طبیعت مقالات

زباله، ثروت فراموش شده

زباله ثروت فراموش شده، طلای کثیف، زباله طلاست
نوشته شده توسط علی رنجبران

نگاهی به وضعیت تفکیک وبازیافت زباله درکشور

نگاهی به وضعیت تفکیک و بازیافت زباله در کشور

در قسمت های پیشین (زباله هایی که انباشتیم و تولید کمتر، تفکیک، بازیافت و باز استفاده) این نوشتار به انواع روش ها موجود بهره برداری و مدیریت پسماند اشاره شد. در این قسمت می خواهیم نگاهی بیندازیم به وضعیت کشورمان از نظر تفکیکف بازیافت و امحاء زباله. همان طورکه قبلا هم اشاره شد بهترین، ابتدایی ترین و قابل قبول ترین شیوه تفکیک زباله، تفکیک از مبداء است. یعنی هر شهروندی در خانه اش حداقل ۲ و یا بیشتر سطل زباله داشته باشد و در خانه اقدام به تفکیک زباله ها کند.
متاسفانه این موضوع هنوز در ایران اجرا نمی شود. بر اساس قانونی که در سال ۱۳۸۳ در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید باید تا سال ۱۳۹۰، یعنی ۵ سال پیش همه زباله ها در کشور در مبداء تفکیک شده و به ایستگاه های بازیافت فرستاده می شد. اما متاسفانه این قانون هنوز در کشور اجرا نشده است. شهرداری ها و در راس آن ها شهرداری تهران دلیل این مسئله را همکاری نکردن مردم اعلام می کنند. این در حالی است فراگیر شدن این رفتار در بین مردم نیاز به سرمایه گذاری آموزشی زیاد و فرهنگ سازی از طریق رسانه ها مخصوصا تلویزیون دارد. اتفاقی که ابدا در ایران رخ نداده و گاهی کلاس هایی خودجوش برای تفکیک از مبداء زباله در بخش های مختلف کشور برگزار می شود. اما حتی با فرض تفکیک زباله در منزل و رعایت این موضوع از سوی عموم مردم، زیر ساخت لازم برای جمع آوری زباله تفکیک شده در کشور وجود ندارد. مخزن های جداگانه برای جمع آوری زباله تفکیک شده در خیابان و سپس سیستم حمل و نقل تفکیک شده از ضروریات اجرای موفقیت آمیز چنین طرحی هستند. اما همان طور که گفته شد تفکیک از مبداء در همان گام اول که فرهنگ سازی و آموزش است لنگ می زند. اگر هم شهروندانی دست به تفکیک زباله در منزلشان می زنند این کار عملا بدون فایده بوده و تنها به نفع تفکیک گران غیر رسمی زباله در شهرهای بزرگ می خورد.

تفکیک، نوعی دیگر

با این حال نوعی تفکیک، قبل از رسیدن زباله به مقصد در کلان شهرها کشور اجرا می شود. حتما شما هم در مسیر روزانه تان به جمع آوری کنندگان زباله از درون سطل ها با چرخ دستی برخورده اید. این سیستم ناشناخته و غیر رسمی در بسیاری از شهرهای کشور وظیفه جداسازی (نه تفکیک) بخش های ارزشمند زباله را بر عهده دارند.
این سیستم غیر رسمی که از چرخی های خیابان شروع می شود که به کارگاه های تولید پلاستیک بازیافتی و کارتون و کاغذ بازیافتی ختم می شود و سود کلانی را برای صاحبان این کارگاه ها به همراه دارد.

سارقان زبالهاما مسئله مهم این است که فرآیند بازیافت در این کارگاه های خصوصی عموما به دور از نظارت لازم و بدون رعایت مسائل بهداشتی انجام می شود. به جز این مسئله در چند کلان شهر کشور از جمله تهران در سال های اخیر سیستم های تفکیک زباله در مقصد راه اندازی شده است. مثلا در تهران زباله های شهری در آراد کوه در جنوب تهران تفکیک شده و عملیات بازیافت و امحا در آن انجام می شود. حجم ورودی زباله این مرکز در روز ۷ هزار تن است، یعنی اندکی کمتر از ۸ هزار تن زباله تولید شده روزانه شهر تهران اما تنها ۵۰۰ تن از این زباله ها به برق تبدیل می شوند که از طریق کارخانه زباله سوزی است. یعنی عملا در کشور خبری از تولید بیو گاز و کمپوست از زباله ها تر نیست و اگر هم وجود دارد در حجم بسیار محدود اجرا می شود. بقیه زباله ها غیر بازیافتی هم یا به صورت تر و خشک سوزانده شده و یا دفن می شوند که خودشان منبع بزرگ آلودگی آب و خاک و هوا به شمار می آیند.

اقتصاد و محیط زیست

این در حالی است که هزینه جمع آوری روزانه زباله ها در شهری مثل تهران، روزانه بیشتر از ده میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان است. با دفن و سوزاندن این زباله ها هم روزی ده میلیارد تومان ثروت بالقوه از بین می رود. همین طور هم سالی ۶۰ میلیون تن نخاله ساختمانی ناشی از فعالیت های عمرانی در کشور تولید می شود. البته همزمان ایرانی ها سالیانه، ۵۰ هزار تن گاز گلخانه ای، ۱۰ میلیون متر مربع شیرابه از تولیدات زباله های خود به وجود می آورند که برای از بین بردن هکتارها زمین و جنگل و بارش باران های اسیدی کفایت می کند. از سوی دیگر سرانه تولید زباله ایرانی ها مثل بقیه سرانه های منفی از بقیه جهان بیشتر است. کاهش تولید زباله هم نیازمند آموزش لازم است که بخش هایی از آن در مطالب قبلی اشاره شد.
همه این ها در حالی است که با آموزش و فراهم کردن زیرساخت های لازم و آموزش که نیازمند هزینه های اولیه است، می توان جمع آوری و بازیافت زباله را تبدیل به یک صنعت پول ساز کرد که علاوه بر فراهم آوردن سود مادی منافع بسیاری برای محیط زیست خواهد داشت. تجربه بسیاری از کشورها جهان در این زمینه نشان می دهد هرجا پای اقتصاد به مسئله محیط زیست باز شده ، اتفاقات مثبتی رخ داده است. موضوعی که در قسمت بعدی این مطلب و ضمن بررسی وضعیت تفکیک زباله در کشورها پیشروی جهان به آن بیشتر اشاره خواهیم کرد.

درباره نویسنده

علی رنجبران

دیدگاه شما چیست