فناوری مصاحبه ها

درگیر مقام و عنوان مانده‌ایم؛ بخش دوم گفت‌ و گو با آریا صبوری

آریا صبوری
نوشته شده توسط محمد حسین نیرین

بخش دوم و پایانی گفت و گو با مهندس آریا صبوری، پژوهشگر عرصه رباتیک را که دیروز بخش اول آن را مشاهده کردید در پیش رو می خوانید. در این بخش آریا صبوری به مقایسه سطح مسابقات ایران اُپن با سایر مسابقات جهانی و همچنین بررسی بخش‌های آموزشی این حوزه و پیشرفت علمی در آن می‌پردازد.

علمنا: آیا بخش دانش‌آموزی مسابقات به شکل صحیح برگزار میشود؟
ببینید اگر بخواهیم بگوییم دفترچه قوانینی داریم و باید این دفترچه قوانین را رعایت کنند، بله، رعایت می‌شود. اگر بگوییم یک عده داوری داریم که باید داوری کنند، بله رعایت میشود. ولی اگر بگوییم آموزش اصولی بوده، من به ضرس قاطع به شما می‌گویم در خیلی از مدارس نیست. با توجه به این که خود من سال‌های زیادی تدریس دانش‌آموزی داشته‌ام، نه اینطور نیست. حتی گاهاً می‌بینید شخصی داور است و تیم هم دارد. یک مقدار کمبود نیروها و درگیری‌هایی که بعضاً پیش می‌آید را می‌بینیم. بخش دانش‌آموزی بخشیست که باید خیلی خیلی نظارت بیشتری روی آن انجام بگیرد. کمیته ملی رباتیک نیروی محدودی دارد. یعنی الآن دانشگاهی، یک معاونت پژوهشی دارد که این کار را انجام می‌دهد. این گروه تا حد معینی توان دارد. این‌ دانش‌آموزان چند روز اینجا در فضای مسابقات حضور دارند، اما ۶ – ۷ ماه در مدارس هستند. در مدارس قرار است ما به بچه‌ها آموزش بدهیم که؛ پژوهشگر باشید، کار پژوهشی بکنید، جوان‌مردانه بازی کنید، خودتان بسازید. برد و باخت مهم نیست، با هم بودن و آموزش است که مهم است. اگر شما خودتان بروید، وارد سالن بشوید کمی با بچه‌ها صحبت کنید، متوجه می‌شوید که نه در همشان ولی در خیلی‌هایشان این روحیه نیست. البته که نوجوان هستند و مقداری گستاخی و هیجانات عجیب و غریب هم دارند. ولی گاهاً منِ معلم هم آن اخلاق‌ها را بهشان انتقال نمی‌دهم. هستند مسابقات معروفی در کشور، یک تیم آمده که ده ربات عین هم دارد. همه مال یک معلم است که به دست ده تا دانش‌آموز داده. آن هم در مسابقات نامدار. مشخص است ربات توسط شخص دیگری ساخته شده و این‌ها فقط استارت می‌زنند. سالی چهارتا مسابقه شرکت کنند و جایزه هر کدام چهار پنج میلیون باشد… ـ جایزه‌های ایران اُپن کم است اما ما مسابقاتی در کشور داریم که تا هشت میلیون تومان جایزه می‌دهند ـ اگر یک مربی در هر مسابقه ده تا تیم هم ببرد، از تیم‌ها هم که پول می‌گیرد… ببینید چه عددی می‌شود.
شغل‌های کاذب؛ یک زمان کوپن فروشی داشتیم، یک زمان هم تجارت آموزشی کثیف داریم. واقعاً بر روی این مطلب نظارتی نیست. در حال حاضر در خیلی از مدارس خوب کشور زنگ پژوهش داریم ولی ساختار ندارد. پژوهش مانند ریاضی نیست که بگوییم یک کتاب استاندارد و یک سؤال استاندارد داشته باشد. یک میکروکنترلر ساخت شرکت اتمن داریم یکی هم ساخت شرکت پی.آی.سی داریم. من مجازم چه از این و چه از آن استفاده کنم. این یک فناوریست، نباید دست کسی را ببندیم. یا بگوییم حتماً باید زبان برنامه‌نویسی سی (C) کار شود، من می‌خواهم با پایتون یا بیسیک کد بنویسم. ولی به نظر من می‌شود به طریقی پژوهش را قائده‌مند و نظارتی کرد تا آن هدف اصلی یعنی؛ کار گروهی، آموزش، اخلاق از دست نرود. بالاخره قرار است کارخانه‌ها به دست این بچه‌ها بیافتد. نسل بعدی هستند. مثلاً ده سال دیگر، پانزده سال دیگر بسیاری از بچه‌های کم سن و سالی که شما اینجا می‌بینید یا خارج از ایران هستند یا مهندسانی هستند که باید آن بازی را بلد باشند. و خب بعضی اوقات این قضیه باعث صدمه میشود. این‌ها مطالبی هستند که شاید خیلی ربطی به برگزاری مسابقات نداشته باشند. کمیته ملی ربوکاپ هدفشان این است که این مسابقه را با کیفیت برگزار کنند. واقعاً هم نسبت به خیلی از مسابقات جهانی، که خیلی از دوستان در آنها حضور پیدا کرده‌اند ـ حتی از تیم‌های خارجی هم که بپرسید ـ می‌گویند همیشه گِرِید برگزاری ایران اپن بالاتر از بقیه است. ولی ایران اپن و مسابقات رباتیک یک حلقه از این زنجیره است، آموزش پرورش، مقام‌های نظارتی و غیره، این زنجیره ناقص است. این چیزیست که قدری اذیت می‌کند و همه‌ی کارشناسان در موردش صحبت می‌کنند.
در حال حاضر دو قطب داریم؛ یکی انجمن رباتیک ایران که مربوط به وزارت علوم است، هر ساله کنفرانس معروف ایکرام را در ایران برگزار می‌کند. کنفرانسی که اعتبار بین المللی بسیار بالایی دارد و بیشتر برای بچه‌های تحصیلات تکمیلی مناسب است و در کار مکتوب کردن دانش است.
و یک کمیته ملی ربوکاپ را داریم که همین مسابقات ایران اپن را برگزار می‌کند. بسیار خوب. اما به نظر من در آن وسط حلقه‌ای به نام آموزش و پرورش و نظارت‌ها هستند و جاهای دیگری که باید دست در دست هم بدهند تا این کار انجام بشود. همیت لازم هنوز وجود ندارد. خیلی بیش از اینها می‌شود از این ظرفیت ارزشمندی که مسابقاتی مثل ایران اپن ایجاد کرده‌اند در کشور استفاده کرد. امروز روز خیلی خوبی بود که معاون علمی و فناوری رئیس جمهور بعد از مدت‌ها خودش آمد و این مسابقات را از نزدیک دید. مسئولین می‌آیند، نه اینکه اصلاً نیایند، مثلاً حاج آقا ابوترابی در این سال‌ها دفعات زیادی آمده، نمایندگان مجلس و کمیسیون آموزش مجلس آمده‌اند، آیت‌الله هاشمی تا به حال دو سال مختلف در این بازه آمدند ولی جایگاه معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری یا وزیر علوم، کسی که متصدی امور نخبگان باشد در یک چنین فضایی خیلی خالی بود.
این اتفاق امسال با حضور معاونت علمی و فناوری افتاد که بیاید و روی این قضیه تمرکز بکند که ما باید از اقتصاد خام فروشی به سمت اقتصاد محصول برویم و باید این نفت را بگذاریم کنار و به سمت تولید برویم. مثلاً الآن چند دهه است که بحث جنبش نرم‌افزاری توسط مقام معظم رهبری مطرح شده است. بالادستی‌ها مطرح می‌کنند، مدیر بالادستی، آن کسی که به قول معروف فرابینش کشور را دارد، او چشم‌انداز را تعیین می‌کند اما به پایین دست که می‌رسد می‌بینیم در لایه‌های پایین اجرا نمی‌شود. این خیلی اتفاق خوبی بود. برای من به عنوان یک فرد رباتیکی خیلی خوب بود.
ده‌ها بار به ما قول داده شد که شما نخبه می‌شوید، شما از سربازی معاف میشوید، شما شرایط ویژه دارید… هیچکدام از این اتفاقات رخ نداد.
حتی در بخش رباتیک جشنواره‌ی جوان خوارزمی بچه‌ها نه معاف می‌شدند نه در دانشگاه‌ها پذیرش می‌گرفتند. بعضی از دانشگاه‌ها با چه زحمتی، مثلاً واحد نخبگان دانشگاه امیرکبیر، آقای دکتر سعید شیری قیداری در این واحد بود، بچه‌ها پرونده می‌بردند، یک تعدادی از آن‌ها قبول می‌شده. خیلی از بچه‌ها در این چند ساله انرژی‌هایی بودند که هدر رفتند. حتی از ایران رفتند. و این اتفاق امروز خیلی اتفاق خوبی بود که اگه ممارست داشته باشد، بتوانیم امیدوار باشیم که شرکت‌های دانش‌بنیان در این حوزه میان‌رشته‌ای هم خیلی تقویت بشوند. حرکت به آن سمت پیش برود.
این بچه‌ها [اشاره به سمت دیگر سالن که مربوط به معرفی بعضی محصولات شرکت‌های دانش‌بنیان است] را می‌بینید، اکثراً کسانی بودند که تا چهار – پنج سال پیش شرکت کننده‌ی همین لیگ‌ها بودند. حالا می‌بینید که می‌توانند خودرو بسازند، هواپیما بسازند، زیردریایی هاور کرافت بسازند، پلتفرم سایپا را به هیبریدی یا تمام الکتریکی تبدیل کنند. این‌ها از همین آموزش‌ها برخواسته. مثلاً در دانشگاهی مثل دانشگاه آزاد قزوین یا دانشگاه‌های دیگر، پارک‌های علم و فناوری بالأخره دارند دست و پا شکسته فعالیت‌هایی انجام میدهند. اگر این‌ها بتوانند از تولید نمونه‌سازی صنعتی به چرخه‌ی تولید انبوه برسند، کشور می‌تواند امید خوبی داشته باشد. مثلاً شما نمایشگاه سی.اس. ۲۰۱۶ و سال قبل سی‌.اس. ۲۰۱۵ را ببینید. در آن‌ها اصل فناوری یا فناوری‌های ویرچوآل ریلیتی (واقعیت مجازی) هستند ـ عینک‌ها ـ یا آرگیوم ریلیتی هستند، (واقعیت افزوده) یا خودرو‌های تمام هوشمند الکتریکی. ایران اگر الآن به این سمت نرود، دیگر این‌دفعه عقب افتادن معنی ندارد، ما را در بازار جهانی می‌بلعند. پیشرفت در فناوری طوری شده است که دیگر یک روز و دو روز عقب نمی‌مانیم، اگر نتوانیم خودمان را به روز کنیم، ناگهان بیست سال گپ (فاصله) ایجاد می‌شود. دقیقاً جایش همینجاست. یعنی حمایت از همین سیستم، چون این بچه‌ها به روز هستند، این بچه‌ها می‌دانند اتوماسیون یعنی چه، پروگرمینگ هوشمند یعنی چه، می‌دانند اسمارت هوم (خانه هوشمند) یعنی چه، اسمارت کار (خودرو هوشمند) یعنی چه. همه‌ی این‌ها را این‌ بچه‌ها متوجه هستند.
فقط اگر این جریان در مسابقه و در دور تسلسل مسابقاتی نماند و بعداً بدانند می‌توانند از اینجا به یک مرحله بالاتر بروند. در غیر این صورت اگر من بروم و ده سال هم در ایران اپن مقام بیاورم، که چه؟! آخرش می‌شوم گزیده‌ی یکی از دانشگاه‌های خارجی. که این هم دیگر سودی برای ما ندارد. دلار و ارز است که خارج میشود. هر دانشجویی که می‌رود یک عدد نجومی ارز از ایران خارج میشود. دانشجویی که ده دوازده سال در ایران تحصیل کرده و مقام هم دارد و حالا دارد از کشور خارج می‌شود، هرکدامشان چند میلیارد دلار هستند. از ایران خارج می‌شود، به آنطرف می‌رود و می‌بیند که آنجا جای تولید دارد، جای کار و صنعت دارد. مسابقات یک آغاز است. یک آغاز در آموزش.

علمنا: به عنوان سؤال آخر، کیفیت و سطح برگزاری مسابقات رو با مسابقات بین‌المللی مقایسه کنید.
– اگر اشتباه نکنم سال ۲۰۰۷ مسابقات جهانی در دانشگاه فنی جُرجیا داشت برگزار می‌شد. اکثر کسانی که آن سال در ایران اپن بودند، به جُرجیا تِک رفتند – به ایران هم ویزا ندادند. از همه این گروه‌ها فقط یک گروه توانست برود که همان هم در شبیه‌سازی امداد قهرمان جهان شد – اکثر آن‌ها حتی تیم‌های خارجی سطح برگزاری ایران را خیلی بالاتر می‌دانستند. این سطحی که می‌گویم یعنی مثلاً داوری باید خوب باشد،‌ داورهایِ خوبِ روبکاپری باشند، کسانی که تجربه دارند. شرایط و زیباسازی و فضاسازی باید مناسب باشد. این مسابقات در منطقه که بهترین است و در سطح جهانی هم جزء چند اپن برتر است. از این لحاظ خیلی خوب است. ولی مثلاً… یکی از دوستان یک خاطره از مسابقات بِرِمن آلمان سال ۲۰۰۵ تعریف می‌کرد. اونجا این‌ها در شبیه‌سازی اول می‌شوند. بعد تیم آستین تگزاس با دانشگاه هاروارد، دو دانشگاه فوق‌العاده دوازدهم شدند. قاه قاه می‌خندیدند. بچه‌های ما دانشجوهای لیسانس بودن و بچه‌های اون‌ها همه دانشجو‌های دکتری. حتی یک‌دونه فوق لیسانس هم نداشتند. بعد دوست ما می‌گفت رفت و با هِدشون (مسئول گروه) صحبت کرد. که بله، اینطوری شدیم و می‌پرسید که من برای ادامه‌ی تحصیل چکار می‌توانم بکنم و … . مسئول گفت شما از کدام کشور هستید؟ گفت ایران. گفت مگر ایران هوش مصنوعی دارد؟ گفت چرا داریم! این کتاب و آن کتاب و … را می‌خوانیم. گفت کتاب خواندن که نشد ملاک، شما هوش مصنوعی ندارید. گفت چرا بابا ما الآن اول مسابقات شده‌ایم. بعد یک‌باره طرف زیر خنده می‌زند و می‌گوید؛ نگاه کن، شما در مسابقات اول شدید ولی همه خسته هستید و با قیافه‌های داغان، بچه‌های ما را ببین که از دو دانشگاه غول دوازدهم شدند ولی دارند می‌خندند. می‌دانی تفاوت چیست؟ ما می‌دانیم قبلش از کجا شروع شده، مطالعاتش را مطالعه کرده‌ایم و الآن به یک جایی رسیدیم. تا پنج دوره‌ی دیگه هم شاید بیاییم و یک مقام هم نیاوریم. اما بعد از ده سال شرکت، یک کتاب اینقدری [اشاره با دست به قطر زیادی برای یک کتاب] منتشر می‌کنیم و می‌گوییم در گرایش الگوریتم ژنتیک، ما این را از نقطه A به نقطه B رسوندیم. شما قبلش را نمی‌دانید چیست، آینده‌اش را هم نمی‌دانید به کجا می‌خواهد برود. صرفاً به این مسابقه چسبیدید. قضیه این است! ما گاهاً چسبیده‌ایم به اینکه سه ماه سه ماه یا شش ماه به شش ماه مقام بیاوریم، دم مدرسه‌هایمان بنر نصب کنیم که بتوانیم بودجه بگیریم. پروپاگاندای علمی! پوپولیسم علمی! این باعث می‌شود که کشور تحقیقات ریشه‌ای انجام ندهد. ولو اینکه مسابقاتش دارای بهترین کیفیت باشد، دانشجوهایش هم از بهترین دانشجوها و خیلی نخبه و باهوش و درجه یک باشند. و بعدش می‌گوییم که چرا اینها فرار می‌کنند. چون هرچه جلو می‌رود می‌بیند به هیچ‌جایی نرسیده و به همان جای پنج سال قبلش برگشته است. برخی اوقات در کشور‌هایی که ریشه‌دار مطالعه می‌کنند می‌بینید که نه مقام برایشان مهم است، نه به جایی می‌گویند، نه اصلاً چیزی اعلام می‌شود. ولی بعداً، ده سال، دوازده سال بعد یک چرخی از چرخدنده این علم را می‌چرخانند، یک تکانی به آن می‌دهند، حتی اگر شده نیم درجه. ما باید ببینیم آیا توانستیم جایگاه جدید برای ایران ایجاد کنیم؟ جایگاه بیست ساله‌ی ما در علم دنیا – حالا بحثم در مواردی مانند نانو و این‌ها نیست- در همین حوزه‌ی میان‌رشته‌ای، مکاترونیک کجاست؟ این همه سال است که ما برق الکترونیک داریم، کنترل داریم، چقدر توانستیم این را تغییر بدهیم؟ برای کشور ما خیلی جوان است، از ۹۷ شروع شده و۲۰۰۷ رفتیم در مسابقات. گپمان کم بوده است. از ۲۰۰۶ هم خودمان مسابقات داشتیم. طبق این آماری که آموزش و پرورش منتشر می‌کند بیش از هزار هسته‌ی آموزش مکاترونیک در فقط تهران وجود دارد. ده سال یک بازه‌ای بوده که ما باید می‌توانستیم از این دوره طفولیت رد بشویم و به یک مرحله نیمه بلوغ برسیم. باید دید چقدر توانسته‌ایم این قضیه را به حد بلوغ برسانیم. چقدر طراحی کاربردی و یا چقدر شرکت‌های دانش‌بنیان آمده است. شیب رشد تند یا کند بوده‌است؟ به نظر شخصی خود من ما هنوز در مسابقات گیر کرده‌ایم. در حالی که مسابقات باید باشد اگرنه آموزش می‌خوابد ولی این زنجیره‌های بعدی واقعاً ناقص هستند.

درباره نویسنده

محمد حسین نیرین

دیدگاه شما چیست