فضا و نجوم

پایان اقامت یک‌ساله در فضا

میخاییل کورنینکو و اسکات کِلی
نوشته شده توسط پوریا ناظمی

تا چند روز دیگر مأموریت فضایی دو فضانورد روس و آمریکایی به نام‌های میخاییل کورنینکو و اسکات کلی، در ایستگاه بین‌المللی فضایی به پایان می‌رسد و آن‌ها پس از سپری کردند زمانی در حدود ۳۳۴ روز در فضا به مأموریتی که به مأموریت اقامت یک‌ساله در فضا معروف شده بود خاتمه می‌دهند.
این مأموریت در سال ۲۰۱۲ طراحی شده بود و طی آن آژانس فضایی روسیه و ناسا تصمیم گرفتند دو فضانورد کهنه‌کار خود را برای اقامتی  یک‌ ساله در فضا انتخاب کنند. آن‌ها قرار بود در این ماموریت آزمایش‌ها و تمرین‌های ویژه‌ای را به انجام برسانند که برای بررسی  تأثیرات طولانی اقامت انسان در فضا چه ازنظر جسمی چه ازنظر توان فکری و روانی طراحی‌شده بود.
این مأموریت به‌خصوص در دوره‌ای که سخن از سفر به مریخ رواج دوباره‌ای یافته است موردتوجه جدی رسانه‌ها قرار گرفت و سازمان‌های علمی نیز امیدوار بودند از دل این آزمایش اطلاعاتی به دست آورند که شاید برای سفر به مریخ مورداستفاده قرار بگیرد.
البته باید در نظر داشت که سفر به مریخ از نظر عواملی که بر فضانوردان می‌تواند تأثیر بگذارد، ازجمله مسئله روانی و فشار دوری از انسان‌های دیگر، مدت‌زمان اقامت در فضا و همچنین خطراتی که در مسیر و بر سطح مریخ فضانوردان با آن مواجه خواهند بود به‌طور اصولی با اقامت در مدار زمین متفاوت است.
دلیل دیگری که این مأموریت به‌طور ویژه موردتوجه رسانه‌های آمریکایی قرار گرفت شخصیت اسکات کلی است. اسکات کلی و برادر دوقلوی او مارک کلی هر دو فضانورد هستند و زمانی که مأموریت رسانه‌ای شد، ناسا و به‌طور خاص بخش ترویجی و روابط عمومی این سازمان از این همزمانی استفاده و اعلام کرد که مارک نیز بخشی از این آزمایش است و آن‌ها با استفاده از این دوقلو‌ها قصد دارند تفاوت تأثیر اقامت در فضا را با مقایسه با مارک که روی زمین باقی می‌ماند به‌طور دقیق‌تر بررسی کنند. البته واقعیت این است که باید این بخش را بیشتر به‌حساب بخش ارتباط با افکار عمومی گذاشت وگرنه حداقل بر اساس آنچه تاکنون از حضور اقامت‌های فضایی طولانی‌تر در فضا می‌دانیم تغییرات به حدی نیست که در ساختارهای بنیادی تحولی ایجاد کند و حتی اگر این اتفاق بیفتد این مقایسه را باید با شرایط پیش از سفر فرد انجام داد. برادرهای دوقلو باوجود شباهت‌های بسیار، به دلیل تفاوت فضای زندگی و کار آن‌قدر متمایز هستند که احتمال پیدا کردن تفاوت ناشی از اقامت طولانی (که البته چندان هم طولانی نیست) در فضا عملاً بسیار اندک باشد.
اما این فرصت بی‌نظیری برای جلب‌توجه افکار عمومی بود. مارک و اسکات از معروف‌ترین و شناخته‌شده‌ترین شخصیت‌های فضایی معاصر در آمریکا به شمار می‌روند. مارک که پیش‌تر فرماندهی شاتل‌های فضایی را بر عهده داشته است، ازنظر سیاسی نیز موردتوجه است. او همسر گبریل گیلفرود، سناتور سابق آریزونا از حزب دموکرات است که چند سال پیش  با اسلحه مورد حمله قرار گرفت و به‌طور معجزه‌آسایی از مرگ نجات پیدا کرد و این روزها به همراه مارک کلی از فعالان کارزار انتخاباتی هیلاری کلینتون، یکی از نامزدهای حزب دموکرات برای انتخابات ریاست جمهوری پیش رو، به شمار می‌رود.
نکته مهم دیگری که باید درباره‌ این سفر به‌خصوص پوشش آن در نظر داشت این است که اگرچه اسکات کلی رکورد حضور فضانوردان آمریکایی در مدار زمین را به خود اختصاص داده است اما هنوز رکوردهای بسیار طولانی‌تری چه در اقامت پیوسته و چه درمجموع اقامت وجود دارد.
گنادی پادالکا، فضانورد روسی با مدت زمان مجموع ۸۷۹ روز در فضا در طول ۵ مأموریت مختلف کماکان رکورددار بیشترین مدت اقامت در فضا است و رکورد بیشترین حضور ممتد در فضا هنوز در اختیار والری پولیوکوف است که مدت ۴۳۷٫۷ روز را ‌به طور ممتد در ایستگاه میر سپری کرد.
اما گذشته از همه این حاشیه‌ها نکته مهمی درباره این مأموریت قابل‌توجه است. ما بیش از هرزمانی نیاز داریم تا بدانیم که اقامت در مأموریت‌های طولانی فضایی چه آثاری بر بدن ما خواهد داشت.
بخشی از این آزمایش‌ها روی زمین و در قالب مأموریت‌های آماده‌سازی سفر به مریخ در حال انجام هستند. از مأموریت‌های معروف‌تری مانند مریخ ۵۰۰ بگیرید تا تعداد زیادی آزمایش‌ و مطالعاتی که بر روی رفتارشناسی همکاری بین اعضا گروه‌های کوچک در محیط‌های بسته و برای مدت طولانی در حال انجام است. عمده هدف این دسته از مأموریت‌ها بررسی رفتارها و بروز ناهنجاری‌های رفتاری در هنگام مواجهه با شرایط سخت و دشوار و زندگی طولانی‌مدت در محیطی محدود و بسته و همچنین تلاش برای حل چالش‌هایی است که فضانوردان درون یک آشیانه زیستی مستقل و بسته با آن مواجه می‌شوند.
بخشی از این آزمون‌ها اما بر جنبه‌های واقعی و فیزیکی تأثیراتی است که اقامت‌های طولانی‌مدت در محیط دارای گرانش اندک یا بدون گرانش بر بدن انسان باقی می‌گذارد.
ایستگاه بین‌المللی فضایی آزمایشگاهی مناسب برای به دست آوردن برخی از ایده‌های اولیه در این خصوص است. اگرچه باید در نظر داشت ما تا زمانی که مأموریت‌هایی را عازم سفرهای طولانی‌تر نکنیم نمی‌توانیم مجموعه‌ای از این تأثیرات – روانی، ذهنی و فیزیکی – را در کنار هم به آزمون بگذاریم.
بدین ترتیب مأموریت خبرساز اقامت قریب به یک‌ساله دو فضانورد آمریکایی و روس که چند روز آینده به اتمام می‌رسد، درواقع نقطه آغازی بر مجموعه عظیمی از آزمایش‌هایی به شمار می‌رود که باید روی زمین، در مدار زمین و شاید فراسوی آن انجام گیرد تا انسان برای برداشتن نخستین گام قابل‌توجه خود در بیرون از گهواره راحت و آرامش، زمین، آماده شود.

درباره نویسنده

پوریا ناظمی

دیدگاه شما چیست