آخرین اخبار

آخرین اطلاعات کمیت تولیدات علمی کشور

اسناد علمی - آمار علمی
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

محمدجواد دهقانی سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)گفت: تکیه صرف بر تعداد مقاله یا کمیت تولید علم به عنوان شاخص اصلی توسعه و رشد علمی هر چند در طی سالیان گذشته محور اصلی گفتمان‌های علمی کشور بوده است، اما ارائه سند سیاست‌های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری افق جدیدی را پیش روی کشور قرار داده است. این سند تبدیل علم به قدرت و ثروت با حفظ ارزش‌های اسلامی را به عنوان یک اصل مطرح و چهار معیار کلان مرجعیت، دیپلماسی و اثرگذاری اقتصادی و اجتماعی علم تولید شده را در کنار کمیت تولید علم مورد توجه قرار می‌دهد.
سرپرست ISC خاطرنشان کرد: بررسی اخیر نشان می‌دهد که تاکنون کمیت تولید علم کشور به صورت کامل گزارش نشده یا حداقل مورد توجه قرار نگرفته است در حالیکه این کمیت بیانگر ظرفیت علمی بالفعل کشور است. آگاهی از ظرفیت‌های علمی بالفعل برای سیاستگذاران علمی از اهمیت بسزایی برخوردار است زیرا بدون اطلاع از وضعیت موجود، برنامه‌ریزی شایسته‌ای برای آینده صورت نخواهد گرفت. پایگاه‌های استنادی آی اس آی و اسکوپوس همواره به عنوان مهمترین منبع برای اعلام کمیت تولید علم کشور مورد بهره برداری قرار گرفته‌اند. این پایگاه‌ها مدعی هستند که معتبرترین مجلات و کنفرانس‌های بین المللی را نمایه سازی می‌کنند، اما کمیت تولید علمی که در این پایگاه‌ها نمایه سازی می‌شود بیانگر تمام ظرفیت‌های علمی کشور نیست.
وی گفت: هر چند پایگاه‌های استنادی آی.اس.آی و اسکوپوس از مرجعیت بالاتری نسبت به سایر پایگاه‌های علمی برخوردار هستند، اما در این میان اعضای هیات علمی در برخی رشته‌ها به پایگاه‌های غیراستنادی نیز توجه خاصی دارند و اعتبار این دسته از پایگاه‌ها را کمتر از پایگاه های استنادی نمی‌دانند، مسئله‌ای که به صراحت در آیین نامه ارتقای اعضای هیات علمی نیز مورد توجه قرار گرفته است. به عنوان نمونه می‌توان به پایگاه مدلاین (Medline) در حوزه پزشکی اشاره کرد.
دهقانی اظهار داشت: تامسون رویترز علاوه بر پایگاه استنادی وب علوم (آی.اس.آی) به نمایه سازی پایگاه‌های دیگری نیز می‌پردازد که برخی از آن‌ها را ایجاد و برخی را با فراهم آوردن یک ارزش افزوده از سایر پایگاه ها خریداری و دسترس¬‌پذیر می‌سازد. ادعای تامسون رویترز (آی.اس.آی) برای این پایگاه‌ها آن است که محتوای نمایه شده از لحاظ علمی از اعتبار لازم برخوردار هستند. همچنین پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) نیز در طول سال های گذشته به نمایه سازی مجلات معتبر و کنفرانس های ملی پرداخته است.
سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) گفت: کمیت خالص تولید علم یا همان تعداد مدارک خالص به معنی حذف مدارک تکراری در پایگاه‌های اطلاعات علمی مختلف است. یک مقاله علمی متعلق به یک کشور می‌تواند در بیش از یک پایگاه اطلاعاتی نمایه سازی شود، زیرا مجله یا کنفرانسی که مقاله در آن منتشر شده است می‌تواند در بیش از یک پایگاه نمایه سازی شود. در این بررسی برای تعیین تعداد خالص تولید علم، مجلات و کنفرانس‌های تکراری یکدست شده و تنها یکبار محاسبه گردید. براین اساس از سال ۲۰۰۰ تاکنون تعدادیک میلیون و ۱۳۷ هزار و ۹۷۷ مدرک از جمهوری اسلامی ایران در پایگاه‌های معتبر بین المللی و ملی به ثبت رسیده است.
وی افزود: از سال ۲۰۰۰ تاکنون تعداد ۲۶۶ هزار و ۶۷۰ مدرک در پایگاه تامسون رویترز (آی.اس.آی) و تعداد۳۳۹ هزار و ۴۸۵ مدرک در پایگاه استنادی اسکوپوس به نام جمهوری اسلامی ایران به ثبت رسیده است. بنابراین با در نظر گرفتن کل کمیت خالص تولید علم ایران (۱۱۳۷۹۷۷ مدرک) بر اساس آمار پایگاه آی.اس.آی تاکنون تنها بیست و سه درصد و بر اساس آمار اسکوپوس سی درصد از کمیت تولید علم کشور اعلام شده و مابقی به طور کامل نادیده گرفته شده است و لذا حدود هفتاد درصد از تولید علم کشور نادیده گرفته شده است.
دهقانی خاطرنشان کرد: بررسی پایگاه‌های ملی و بین المللی نشان می‌دهد که کل مقالات ثبت شده یا کمیت خالص تولید علم ایران در سال ۲۰۰۰ تعداد ۶۱۵۰ مورد بود. در خلال سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ این مقدار به ترتیب به ۱۳۱۳۶، ۱۵۲۳۵ و ۱۹۴۳۱ مورد رسید. این مقدار در خلال سال های ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۷ مجددا افزایش یافته و به ۲۳۰۴۴، ۳۵۷۶۷، ۴۶۵۰۳ و ۵۹۵۴۷ مورد رسید. بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲ بار دیگر میزان تولید علم افزایش یافته و به ترتیب به ۷۱۹۵۳، ۸۵۲۳۸، ۹۸۵۲۷، ۱۱۵۷۴۰ و ۱۲۸۷۰۳ مورد رسید. در سال ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ همچنان با افزایش تولید علم مواجه هستیم بنحوی که میزان تولید علم از ۱۳۷۰۰۶ در سال ۲۰۱۳ به ۱۴۴۶۲۲ مدرک در سال ۲۰۱۴ افزایش یافت. اطلاعات سال ۲۰۱۵ هنوز تکمیل نشده است اما با این وجود کمیت تولید علم کشور در این سال ۱۲۳۴۶۸ مورد ثبت شده است.
سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) گفت: هر چند پایگاه‌های استنادی به نمایه سازی معتبرترین نشریات و کنفرانس های بین المللی می پردازند، اما سیاستگذاری برای بهبود وضعیت علمی نیازمند آگاهی از کل میزان توانایی پژوهشی است که در کشور صرف می شود. در سال ۲۰۱۴ نزدیک به ۱۴۵۰۰۰ پژوهش در مجلات و کنفرانس‌های علمی منتشر شده است. اگر این ظرفیت پژوهشی به درستی هدایت گردد، با توجه به تاکیدات اخیر مقام معظم رهبری در خصوص ادامه‌ حرکت پرشتاب علمی آنگاه یک انقلاب علمی در کشور صورت خواهد گرفت. البته نگاه آماری صرف به کمیت تولید علم بدون تحلیل آن‌ها و بکارگیری آن‌ها در راستای توسعه علمی آفتی برای علم کشور است.
وی اضافه کرد: تلقی کشور از رشد علمی، تعداد مدارک ثبت شده در پایگاه های استنادی است. با این حال تقریبا در تمامی سال ها تعداد مدارک ثبت شده از جمهوری اسلامی ایران در سایر پایگاه های علمی دنیا بیش از دو پایگاه آی.اس.آی و اسکوپوس است. به علاوه، سرعت رشد اطلاعات کشور در پایگاه‌های علمی بین المللی نیز بیش از پایگاه‌های استنادی است. این در حالی است که تماما در اعلام آمارهای تولید علم به پایگاه‌های استنادی اسکوپوس و آی.اس.آی تکیه می شود. اهمیت این مسئله در آگاهی از وضعیت موجود و برنامه ریزی مبتنی بر اهداف عالی کشور است. ظرفیت کمیت تولید علم کشور حاصل از انتشارات بین المللی بیش از آن چیزی است که تاکنون اعلام شده بود و برنامه ریزی برای این ظرفیت بالا از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.
سرپرست (ISC) گفت: در سال ۲۰۰۰ در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) 2874 مقاله مجله و ۱۶۰۷ مقاله کنفرانس ثبت شده بود. تعداد مقالات مجلات معتبر در طی سال های بعدی به سرعت افزایش یافت به نحوی که در بین سال های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۴ به ترتیب ۶۴۴۹، ۶۶۵۱، ۷۵۱۵، ۸۷۹۲، ۱۲۶۷۳، ۱۵۴۱۷، ۱۸۳۳۵، ۲۰۹۰۹، ۲۵۶۰۵، ۳۲۳۰۴، ۳۶۵۵۲، ۴۲۰۶۸، ۴۵۹۴۳ و ۴۷۴۳۲ مدرک از ایران در این پایگاه نمایه شده است. اطلاعات سال ۲۰۱۵ هنوز تکمیل نشده است و تاکنون تعداد ۲۲۰۰۶ مدرک از نشریات کشور در این پایگاه نمایه سازی شده‌اند.
وی افزود: همچنین در بین سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۵ در معتبرترین کنفرانس های علمی کشور به ترتیب تعداد ۲۶۸۷، ۲۹۹۷، ۳۸۹۴، ۴۱۲۰، ۱۰۰۷۸، ۱۲۸۴۶، ۱۵۷۰۵، ۱۷۵۴۹، ۱۹۸۵۳، ۲۰۸۴۳، ۲۱۵۶۴، ۲۳۰۰۱، ۲۴۱۳۰، ۲۶۱۱۰ و ۲۷۶۳۳ مدرک در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) از تولیدات علمی کشور نمایه سازی شده است. لازم به ذکر است که اطلاعات سال ۲۰۱۵ هنوز به صورت کامل نمایه سازی نشده است.
وی در پایان خاطر نشان کرد: بنابراین اندیشیدن به کمیت تولید علم هر چند به عنوان یک شرط لازم شایسته است، اما بکارگیری آن به عنوان شاخص اصلی توسعه علمی کشور راهبردی اشتباه است. در اینجا خلا یک برنامه جامع پژوهشی که نقش راهنما و هدایت‌گری را برای دانشگاه‌ها، موسسات تحقیقاتی و پژوهشگران ایفا نماید احساس می‌شود. هدف این برنامه باید هدایت پژوهشگران به سمت و سویی باشد که بدانند در چه حوزه ای پژوهش کنند تا بیشترین سودمندی را نصیب خود و کشورشان کنند و البته تعیین محل انتشار نتایج تحقیقات با توجه به اولویت‌های پژوهشی کشور نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

+ منبع: خبرگزاری فارس و اداره روابط عمومی و همکاری‌های علمی بین المللی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست