پزشکی و سلامت

سلول های بنیادی در برابر “دزد بینایی”

دزد بینایی - نابینایی
نوشته شده توسط محمدهادی تقی نتاج

آب سیاه یا گلوکوم (glaucoma)، دومین عامل کاهش بینایی در جهان بعد از آب مروارید، نوعی بیماری چشمی است که در اثر آن فشار درون چشم افزایش یافته و به عصب چشم آسیب وارد می شود. این بیماری که در ابتدا به صورت خاموش و بدون علامتی همچون درد یا کاهش بینایی شروع به کار میکند، بعد از مدتی با کاهش بینایی و در صورت عدم پیشگیری و مقابله مناسب به نابینایی بیمار منجر می شود. به همین سبب به این بیماری در اصطلاح “دزد بینایی” نیز گفته می شود.
در جلوی چشم فضایی وجود دارد که “اتاق قدامی” خوانده می شود. مایع شفافی همواره وارد این فضا شده و از آن خارج می شود و وظیفه تغذیه بافت های مجاور را به عهده دارد. به محل تلاقی قرنیه و عنبیه که مایع اتاق قدامی از آن خارج می شود اصطلاحاً “زاویه” گفته می شود. زمانی که مایع به زاویه می رسد از طریق یک شبکه اسفنجی شکل که مانند یک سیستم زهکشی عمل می کند از چشم خارج می شود. به این علت به این بیماری گلوکوم زاویه باز گفته می شود چون زاویه ای که مایع از آن خارج می شود “باز” است (با توجه به شکل زیر) اما با این وجود، به دلایل مختلف نظیر تنگ بودن مادرزادی منافذ، جلو آمدن عنبیه، مسدود شدن توسط لخته های خون، اصابت ضربه به چشم و در بعضی مواقع به دلایلی نامعلوم سرعت حرکت مایع از خلال شبکه تخلیه کند است. کند بودن حرکت این مایع سبب تجمع آن و بالا رفتن فشار زجاجیه یا همان مایع درون چشم شده و به مرور زمان به عصب بینایی آسیب زده و منجر به کاهش دید و در بعضی موارد از دست رفتن کامل بینایی می گردد.

ساختمان چشم

گلوکوم زاویه باز در ابتدا علامت خاصی ندارد. نه دردی وجود دارد و نه در میزان و کیفیت دید تغییری ایجاد می شود. با ادامه یافتن بیماری، بیمار متوجه می شود که هر چند اشیایی را که جلویش قرار دارند خوب می بیند ولی اشیایی را که در کنار قرار داشته و باید از گوشه چشم به آنها نگاه کند به خوبی نمی بیند. بیمار در صورت عدم توجه به این علامت ممکن است ناگهان متوجه شود که “دید کناری” ندارد. در این حالت شخص به مانند کسی می ماند که از درون یک لوله به محیط اطراف خود نگاه می کند. شکل زیر به خوبی نحوه دید شخص عادی و شخص مبتلا به گلوکوم در مراحل اولیه تا حاد را نشان می دهد. از دیگر علائم این بیماری می توان به سفت شدن کره چشم، وجود نقاط کور در میدان دید و عدم دید مطلوب در شب اشاره کرد.

wordpress2

تاکنون درمان قطعی برای این بیماری یافت نشده اما معمولا پزشکان و متخصصان در مراحل ساده تر این بیماری برای کنترل و جلوگیری از رشد آن از دارو درمانی که به صورت قرص و قطره می باشد استفاده می کنند. در مراحل پیشرفته تر هم با توجه به نوع بیماری از جراحی با لیزر و یا جراحی رایج و سنتی استفاده می شود.
اما خبری که در روزهای اخیر توسط مجله علمی Stem Cells در زمینه درمان این بیماری توسط سلول¬های بنیادی منتشر شده-است راه جدیدی برای درمان این بیماری در برابر پزشکان و بیماران مبتلا به آب سیاه قرار داده است. محققان دانشکده علوم دانشگاه ایندیانا آمریکا توانسته اند سلول‌های بنیادی بدست آمده از سلول‌های پوست انسان را به سلول‌های گانگلیونی موجود در شبکیه که نورون‌های ناقل اطلاعات بصری از چشم به مغز در آن قرار دارند، تبدیل کرده‌ و با این روش بیماری آب سیاه را درمان نمایند. این روش کمک بسیار بزرگی به آن عده از بیمارانی می نماید که در اثر حادثه و ضربه شدید به چشم دچار این بیماری شده اند و توسط روش های معمول نظیر دارو درمانی و جراحی نیز بینایی خود را به دست نمی آورند، می نماید.
این محققان نمونه‌های سلولی پوست داوطلبان مبتلای ارثی به آب سیاه و داوطلبان فاقد این بیماری را گرفته و با برنامه‌ریزی ژنتیکی آن ها را به سلول‌های بنیادی شبه‌جنینی تبدیل نمودند. این نوع از سلول های بنیادی می‌توانند به هر نوع سلول در بدن تبدیل شوند. در مرحله بعد این سلول‌های بنیادی، برای تبدیل به سلول‌های گانگلیونی شبکیه به قسمتی معین هدایت می شوند که سلول شروع به اتخاذ ویژگی‌های خاص می‌کند. تحقیقات نشان داد که این ویژگی‌ها در سلول‌های مبتلایان ارثی به آب سیاه با غیرمبتلایان متفاوت بوده است.
نتایج حاصل از این تحقیقات، دانشمندان و متخصصین را بار دیگر امیدوار نمود تا باز هم با استفاده از فناوری سلول¬های بنیادی بیماری درمان ناپذیر دیگری به نام آب سیاه یا گلوکوم را بتوان به طور قطعی در آینده ای نه چندان دور درمان نمود.

درباره نویسنده

محمدهادی تقی نتاج

دیدگاه شما چیست