طبیعت

زباله‌هایی که انباشته‌ایم

زباله
نوشته شده توسط علی رنجبران

شاید بتوان تاریخ تاثیر گذاری بشر روی زمین را به قبل و بعد از انقلاب صنعتی تقسیم کرد.قبل از انقلاب صنعتی تقریبا تمام محصولات مورد استفاده بشر برآمده از طبیعت بود و حجم بسیار اندکی داشت، به همین دلیل بازگشت آن‌ها به طبیعت مشکل چندانی ایجاد نمی‌کرد. اما بعد از این رخداد مصنوعات صنعتی به تدریج وارد زندگی انسان شدند، مصنوعاتی که به شیوه های مختلف از جمله سنتز شیمیایی تولید شده وچندان به طبیعت سازگار نبودند. برخی از این محصولات به شدت آلاینده بوده و برخی دیگر برای سالهای طولانی در طبیعت باقی مانده و قابل تجزیه نبودند. در اوائل این موضوع مشکل مهمی به نظر نمی‌رسید اما افزایش مصرف و تولید این محصولات وانباشت آن‌ها تبدیل به یکی از معضلات مهم انسان روی زمین شد. این مشکل تا آن‌جا پیش‌ رفت که امروز زباله و انباشت آلاینده‌های خطرناک تولید شده توسط انسان بخش‌های مهمی از زیستگاه‌های موجود روی کره زمین را آلوده کرده و دامنه این آلودگی از دشتها و دره‌ها به اقیانوس‌ها و رودها وحتی آبه‌ای زیرزمینی کشیده شده است. در سلسله مطالب پیش رو می‌خواهیم مسئله زباله و آلاینده‌های تولید شده توسط انسان و راه‌کارهای برخورد با این مسئله را بیشتر بررسی کنیم.
در یک نگاه کلی زباله و آلاینده‌های تولید شده توسط انسان را می‌توان به چند بخش کلی تقسیم کرد. باقی مانده مواد غذایی تولید شده و مصرف شده در جهان بخش مهمی از این پسماندها را تشکیل می‌دهند. آلایندههای صنعتی نظیر پسماندهای صنعتی وفلزات سنگین، پلاستیک و همینطور پسماندهای بیمارستانی مهم‌ترین وخطرناکترین نوع این پسماندها هستند.

پسماندهای غذایی
پسماندهای غذایی که اصطلاحا به آنها زباله‌های تر هم گفته می‌شود بخش مهمی از زباله‌های تولید شده توسط انسان را تشکیل می‌دهند. هرچند درنگاه نخست به نظر می‌رسد می‌توان این زباله‌ها را به سادگی به طبیعت بازگرداند اما ماجرا به این سادگی‌ها نیست. وقتی که با انبوه زباله‌های تولید شده در این بخش در کلان شهرهای بزرگ مواجه می‌شویم دیگر بازگرداندن آن‌ها به طبیعت به این سادگی‌ها میسرنخواهد بود. نخستین مشکل در این زمینه در هم آمیختگی این پسماندها با دیگر مواد غیر طبیعی است که کار را بسیار مشکل می‌کند. اینجا است که نخستین بار موضوع تفکیک زباله‌ها مطرح می‌شود، موضوعی که در مطالب آتی بیشتر به آن خواهیم پرداخت. اما به فرض این که این مواد به صورت جداگانه و تفکیک شده هم وجود داشته باشند وقتی شما با حجم عظیم این روزانه این مواد که در شهرهای بزرگ تولید می‌شوند مواجه هستید، برای مدیریت بازگرداندن آنها به طبیعت نیازمند یک سیستم دقیق ومنظم هستید تا از پیامدهای ناشی از رها سازی بی‌حساب و کتاب آنها درمحیط‌های شهری و یا اطراف شهرها خلاص شوید. رهاسازی حجم انبوه زباله‌های تر تولید شده در شهرها در محیط‌های اطراف شهرها باعث بروز مشکلات بسیاری خواهد شد. مهم‌ترین مسئله در این باره ایجاد منابع جدید آلودگی است. پوسیدن و تجزیه شدن این نوع زباله‌ها می‌تواند باعث ایجاد آلودگی‌های مختلفی شود. بوی بد ناشی از این فرآیند می‌تواند به سادگی تا کیلومترها آنسوتر را تحت تاثیر قرار دهد.علاوه بر بوی بد گازهای مخرب تولید شده در فرآیند تجزیه انبوه این زباله‌ها مسئله بسیار مهمی است. شیرابه تولید شده در اثر این فرایند می‌تواند همراه آب باران بر زمین جاری شده وعلاوه بر آلوده کردن خاک راهش را به آب‌های زیرزمینی باز کند و باعث آلودگی این منابع با ارزش شود. همین طور این انباشت باعث جذب حیات وحش و حیوانات ولگرد شده و در ساز و کار طبیعی اکوسیستم‌ها اختلال بسیار زیادی ایجاد می‌کند. علاوه بر اینها در چند دهه اخیر مشخص شده است که این زباله‌ها منابع با ارزش تولید انرژی و انواع کودهای کشاورزی هستند و می‌توان از آن‌ها به خوبی بهره برد، موضوعی که نیازمند صرف هزینه‌های ابتدایی، آموزش صحیح و و البته سیستمی درست و منظم برای جمع‌آوری و بهره‌برداری از این منابع با ارزش است. برای آشنایی بیشتر با این روش‌ها می‌توانید مطالب آتی را در این زمینه دنبال کنید.

پسماندهای صنعتی
امروز اگر سری به هر یک از کارخانه‌های بزرگ صنعتی بزنید حتما جایی درهمان اطراف را خواهید یافت که شیرابه‌های صنعتی بدون ملاحظه در رود، دریاچه،دریا و یا زمین‌های اطراف رها می‌شوند. حتی انباشت این شیرابه‌ها هم می‌تواند بسیار خطرناک باشد. سیلی که در سال ۲۰۱۰ در مجارستان از همین پسماندهای صنعتی ودر اثر شکسته شدن سد انباشت آنها به راه افتاد مثالی است که نشان می‌دهد که باید به دنبال راه بهتری برای دفع این پسماندها بود. در گذشته دفن عمیق این پسماندها یکی از راه‌حل‌های اساسی بود اما حالا مشخص شده این کار علاوه بر آلودن سفره‌ها آب زیرزمینی ممکن است باعث تحریک گسلها و ایجاد زلزله هم بشود. این پسماندها عمدتا حاوی فلزات سنگین بسیار خطرناک بوده و تهدیدی جدی برای سلامتی همه موجودات زنده از جمله خود ما هستند. پسماندهای الکترونیک هم در همین دسته جای می‌گیرند. آنها به طورعمده حاوی فلزات سنگین سمی بوده و علاوه بر آلودن خاک، آب‌ها را هم به شدت می آلایند. این آلودگی‌ها وقتی وارد آب می‌شوند، علاوه بر ضرر و زیانی که به دیگر موجودات وارد می‌کنند، راه‌شان را از طریق مواد غذایی به سفره‌های ما باز کرده و باعث بروز مشکلات جدی سلامتی در انسان می‌شوند. انواع محصولات دریایی امروز آلوده به این فلزات نظیر جیوه بوده و محصولات کشاورزی هم بر اثر آبیاری با آب آلوده از این خطر در امان نیستند. تفکیک زباله‌های الکترونیک و بازیافت آن‌ها و تصفیه دقیق پسماندهای صنعتی مهمترین رویکرد در برخورد با این معضل هستند که در مطالب آتی بیشتر به آنها خواهیم پرداخت.

زباله های الکترونیکی

پلاستیک
در بین همه انواع پسماندهای آلاینده شاید پلاستیک آشناترین آن‌ها باشد. حجم انبوه پلاستیک‌های رها شده در طبیعت برای صدها و هزاران سال باقی می‌مانند و علاوه بر ایجاد مناظر زشت برای مدت‌های مدید به آلودن محیط زیست مشغول خواهند بود. این مواد سخت جان رها شده در دشت‌ها علاوه بر آلودن تدریجی خاک، آب را نیز آلوده خواهند کرد و از طریق محصولات کشاورزی به بیمار کردن ما خواهند پرداخت. همین طور بررسی‌های انجام شده در سال‌های اخیر نشان داده اقیانوس‌های جهان هم عملا به زباله‌دانی تبدیل شده و میلیاردها میلیارد قطعه پلاستیکی بسیار بزرگ و بسیار ریز در آبهای آزاد جهان شناورند و یا حتی ته نشین شده‌اند. در نمونه‌های گرفته شده از انواع جانداران دریایی در اطراف جهان، مثل پرنده و ماهی و دیگر موجودات پلاستیک به وفور یافت شده است. این یعنی پلاستیک علاوه بر این که خطری جدی برای همه موجودات دیگر است انواع منابع غذایی دریایی ما را هم به شدت آلوده کرده است. ماده خطرناکی که امروز در همه شئونات زندگی ما وارد شده و ما به دور ریختنش سعی کردیم آن را از خودمان دور کنیم، خیلی زود و به شکلی خطرناک راهش را به حیاتی منبع زندگی ما یعنی آب و غذا باز کرده است و به ما نشان داده دورریختن راه حل مناسبی نیست و زمین فضای کافی برای دورریختن این آلاینده‌ها ندارد. در آینده بیشتر درباره پلاستیک خواهیم نوشت.

پسماندهای بیمارستانی
بیمارستانها منبع تولید یکی از خطرناکترین انواع زباله‌های تولید شده توسط ما هستند. این زباله‌ها با آنکه در مقایسه با دیگر انواع پسماند حجم خیلی زیادی ندارند اما به دلیل مشکلات و خطراتی که می‌توانند ایجاد کنند، بسیار پر اهمیت هستند. پسماندهای بیمارستانی علاوه بر آلودگی‌های رایج به انواع ویروس‌ها و باکتری‌های کشنده آلوده‌اند و خطری بسیار جدی محسوب میشوند. درمورد این زباله‌ها از همان ابتدا مشخص بود که دور ریختن آنها ابدا راه حل مناسبی نیست. در طی چندین قرن گذشته راه حل‌های مختلفی برای رهایی از شر این زباله‌ها به کارگرفته شده است. دفن کردن، رها سازی در مناطق دور دست و خالی از سکنه و سوزاندن مهم‌ترین این راه حل‌ها هستند. شیوه‌های مدرن برخورد با این معضل خطرناک را مطالب آتی بیشتر مورد بررسی قرار خواهیم داد. همین طور در مورد اصول کلی برخورد با مسئله زباله بیشتر خواهیم نوشت که شامل، تفکیک، دفع و بازیافت است. همین طور راه حل‌هایی برای تولید کمتر زباله را مورد بررسی قرار خواهیم داد. برای بررسی بهتر موضوع شیوه‌های رایج در ایران را با مدرن‌ترین و به روزترین شیوه‌های به کار گرفته شده در جهان را مقایسه خواهیم کرد. اگر زباله مسئله شما است، این سلسله مطالب را دنبال کنید و اگر نیست با خواندن این مطلب در خواهید یافت باید بهتر و بیشتر و به این مسئله بیندیشید.

درباره نویسنده

علی رنجبران

دیدگاه شما چیست