فلسفه و تاریخ علم

معماری یا انقلاب؛ یادداشتی برای معماری مشهور

۴۴۰x293xle-corbusier-440x293.jpg.pagespeed.ic.5ruQS4ruCo
نوشته شده توسط محمد حسین نیرین

بعضی از اشخاص هستند که گفتن از آن‌ها می‌تواند حساسیت‌هایی را برانگیزد. سوای عده‌ای که اولین واکنششان «حالا این که می‌گویی که هست؟» خواهد بود، سایرینی که نام این شخص را شنیده‌اند، یا شیفته‌ی او و کارهایش خواهند بود و یا شما را برای به کار بردن واژه‌های احیاناً کمی تمجیدی حتی در قبال کارهای قابل تمجید شخص مذکور سرزنش خواهند کرد.
این واکنش‌ها در قبال بسیاری از اشخاص، علی‌الخصوص اشخاصی که تحولی ایجاد کرده‌اند زیاد مشاهده می‌شود و واکنش نوع دوم اغلب از سوی داعیه‌داران حوزه‌ی مورد تحول و یا طرفداران دو آتشه‌ی آنها بر می‌آید. همین است که تحول را بسیار دشوار می‌کند و از طرفی واکنش نوع اول ساختار شکنی را به امری جذاب و وسوسه انگیز مبدل می‌کند.
می‌خواهیم از شخصی صحبت کنیم که برای پیروی از این باورش که هرشخصی می تواند خود را از نو بسازد در سن سی و سه سالگی پس از سفرهای متعدد به دور اروپا، به پاریس مهاجرت کرده و نام خود را نیز تغییر داد. چالرز-ادوارد جینرت (Charles-Edouard Jeanneret) که متولد سوئیس بود را به دلیل ایده‌های متحول سازنده‌اش در شهرسازی، معماری نوین و سبک بین‌المللی به ویران کننده‌ی شهر‌ها می‌شناختند. کسی که سالوادور دالی، اگرچه او را دوست خطاب می‌کرد، در باره‌ی او می‌گوید: «ساختمان‌های او زشت‌ترین و غیرقابل پذیرش‌ترین ساختمان‌های جهان هستند.» و پس از مرگ او دالی گفت: «مرگ او مرا از شادی عظیمی سرشار کرد. او موجودی رقت‌انگیز بود که با بتن مسلح کار می‌کرد.»
با تمام اینها، جینرت یا همانطور که خودش تصمیم گرفت خوانده شود؛ لو کوربوزیه (Le Corbusier) عبارت مشهوری داشت. او می‌گفت «معماری یا انقلاب» و این گفته‌اش را اینطور تفسیر می‌کرد که معماری بهینه و صنعتی تنها راهی است که می‌تواند از انقلاب طبقاتی جلوگیری کند. ایده‌های شهرسازی لو کوربوزیه برای زمانیکه تصورات مربوط به خیابان‌ها، ساختمان‌های کم جمعیت و فضاهای سبز بود، واقعاً عجیب و انقلابی می‌نمود. یکی از ایده‌های اصلی او تحت عنوان «شهرستان معاصر» (Ville Contemporaine) شامل یک سری آسمان خراش‌های شصت طبقه‌ی چلیپایی (هرگز ساخته نشدند) با نقشه‌های مربوط به فرودگاه بر روی سقف بود که هواپیماها بتوانند بین این ساختمان‌ها تردد کنند. در هر یک از این آسمانخراشهای چند عملکردی، حدود صد هزار نفر کار و زندگی خواهند کرد. در این ساختمانها، آپارتمانهای مسکونی، ادارات، فروشگاه‌ها، مدارس، مراکز تجمع و کلیه احتیاجات یک محله بسیار بزرگ فراهم است.
او اولین شهرش را در هندوستان به نام چندیگار (Chandigarh) طراحی کرد. این طرح، طرحی مبنی بر مفهوم کتابش «شهر درخشنده» بود که خود از همان Ville Contemporaine نشأت گرفته بود. دومین شهری که توسط عقاید لو کوربوزیه طراحی شد، شهر برازیلیا، پایتخت برزیل بود که توسط لوچیو کوستا و اسکار نیمایر در سال ۱۹۵۷ طراحی شد. نمایر خود با لو کوربوزیه، در طراحی ساختمان وزارت آموزش و پرورش برزیل در سال ۱۹۳۶ همکاری کرده بود.
لو کوربوزیه در سال‌های نخستین فعالیتش نقاشی می‌کرده و نقاشی‌های زیادی از وی خصوصاً در سفرهای گرد اروپایش به جا مانده است. اما شهرت او به دلیل کارهایش با بتن مسلح و «پنج نکته‌ی معماری» است. شاید بارز ترین بنایی که نکات پنجگانه معماری وی در آن تماماً قابل مشاهده است، ویلای ساوا (villa Savoye) باشد که لو کوربوزیه بین سال‌های ۱۹۲۸ تا ۱۹۳۱ در حومه پاریس ساخت.
لو کوربوزیه بلوک ساختمان را با ستون‌هایی از بتن مسلح تحت عنوان «عصای زیر بغل» (pilotis یا همان پیلوتی که امروز می‌گوییم) از زمین بالا برد. این ستون‌ها با تأمین حمایت سازه‌ای ساختمان به او اجازه‌ی عنوان کردن دو نکته بعدی را دادند: free façade به معنای «دیوارهای غیر حمال» که امکان طراحی دلخواه به معمار را می‌دهند و «کف باز» به معنای اینکه فضای کف آزادانه می‌تواند به اتاق‌ها تقسیم‌بندی شود بدون اینکه دغدغه‌ی دیوارهای حمال وجود داشته باشد. طبقه‌ی دوم ویلای ساوا دارای نواری بلندی از پنجره است که منظره‌ی بی خدشه‌ای از باغ بزرگ اطراف را نشان می‌دهند و این نکته‌ی چهارم را تشکیل می‌دهد. و نکته‌ی پنجم باغچه‌ای بر روی سقف است که فضای سبز اشغال شده بر روی ساختمان را جبران کرده و در واقع آن را به سقف انتقال می‌دهد. شیبی که از زمین تا تراس طبقه‌ی سوم بالا می‌رود امکان یک گشت معماری در سازه را فراهم می‌کند. نرده‌ی ساخته شده از لوله سفید صنعتی “کشتی‌های اقانوس‌پیما” را به یاد می آورد، ظرافتی که لوکوربوزیه بسیار تحسین می‌کرد.
دست باز (La Main Ouverte) یک نماد تکرار شونده در آثار لو کوربوزیه است که نشانه‌ی او برای «صلح و آشتی» می‌باشد به این مفهوم که این دست برای گرفتن و دادن باز است. وی سازه‌ای با ارتفاع ۲۶ متر با این طرح در چندیگار هندوستان ساخته است. او همچنین به طراحی برخی از لوازم خانگی نیز پرداخته است. جمله‌ی مشهوری از او مانده است که می‌گفته: «صندلی معماری و مبلمان بورژوازی است.»
برخی کارهای دیگر او؛ ویلا لا روش در سال ۱۹۲۳ در پاریس، قصر شوروی در مسکو در سال ۱۹۳۱، مقر سازمان ملل در سال‌های ۱۹۴۹-۱۹۵۲ در نیویورک (به عنوان مشاور)، کلیسای نوتردام در رونچمپ فرانسه در سال‌های ۱۹۵۰-۱۹۵۴، کلیسای سنت پیر در فرانسه هستند.
بدون قضاوت میان بناهای سنتی قدیمی و معماری مدرن، لو کوربوزیه بی شک یکی از پیشگامان معماری مدرن و جزء اولین کسانی بوده که انبوه‌سازی و زندگی انسان‌ها در ساختمان‌های عظیم پر جمعیت را پیش‌بینی کرده است.
لو کوربوزیه، متولد ششم اکتبر ۱۸۸۷، در بیست و هفتم آگوست ۱۹۶۵، بر خلاف دستور پزشکش، برای شنا به دریای مدیترانه در فرانسه رفت و بعد از مدتی جسد وی توسط شناگران پیدا شد.

VillaSavoye

ویلای ساوا – حومه‌ی پاریس

stringio (1) stringio

شهر چندیگار – هندوستان

images

لو کوربوزیه و اینشتین

درباره نویسنده

محمد حسین نیرین

دیدگاه شما چیست