اخبار ایران و جهان

مهمترین تحول علمی ایران در سال ۱۳۹۴

مهترین رویداد علمی سال ۹۴ - مارال
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

علم و فناوری در سراسر جهان با سرعت پیش بینی ناپذیری پیشرفت می کند و رقابت در این بازار نفس گیر؛ مدام جدی تر می شود. قطار علم و تکنولوژی معطل هیچ کشوری نمی ماند و برای رسیدن کشورهایی که از این قافله عقب مانده اند حتی لحظه ای هم صبر نمی کند. البته در برنامه ریزی های کلان توسعه علم باید واقع بین بود و نمی توان انتظار داشت که یک کشور بتواند در همه زمینه ها رقبا را کنار بزند و قدرت برتر جهان باشد. مثلا دستیابی به علوم فضایی در مقیاس امکانات و برنامه های ناسا یا سازمان فضایی روسیه  برای بسیاری از کشورهای دیگر جهان تقریبا ناممکن است. البته این بدان معنا نیست که نمی توان در این زمینه ها پژوهش کرد. از قضا می توان و باید دستکم قدم های مهم و اولیه را برداشت.
خوشبختانه در دنیای امروز؛ پیش شرط توسعه در علم و فناوری؛ آمریکایی یا اروپایی بودن نیست. ژاپن آسیایی برنامه های عظیم استراتژیک علمی خود را از پیشرفت های تکنولوژی محور و روباتیک گرفته تا علوم شناختی و علوم اعصاب با موفقیتی خیره کننده پیش می برد.
کوبا در مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی چنان پیشرفت خیره کننده ای کرده که رشک و حیرت ۸ کشور صنعتی را بر انگیخته است. متخصصان و مهندسان چینی پس از نیم قرن برنامه ریزی؛ بالاخره از یک هواپیمای مسافربری با نام C٩١٩ رونمایی کردند که برای طراحی و ساخت آن هفت ‌سال زمان صرف شده است. هواپیمایی که ممکن است حتی با کمپانی های بزرگی مانند ایرباس و بویینگ نیز وارد رقابت منطقه ای جدی شود.
آری! درست است که علم و فناوری در بسیاری زمینه ها در انحصار قدرت های بزرگ درآمده اما هنوز هم می توان در یک ؛ دو یا سه شاخه علمی سرمایه گذاری و برنامه ریزی کرد و پیش رفت و حرفی برای گفتن داشت.
مثلا آلمانی ها در قرن ۱۹ شیمی را به عنوان یکی از پایه های توسعه علم و فناوری خود انتخاب کردند. مثال تاریخی مشهوری در این زمینه هست که بر اساس آن طبق گزارش یک گروه انگلیسی که در سال‌١٨٧٢ از آلمان بازدید می‌کرد، تعداد دانشجویان شیمی مشغول به تحصیل در دانشگاه مونیخ، از تعداد دانشجویان شیمی در سراسر کشور انگلستان بیشتر بود.
ایران نیز در سالی که گذشت در بسیاری از حوزه های علم و فناوری پیشرفت هایی داشت و پژوهشگران ایرانی در کنار انتشار مقالات علمی و پژوهشی در مجلات معتبر بین المللی بر اساس نظام های استنادی مانند ISC در ایران، Scopus در هلند و ISI در ایالات متحده آمریکا رتبه نسبتا قابل قبولی داشتند. اما توسعه علمی صرفا به آمار بالای مقالات تولید شده منحصر نمی شود و فاکتورهای بسیار دیگری نیز در آن دخیل اند.
اما باز گردیم به مهمترین تحول علمی ایران در سالی که گذشت. من ترجیح می دهم تنها روی یک موضوع متمرکز شوم. چرا که معتقدم همین یک موضوع که در ادامه به آن خواهیم پرداخت؛ به وضوح استعداد و پتانسیل پژوهشی کشور را نشان می دهد و اساسا اثباتی بر این مدعاست که در کنار توسعه متقارن علمی؛ گاهی لازم است یک یا چند شاخه پررنگ تر شده و جدی تر گرفته شود. مساله سلولهای بنیادی و دانش شبیه سازی یکی از مهمترین این مسایل است. دانشمندان ایرانی که از سال ۱۳۸۵ موفق به تولد نخستین گوسفند شبیه‌سازی شده خاورمیانه شدند، گشاینده راهی بودند که اینک می تواند پایه و مبنای یک نهضت علمی موفق و پیشتاز در کشور شود.
برای همین می توان بدون هیچ تردیدی پدیده علمی امسال کشورمان را “مارال” دانست.
در تابستان سالی که گذشت پژوهشکده زیست فناوری پژوهشگاه رویان موفق شد قوچ وحشی قمیشلو را که از گونه‌های در خطر ایرانی است شبیه سازی کند.
تحول مهمی که اینک ایران را در جمع چهار کشور کره جنوبی، ژاپن و چین قرار می دهد و از همین منظر؛ چنین تحولی را باید یکی از مهمترین پیشرفت های علمی کشور در سال گذشته دانست.

“مارال”، قوچ شبیه سازی شده رویان است که امسال مهمترین تحول علمی کشور را رقم زد

دکتر “نصر”، مدیر این پروژه علمی تحقیقاتی در پژوهشکده زیست فناوری رویان اصفهان در گفت و گوی کوتاهی که با علمنا در این رابطه داشت بیان کرد:
در جهان حفظ گونه ها و جلوگیری از انقراض آنها بسیار اهمیت دارد و  حتی در برخی از کشورها که چند حیوان نماد آنها نیز محسوب می گردد این یک اولویت به شمار می رود. به طور مثال در کشور ما یوز ایرانی، گورخر ایرانی، و قوچ قمیشلو و… جزو این حیوانات بومی هستند و برای ما ارزش خاصی دارند.
قوچ قمیشلو نیز با توجه به آلودگی های صنعتی و گسترش شهرنشینی در خطر انقراض بود که با فعالیت های پژوهشی متعدد در خصوص این حیوان و با توجه به بیش از ۱۰ سال فعالیت های علمی تحقیقاتی که در خصوص شبیه سازی بز و گوسفند و … در رویان داشتیم، توانستیم با یک روش بسیار پیچیده (شبیه سازی بین گونه ای) نمونه شبیه سازی شده از این قوچ وحشی را متولد نمائیم.
در اینجا ما هسته سازی را با سلولهایی که از حیوانات شکار شده و یک گوسفند اهلی بدست آوردیم انجام دادیم و سپس با تلقیح یک قوچ قمیشلو و گذاشتن آن درون رحم یک گوسفند اهلی، توانستیم این قوچ را بدنیا آوریم. فعالیتی که در جهان نادر به شمار می رود و به شدت پیچیده است.
ما با این فعالیت چند نکته را به نمایش گذاشتیم:
۱- اهمیت حفظ حیوانات در کشورمان را متذکر شدیم
۲- توانایی ایجاد تنوع و تعداد حیوانات از طریق شبیه سازی را افزایش دادیم
۳- به جهانیان قدرت علوم جنین شناسی و شبیه سازی مان را به رخ کشیدیم
در خصوص حال “مارال” هم باید بگویم که حالش بسیار خوب است و حدود ۳ ماهه که بود ( همانطور که در بالا ذکر شد مارال در مرداد امسال متولد شد) آن را به شهرداری اصفهان هدیه دادیم تا در باغ وحش این استان و در کنار سایر همنوعانش قرارگیرد و همچنین در معرض نمایش عموم باشد تا جوانان و مردم کشورمان با دیدن آن به این دستاورد علمی افتخار کنند.
مارال از هر لحاظ سالم و سرحال است :) و حتی امکان زایایی نیز دارد و امیدواریم از عمر خوبی نیز برخوردار باشد؛ درست مانند سایر حیواناتی که تا کنون شبیه سازی کرده ایم و عمر مناسب و قابل قبولی داشته اند و حتی مانند شنگول و منگول و حبه انگور که امروزه شاهد متولد شدن سومین و چهارمین نسل از آنها هستیم، شاهد رشد و تولید نسل این موجود به عنوان یک موجود تراریخته هم باشیم.
در پایان نیز لازم میدانم از تمام نهادهای متولی کشور بابت همکاری صمیمانه شان تشکر ویژه کنم که در این مهم جوانان محقق و توانمند رویان را یاری کردند و امیدوارم در سال آینده خبرهای خوبی از رویان برای هموطنان عزیزمان مخابره کنیم.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست