فلسفه و تاریخ علم

چه کسی را می توان “پروفسور” خطاب کرد؟

علم - پروفسور - مطالعه - دانش - آگاهی
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

در روزگاری که به بسیاری برچسب “پروفسوری” می زنیم؛ آیا فکر کرده ایم که اصلا چرا؟ به چه علت؟ و چگونه؟ این لفظ را باید به کار ببریم؟
در سلسه یادداشت هایی که توسط برخی از کارشناسان نوشته شده میخواهیم به این سوال که “چه کسی را می توان پروفسور خطاب کرد؟” پاسخ دهیم.
با علمنا همراه باشید.

ابتدا یادداشت عرفان کسرایی را در این مورد بخوانید…

پرسش ساده ای نیست. عناوین؛ تیتر ها و القاب در جوامع مختلف کارکردهای گوناگونی دارند. در بافت فرهنگی ما در ایران و در بسیاری از کشورهای آسیایی ؛ مفهوم و ماهیت تکریم استاد و معلم  با سایر فرهنگ ها متفاوت است. مثلا مفهوم لقبی مانند سنسی Sensei (به زبان ژاپنی先生) در فرهنگ ژاپن برای فرهنگ های دیگر چندان قابل درک و معادل سازی نیست.
اما در مناسبات دانشگاهی و آکادمیک؛ لقب پروفسور تا حدی مناقشه برانگیز است. عموما اینطور تصور می شود که پرفسور یک مرتبه علمی بالاتر از دکتر است و عنوانی است که مانند لقب دکترا از طریق مناسبات رسمی آکادمیک کسب می شود. اما این دیدگاه تا به چه حد درست است؟ مهمترین پرسش این است که این عنوان را چه کسی اعطا می کند؟ چرا و چگونه و پیش شرط های داشتن این عنوان پرطنین و پرطمطراق چیست؟
قبل از هر چیز یک پروفسور باید  به لحاظ تحصیلی دارای مدرک دکترا باشد و البته اجازه استفاده از عنوان دکترا نیز بسته به سیستم آموزشی متفاوت است. همینطور استفاده از عنوان پروفسور. مثلا  در برخی از نظام های آموزشی مانند آلمان گذراندن دوره ای با عنوان Habilitation پس از اتمام دکترا ؛ حداقل پیش شرط احراز عنوان پروفسور است.  البته عنوان پروفسوری افتخاری نیز در بسیاری از کشورهای دنیا مرسوم است و البته این تیتر ؛ در فرهنگ های مختلف به صورت های مختلف استفاده می شود. مثلا در وبسایت انیستیتو بین المللی نوروساینس در هانوفر آلمان؛ عنوان ذکر شده پیش از نام مجید سمیعی Prof. Dr. med. Dr. h. c. mult. Madjid Samii آمده و در ادامه به عنوان  Prof. Dr. Dr. Madjid Samii یاد شده است. این مساله در فرهنگ آکادمیک آلمان چیز عجیبی نیست. در وبسایت بسیاری از دانشگاه ها القابی مانند Prof. Dr. Dr. می بینید . البته در نامه نگاری های اداری و رسمی مرسوم است اگر برای استادی به نام مثلا Prof. Dr. Dr X نامه می فرستید ؛ فقط عنوان پرفسور را ذکر کنید و از نوشتن سایر بخش های تیتر دانشگاهی استاد مورد نظر صرف نظر کنید.  اگرچه که این مساله در برگیرنده یک تناقض هم هست. طبق آموزش های درست نویسی؛ باید از لقب های کوچکتر در برابر لقب های بزرگتر صرف نظر کرد. اما از سوی دیگر گاهی گفته می شود که پروفسور در واقع یک رتبه علمی بخصوص و بالاتر از مدرک دکترا نیست. این موضوع یک مقدار به پیچیدگی بحث دامن می زند. مثلا می توان پرسید اگر پروفسور تنها یک عنوان شغلی است؛  آیا پس با بازنشسته شدن فرد مورد نظر این لقب به صورت خود بخودی منقضی می شود؟
درباره اعضای هیات علمی که به مرتبه دانشیاری رسیده اند؛ لیکن مشکل دیرینه ای در فرهنگ آکادمیک ایران وجود دارد. معمولا با یک استاندارد دو گانه و یک قانون نانوشته ؛ آن دسته از اساتیدی که در دانشگاه های اروپا و آمریکا تحصیل یا تدریس کرده اند بیشتر با تیتر پروفسور شناخته می شوند تا اساتید داخلی. از نظر فرهنگی استفاده از لقب و عنوان آکادمیک به صورت برجسته وام گرفته از فرهنگ فرانسه و آلمان است و در مقابل فرهنگ انگلوساکسون که به نسبت این دو جامعه؛ آسان گیرتر است. همانطور که گفتیم این یک مساله کاملا فرهنگی است. مثلا در جامعه ایرانی ؛ مقصود از عنوان کردن تیتر (پروفسور) برای یک فرد؛ ادای احترام به وی تلقی می شود در حالی که ممکن است در یک فرهنگ دیگر تنها برای مشخص کردن و نام بردن رده شغلی فرد استفاده شود.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست