فضا و نجوم

اولویت کدام است؟ “مریخ” یا “بازگشت دوباره به ماه”

شاتل
نوشته شده توسط پوریا ناظمی

یکی از آخرین کنفرانس‌هایی که درباره‌ی ساخت اقامتگاهی کوچک روی ماه برگزارشده است به سال ۲۰۱۴ برمی‌گردد. بنا بر گزارش پاپیولار ساینس، شرکت‌کنندگان در این نشست به این نتیجه رسیده‌اند که ساخت اقامتگاهی کوچک روی ماه به لطف پیشرفت‌هایی که بخش خصوصی مانند اسپیس ایکس انجام داده است و همچنینی به لطف توسعه فناوری‌های چاپگرهای سه‌بعدی و روباتیک می‌تواند در بازه‌ی زمانی کمتر از ده سال جامه عمل به تن کند و از آن مهم‌تر اینکه برخلاف انتظار چندان گران هم از آب د درنخواهد آمد.
یکی از مهم‌ترین مشکلات درزمینه‌ی کاوش‌های فضایی درازمدت، قیمت بالای آن‌ها است. برنامه آپولو که انسان را به ماه برد اگر قرار باشد بر اساس ارزش امروزی دلار بازنویسی شود بودجه‌ای معادل ۱۵۰ میلیارد دلار را به خود اختصاص داده بود درحالی‌که امروز بودجه کل ناسا کمتر از ۲۰ میلیارد دلار است.
برآوردها اما نشان می‌دهد با استفاده از فناوری‌های نوین و امکانات جدید می‌توان ساخت اقامتگاهی روی ماه را با هزینه حدود ۱۰ میلیارد دلار به انجام رساند.
سوال مهمی که دراین‌بین وجود دارد این است که اگر قرار باشد بین ماه و ساخت اقامتگاه‌هایی روی ماه و سفر انسان به مریخ یکی را انتخاب کنیم کدام اولویت بالاتری دارد؟
شکی نیست که سفر به مریخ یکی از مهم‌ترین و جاه‌طلبانه‌ترین اهداف علمی پیش روی بشر است. سفری که می‌تواند بسترها و زمینه‌های علمی و فناوری متفاوتی را توسعه دهد و می‌تواند علاقه و انگیزه همه مردم جهان را به خود جلب کند. اینکه چنین برنامه‌ای شاید جذابیت عمومی بیشتری داشته باشد هم شکی نیست و از آن مهم‌تر اینکه در افق بسیار طولانی‌مدت ادامه کاوش و حضور روی مریخ از جهات متعددی جذاب‌تر از ماه است.
اما ماه و ساخت اقامتگاه‌ها و آزمایشگاه‌هایی روی آن در عمل اولویت و ارزش بالاتری دارد.
ماه به ما نزدیک است
ما قبلاً به ماه سفرکرده‌ایم
و تا حدی چالش‌های پیش روی خود در ماه را می‌شناسیم
زمانی که روی ماه حضور دارید امکان تماس تقریباً زنده با زمین را دارید
از پشتیبانی انبوهی از افراد و امکانات روی زمین بهره مند هستید

در صورت بروز هر مشکل پیش‌بینی‌نشده‌ای تنها چند روزی با زمین فاصله‌دارید و می‌توانید به‌سرعت فضانوردان و افراد مقیم را تخلیه کنید 
نیمه‌تاریک ماه، بستر بی‌نظیری برای تحقق یکی از رویاهای قدیمی انسان است: ساخت رصدخانه‌ای بزرگ که می‌تواند در غیاب جو و در غیاب اختلال‌های دیگر روی زمین تقریباً در تمامی طول طیف الکترومغناطیس، آسمان را رصد کند. قرار داشتن پایه این رصدخانه روی سطح ماه امکان استفاده از گیرنده‌های بزرگی را می‌دهد که عملاً فرستادن آن‌ها به فضا در قالب تلسکوپ‌های فضایی ممکن نیست. چنین رصدخانه‌ای می‌تواند انقلابی بنیادی در ستاره‌شناسی ایجاد کند.
نکته دیگر ساخت پایگاهی برای پرتاب‌های فضایی روی ماه است جایی که گرانش اندک و سرعت فرار پایین‌تر به شما اجازه می‌دهد تا امکانات بیشتری برای اعزام سفینه‌های بزرگ‌تر و سنگین‌تر به سفرهای میان‌سیاره‌ای داشته باشید. حتی برای سفرهای آینده به مریخ و فراسوی آن ماه می‌تواند نقش پایگاه میان‌سیاره‌ای بی‌نظیری را بازی کند.
سفر به مریخ سفر گران و پرخطری است اما حتی با انجام همه هزینه‌ها و فتح مریخ باید تجربه ماه را به یاد داشته باشیم. ما – یا به عبارت دقیق‌تر آمریکایی‌ها به نمایندگی از مردم زمین – با هزینه‌ای بالا به ماه رفتند و وقتی فشارهای سیاسی و رقابت با شوروی سابق برداشته شد ماه را رها کردند و تاکنون دیگر قدم بر ماه نگذاشته‌ایم. سفر به مریخ تنها در صورتی مهم و تأثیرگذار است که در فرآیند کاوش‌های بعدی آن چنین وقفه‌ای رخ ندهد.
راهی که می‌تواند زندگی آینده فضانوردان در بازه‌های زمانی طولانی‌تر در مریخ و شاید زمانی ساخت شهرک‌هایی بر مریخ را توسعه دهد، آموختن ساخت کلونی درجایی نزدیک‌تر و ایمن‌تر و شناخته‌شده‌تر است.
فضای ماه به ما این امکان را می‌دهد که بسیاری از تجربه‌هایی که برای اقامت طولانی در مریخ لازم داریم را بیاموزیم. از کاربرد ساختارهای رباتیک گرفته تا چاپگرهای سه‌بعدی عظیم که بخش عمده‌ای از نیازهای انسان را در محیط و با استفاده از منابع محلی می‌سازند.
و البته سفر به ماه ارزان‌تر و در دسترس فناوری موجود ما است. بااین‌وجود ماه جذابیت عمومی لازم را ندارد. اهمیت ماه برای افکار عمومی و سیاستمداران آشکار نشده است و احتمال بیشتری وجود دارد اگر مردم در نظرسنجی از سفر انسان به مریخ حمایت بیشتری از سفر دوباره ماه داشته باشند.
اما درنهایت اگر روزی قرار باشد انسان به معنی واقعی پای از زمین بیرون بگذارد نخستین پایگاه او بار دیگر ماه آشنا و همراه قدیمی زمین خواهد بود.

درباره نویسنده

پوریا ناظمی

دیدگاه شما چیست