سرویس انسان شناسی

سینمای “طنز نقادانه”، به بهانه سالروز تولد چارلی چاپلین

چارلی چاپلین
نوشته شده توسط سعید خرسند

چارلز اسپنسر چاپلین معروف به “چارلی چاپلین”، یکی از تاثیرگذارترین چهر های متولد شده قرن بیستم است. آنچه که امروز میراث چارلی چاپلین نامیده می شود، آثار سینمایی است که رویکرد “طنز نقادانه” دارند.
در میان تمام فیلم های صامت انبوهی که در اوایل قرن بیستم ساخته شده ولی بسیاری از آنها ماندگار نشده اند و امروزه حتی نسخه ای از آنها در دسترس نیست، شاید یکی از عواملی که آثار چاپلین را تا به امروز زنده نگه داشته است، جدای ناب بودن ایده ها و کیفیت و سبک خاص چاپلین در ساخت و پرداخت به داستان، پیوند عمیق میان محیط کنایه دار و طنز با رویکرد جدی نقد اجتماعی و سیاسی است. این نقد اجتماعی و سیاسی در آثار چاپلین، چنان دقیق و در لفافه ی طنز، پرداخته شده که وقتی مخاطب امروزی به تماشای فیلم های چاپلین می نشیند، حس می کند که فیلم، دغدغه ی امروز را روایت می کند و از درد دل او می گوید. بعنوان مثال در فیلم “دوران جدید” محصول سال ۱۹۳۷، چاپلین، اصل و بنیان نظام سرمایه داری را هدف قرار می دهد و ظلم و تبعیض در جامعه ی غرب دوران را با زبانی طنز گونه و در عین حال تلخ و سیاه ، تصویر می کند.
مخاطب در این فیلم، کارگرانی را می بیند که قشر اصلی  و غالب جامعه اند اما این کارگران از طریق بیگاری  مورد ظلم واقع شده اند و تمرد از صاحبان سرمایه و صنعت، که در رفاه بسر می برند، برای آنان عاقبت تلخ را به همراه می آورد.
این طرح داستان و این مساله در دهه ی ۳۰ میلادی، برای اولین در سینما بیان می شود و شاید اگر چاپلین این مساله و ظلم سرمایه داری را به هر زبانی به غیر از زبان طنز بیان می کرد، عاقبتش همان عاقبت کارگر در فیلم می شد.
یکی دیگر از دلایل جاودانگی آثار چاپلین ، علاوه بر محتوای بکر و نقادانه و طنز گونه، فرم فیلم های اوست.
وسواس و کیفیت کار چاپلین در ساخت فیلم  درحدی است که وی  در دهه ی ۲۰، تنها سه فیلم بلند می سازد و این در حالی است که دیگر فیلمساز برجسته ی این دوران، هارولد لوید، که چاپلین را همواره با او مقایسه می کنند، بیش از ده فیلم بلند ساخته است. روش کار چاپلین اینگونه بود که وقتی یک فیلم را در دست ساخت می گرفت، از روش ساخت آن، با افراد محدودی صحبت می کرد و تا پایان مراحل فیلمبرداری، از محتوای داستانش به هیچ کس نمی گفت و از اصول سینمای صامت و تعریف شده ی زمانش، پیروی می کرد و در عین حال سعی در بکار بردن ابتکار و نوآوری داشت.
در پایان باید گفت که چاپلین نقش و تاثیر فراوانی بر سینما داشته است و اگر چاپلین بدنیا نمی آمد، سینما مسیر طنز انتقادی را تا مدت ها پیدا نمی کرد. جسارت چاپلین در انتخاب سوژه ها و همچنین، نبوغ وی در ساختن فیلم هایش، تا ابد در تاریخ سینما ماندگار و تحسین شدنی است.

درباره نویسنده

سعید خرسند

دیدگاه شما چیست