فلسفه و تاریخ علم

انکار وجود ویروس سرخک؛ آیا ممکن است علم ما را فریب داده باشد؟

ویروس سرخک - Measles virus
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

فیلسوفان علم اعم از رئالیست ها و آنتی رئالیست ها درست مثل همه فیلسوفان به همه چیز شک دارند و مدام در پی اثبات یا نفی هر چیزی هستند. آنها در وجود برخی از اشیاء فیزیکی که به معنی متداول کلمه مشاهده نمی شوند تردید دارند و چیزها یا مفاهیمی که قابل مشاهده نیستند را هستومند entity می نامند. البته مقصود فیلسوفان علم؛ نفی واقعیت ها و فکت Fact های علمی نیست. بلکه بحث بر سر مبانی فلسفی وجود یا عدم وجود چیزهایی است که به معنای معمول؛ مشاهده نمی شوند. اما برخی از مروجان شبه علم و خرافات از زاویه ای دیگر (و نه برای بحث و گفتگوی نقادانه فلسفی) معتقد به وجود یک مافیای مخوف در پشت پردهء علم و فناوری هستند. آنها معتقدند ویروس ایدز یا ابولا ساخته دست آزمایشگاه های زیرزمینی است؛ می گویند فرود انسان بر روی ماه یک دروغ بزرگ رسانه ای بوده و ماموریت آپولو  در۱۱ سال ۱۹۶۹ تنها تصویربرداری های استودیویی بوده است و الی آخر.
یکی از جدیدترین نمونه های توهم توطئه از زبان یک زیست شناس آلمانی مخالف واکسیناسیون به نام شتفان لانکا Stefan Lanka اظهار شد. او نویسنده کتابهایی با عناوین شبه علمی است و مثلا در کتابی با عنوان „واکسیناسیون و ایدز؛ هولوکاست جدید“ بیان می دارد که اساسا ویروس سرخک وجود ندارد!
از دید او وجود ویروس سرخک یک فریب بزرگ از سوی جامعه پزشکی بوده تا صنایع بزرگ دارویی بتوانند داروهای خود را به فروش برسانند.  او در سال ۲۰۱۱ مبلغ ۱۰۰ هزار یورو جایزه برای کسی تعیین کرد که بتواند وجود ویروس سرخک را اثبات و قطر آن را نیز اندازه گیری و تعیین کند. در مقابل؛ یک پزشک آلمانی به نام دیوید باردنز David Bardens نتایج مطالعاتی بر مبنای ۱۹ هزار مطالعه مستقل را برای شتفان لانکا ارسال کرد که به صورت قطعی؛ ویروسی بودن عامل سرخک را اثبات می کرد. اطلاعات ارسال شده برای شتفان لانکا شامل دقیق ترین اطلاعات ویروس سرخک بود؛ از تصاویر با میکروسکوپ الکترونی گرفته تا ساختار ژنوم و همچنین قطر آن. شفتان لانکا مطابق انتظار؛ از پذیرش نتایج مطالعات علمی سر باز زد و پای دادگاه به ماجرا باز شد.
مدیر انیستیتو پزشکی و میکروبیولوژی؛ ویروس شناسی و بهداشت روستوک Rostock تایید کرد که مطالعات دیوید باردنز؛ به صورت قطعی وجود ویروس سرخک را اثبات می کند و شتفان لانکا باید مبلغ شرط بندی را به دیوید باردنز پرداخت کند. مبلغی که دیوید باردنز اعلام کرد صرف کمک به توسعه برنامه واکسیناسیون سرخک خواهد کرد.
اما داستان به همین جا ختم نشد و لانکا درخواست دادگاه تجدید نظر کرد. نتیجه رای دادگاه تجدیدنظر اما حیرت برانگیز بود. دادگاه به سود لانکا رای داد؛ البته نه به خاطر اینکه ادعای او در انکار وجود ویروس سرخک درست بوده یا اینکه مدارک و اسناد مطالعات علمی دیوید باردنز ناکافی بوده ؛ بلکه به خاطر یک مساله حقوقی! لانکا در وبسایت خود شرط را به صورت زیرکانه ای به این صورت طرح کرده بود که اگر کسی یک مطالعه را نشان دهد که اثبات کند ویروس سرخک وجود دارد به او صد هزار یورو جایزه خواهد داد. در حالیکه دیوید باردنز نه یک مطالعه بلکه دهها مطالعه در این زمینه فرستاده بود که وجود ویروس سرخک را اثبات می کرد.
پیروان توهم توطئه که معتقدند در پشت پرده علم یک همدستی هماهنگ  شده وجود دارد گاهی به صورت خطرناکی حتی دست به تهدید دیوید باردنز هم زده بودند. القصه؛ تعداد مخالفین واکسیناسیون روز به روز گسترش می باید. سالانه ۱۰۰ هزار نفر در سراسر جهان ؛ اغلب در کشورهای در حال توسعه و بخشی نیز در اروپا بر اثر بیماری سرخک جان خود را از دست می دهند. متخصصان می گویند حتی اگر کسی از سرخک جان سالم به در ببرد تا دو یا سه سال بعد از آن ضعف سیستم ایمنی خواهد داشت. در اروپا هنوز عدهء بسیاری به واکسیناسیون مشکوکند و از آنجایی که در بسیاری موارد اجباری در کار نیست بسیاری از والدین از واکسیناسیون فرزندان خود امتناع می کنند.  توهم توطئه ؛ شبه علم و دخالت آن در طب و درمان؛ خطری است که به جد ؛ وضع سلامت و بهداشت جامعه را تهدید می کند.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست