پزشکی و سلامت

چقدر این صحنه به نظرم آشناست!

آشنا پنداری
نوشته شده توسط سرویس پزشکی و سلامت

شما به شیراز سفر کرده اید و هنگام گشت و گذار در میان آثار تاریخی ناگهان امری آشنا به ذهنتان خطور می کند و شما را برای لحظه ای به فکر فرو می برد. با خود می گویید: «حتما قبلا اینجا بوده ام»
فردی را برای نخستین بار ملاقات می کنید ولی احساس می کنید قبلا او را می شناسید. در حال گفت و گوی عمیق با دوستی هستید و ناگهان احساس می کنید همین مکالمه را قبلا داشته اید. به نظر می رسد شما قبلا وارد آینده شدید؛ این حس که تقریبا همه ما دست کم برای یک بار در زندگی تجربه اش را داشته ایم با کلمه ای فرانسوی توصیف می شود: دژاوو (deja vu)به معنی “از پیش دیده شـده” است که به سختی به «آشنا پنداری» در فارسی ترجمه شده است؛ حس جالبی که در مواجهه با یک اتفاق، منظره یا حتی تجربه ای کاملا جدید به آن دچار می شویم و مدام با خودمان تصور می کنیم که در گذشته این اتفاق برایمان رخ داده است.
برای اولین بار امیلی بویراک، دانشمند فرانسوی در سال ۱۸۶۷ این واژه را در توصیف این پدیده به کار برد. این پدیده کمی پیچیده است و تئوری‌های متفاوتی در مورد آن وجود دارد اما حدود ۷۰ درصد از مردم اظهار می‌کنند این احساس را تجربه کرده‌اند. این اتفاق بیشتر در افراد ۱۵ تا ۲۵ سال می‌افتد و حدود ۱۰ تا ۳۰ ثانیه طول می کشد. دانشمندان عقیده دارند با بالارفتن سن این اتفاق کمتر می‌افتد. این پدیده در میان افراد با درآمد بالا، دارای تحصیلات عالی، کسانی که قوه ی تخیل فعال تری دارند، افرادی که قادر به یاد آوری رویاهای خود بوده، اشخاص روشنفکرتر و همچنین آن هایی که زیاد سفر می‌روند، بیشتر دیده شده است. اما آنچه اتفاق می ‌افتد این است که فردی که دژاوو را تجربه می‌کند گاهی یک حس قوی نسبت به این‌که حادثه مورد نظر قبلا در گذشته برایش رخ داده، دارد. اما این طور نیست. پس چه اتفاقی باعث به وجود آمدن این حس می شود؟ با ما باشید تا آنچه لازم است، در مورد این پدیده بدانید.
بیش از ۴۰ تئوری درباره این که دژاوو چیست و چه علتی دارد وجود دارد؛ ۲ قرن است که مردم سعی می‌کنند دلیل این پدیده را کشف کنند. از فلاسفه و روانشناسان تا کارشناسان ماورالطبیعه هر کدام نظری دارند. فروید معتقد است، این تجارب ناشی از امیال سرکوب شده یا خاطرات مربوط به یک رویداد استرس‌زاست که افراد نمی‌ توانند به طور طبیعی به آن دسترسی پیدا کنند.
دانشمندان به دنبال یافتن راهی برای توصیف تجربه آشنا پنداری، بیماران مبتلا به صرع را مورد آزمایش قرار دادند. در جریان آزمایشات صورت گرفته مشخص شد بیمارانی که از بیماری صرع رنج می برند، نسبت به آن هایی که فاقد این اختلال عصبی هستند، بیشتر چنین حالتی را تجربه می کنند. تحقیقات انجام گرفته روی این بیماران نشان داد که حس آشنا پنداری در این افراد احتمالا به خاطر بروز حمله در لوب تمپورال رخ می دهد؛ بخشی از مغز که به درک حسی، تولید کلام و حافظه ارتباط پیدا می کند.
برخی از دانشمندان می‌گویند که دژاوو ناشی از واکنش‌های عاطفی به وقایع مشابه است؛ برخی دیگر خاطر نشان می‌کنند که مدارهای کوتاهی در مغز ایجاد می‌شود که رویدادی را کسری از ثانیه زودتر از واردشدن آن به خودآگاهی فرد، به حافظه او می‌فرستند.
نظریه هایی نیز وجود دارند که عدم ارتباط صحیح دو نیمکره مغز و هم چنین تحریکات بیش از حد سریع نورونی را عامل این پدیده می داند.
اما نظریه ی پیشتاز، توجه تقسیم شده (divided attention)است که به نظریه “تلفن همراه” نیز شهرت دارد. هنگامی که ما حواسمان به چیزی منحرف میگردد (صحبت با تلفن همراه)، باز بطور نیمه خودآگاه (زیر آستانه ای) وقایع پیرامون خود را به حافظه می سپاریم، اما ممکن است آن ها را بطور آگاهانه در حافظه خود ثبت نکنیم. سپس وقتی که ما فرصت می یابیم به عملی که در حال انجامش می باشیم تمرکز یابیم (رانندگی)، پیرامون ما آشنا بنظر خواهند رسید. برای مثال وقتی که شما برای نخستین بار وارد منزلی میشوید، توجه شما بیشتر به صاحبخانه معطوف است، اما مغز شما در این حین خانه را از حیث دیداری، شنیداری و یا بویایی مورد پردازش قرار میدهد. و شما وقتی که به خانه نظر می افکنید، چنین میپندارید که قبلا آن جا بوده اید.در واقع ذهن ناخودآگاه اندکی سریعتر از ذهن خودآگاه ما شرایط پیرامون ما را پردازش و ادراک میکند.

“دژاوو” به دو دسته تقسیم می شود

۱- دژاوو تداعی گر: در افراد سالم روی میدهد. این حالت هنگامی که شما چیزی را می بینید، می شنوید و یا می بویید، احساسی را در شما پدید می آورد، که در آن چیزهایی که پیشتر دیده اید، شنیده و یا بوییده اید را برایتان تداعی می کند. این نوع دژاوو یک تجربه مبتنی بر حافظه است و مراکز حافظه در مغز مسئول پیدایش آن می باشند.
۲- دژاوو بیولوژیکی: در افراد مبتلا به صرع لوب گیجگاهی روی می دهد. این بیماران معمولاً درست پیش از تجربه تشنج، دژاوو را تجربه می کنند. این نوع دژاوو با نوع قبل بطور واضح و بارزی متفاوت است. فردی که دژاوو بیولوژیکی را تجربه میکند، به واقع باور دارد که این شرایط را عیناً در گذشته تجربه کرده است، و نه یک احساس لحظه ای که فوراً ناپدید می شود.
دژاوو در اختلالات روانی نظیر اضطراب، افسردگی، اختلالات گسستگی و اسکیزوفرنیا نیز مشاهده می گردد.
پدیده ی جامائس وو (jamais vu) به معنی “هرگز دیده نشده” حالت عکس دژاوو می باشد که در آن هرگونه وضعیت و صحنه آشنا برای ناظر نا آشنا به نظر می رسد. فرد در یک لحظه، یک شخص، واژه و یا مکان آشنا را نمی تواند تشخیص بدهد، و تصور می کند تا به حال با آن روبرو نشده است. مثلاً وقتی با دوست خود در حال صحبت کردن می باشید، ناگهان تصور می کنید با یک فرد غریبه در حال گفتگو هستید.

درباره نویسنده

سرویس پزشکی و سلامت

دیدگاه شما چیست