فلسفه و تاریخ علم

قتل شیمی در میدان کنکورد پاریس؛ لاوازیه بزرگ زیر گیوتین

میدان کنکورد پاریس
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

هشتم ماه می ؛ سالروز اعدام آنتوان لاوازیه ؛ پدر علم شیمی به دست انقلابیون فرانسه در سال ۱۷۹۴ است. قدم زدن در خیابانی که اکنون توریست ها با ساختمان های آن عکس می گیرند و بستنی و شکلات و شیرینی های فرانسوی می خرند همیشه اینطور آرام و دلنشین نبوده است. در انتهای شرقی خیابان شانز الیزه ؛ میدان بزرگی قرار دارد که سابقا میدان لویی پانزدهم نام داشته و لی اکنون به میدان کنکورد (به فرانسوی Place de la Concorde) مشهور است. به راستی اگر سنگفرش های این خیابان به حرف می آمدند بی تردید یکی از خونبار ترین دوران های تاریخی اروپا را روایت می کردند. سنگفرش های این خیابان عجایب بسیاری به خود دیده اند و چه خونهایی که در این میدان به زمین ریخته نشده است. حتی لویی شانزدهم و ماری آنتوانت و بسیاری دیگر توسط انقلابیون فرانسه در این میدان از دم تیغ گذرانده شدند.
قدم زدن در حاشیه این میدان و تصاویری که از تاریخ علم در آن دورهء پر آشوب در ذهنم می آمد ایده اولیه نگارش این مقاله را شکل داد و به بهانه این روز بد نیست که به اختصار پردازیم به زندگی و مرگ آنتوان لاوازیه ؛ یا به عبارت دقیق تر : یکی از بزرگترین شیمیدانان همه قرون و اعصار.
آنتوان لاوازیه Antoine Laurent de Lavoisier  همان کاشف اکسیژن است و کسی که نظریه فلوژیستون در باب پدیده احتراق را مردود کرد. لاوازیه نخستین کسی بود که قانون بقای جرم را در شیمی وارد کرد و سیستم فکری دقیقی برای مسایل شیمی بنیان نهاد. بعد از انقلاب ۱۷۸۹ فرانسه؛ لاوازیه قربانی خشم کور انقلابیون شد و در حالیکه تنها ۵۱ سال داشت در دادگاهی به ریاست ژان باتیست کوفن هال Jean-Baptiste Coffinhal  و به جرم خیانت به ملت فرانسه در همین میدان کنکورد به تیغه گیوتین سپرده شد.
روایت مشهوری منسوب به ژان باتیست کوفن هال قاضی دادگاهی که لاوازیه را به مرگ محکوم کرد وجود دارد که گفته بود:
«La république n’a pas besoin de savants et de chimistes, le cours de la justice ne peut être suspendu.»
یعنی جمهوری نه دانشمند می خواهد نه شیمی دان؛ روند دادگاه نباید متوقف شود.
آری نهایتا لاوازیه در نوامبر سال ۱۷۹۳ به همراه ۲۸ نفر دیگر بازداشت شد و در روز پنجشنبه هشتم ماهی می ۱۷۹۴ به مرگ محکوم شد.  مشهور است که پس از مرگ لاووازیه؛ دوست لاوازیه؛ ریاضیدان ایتالیایی  یعنی  لاگرانژ Joseph-Louis Lagrange گفته بود: تنها یک لحظه وقت آنان برای بریدن آن سر صرف شد اما شاید یک‌صد سال زمان نتواند سر دیگری همانندش بوجود آورد.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست