فضا و نجوم

فوران‌های آتشفشانی؛ نشانه ای از حیات در سیارات فراخورشیدی

۱
نوشته شده توسط مینو خوشرنگ‌باف

فعالیت­های زمین­ شناختی همچون فوران­های آتشفشانی؛ برای ایجاد حیات روی سیاره­های خاکی بسیار مهم هستند. از این رو دانشجویان دانشگاه واشنگتون برای پی بردن به اینکه کدام یک از سیارات فراخورشیدی می‌‌‌توانند میزبان حیات میکروسکوپی باشند، در جستجوی نشانه­ای از فوران­های آتشفشانی در آن‌ها هستند. آن‌ها این کار را با بررسی تغییرات شعاع سیارات فراخورشیدی انجام می­دهند. چراکه فوران­های عظیم آتشفشانی در سطح سیارات خاکی و پخش مواد حاصل از آن در جوّ این سیارات می­توانند باعث ایجاد تغییر در شعاع سیاره شود.
انواع حیات برای شکل­‌گیری و دوام نیاز به انرژی دارد. از این رو از نظر اخترزیست‌شناسان فعالیت­های زمین شناختی برای ایجاد حیات روی سیارات بسیار مهم هستند. هرچند این فعالیت­ها شرط کافی برای ایجاد حیات نیستند، ولی می­توانند شاخص خوبی برای مکان­های قابل سکونت باشند. این یعنی سیارات فراخورشیدی که دارای فعالیت­های آتشفشانی هستند، در مقایسه با سیارات آرام، نامزدهای بهتری برای زندگی­اند. بر همین اساس دانشجویان دانشگاه واشنگتون فوران آتشفشان‌های روی زمین را از نزدیک مطالعه کردند.
نتیجه اینکه؛ در مجله اخترزیست شناسی «ذرات سولفات معلق گذرا در جو، به عنوان نشانه­ای از وجود آتشفشان در سیارات فراخورشیدی» معرفی شدند. اما شناسایی نور فوران‌های آتشفشانی در سیارات دوردست – بخصوص روی سیارات کوچک و سنگی زمین‌مانند- بسیار سخت است.
پس سوال مهم اینجاست؛ اگر در یکی از سیارات فراخورشیدی فعالیت­های آتشفشانی روی دهد ما چگونه قادر به شناسایی آن خواهیم بود؟ جاشوا توتن، دانشجوی دکترای دانشگاه واشنگتون و همکارانش برای یافتن پاسخ این پرسش یک گروه تحقیقاتی تشکیل دادند. این گروه به بررسی دو نوع مختلف فوران آتشفشانی پرداختند.

عکس گرفته شده توسط فضانوردان ایستگاه فضایی بین المللی از فوران «آتشفشان ساریچو» در سال 2009

عکس گرفته شده توسط فضانوردان ایستگاه فضایی بین المللی از فوران «آتشفشان ساریچو» در سال ۲۰۰۹

نوع اول فوران­های آتشفشانی عظیم مثل فوران «پیناتوبو» است که در سال ۱۹۹۱ اتفاق افتاد. این فوران بعد از فورانی که در سال ۱۹۱۲ در آلاسکا اتفاق افتاد بود، به عنوان دومین فوران بزرگ قرن بیستم در تاریخ ثبت شد.  نوع دوم، فوران­های کوچکتر اما متداول­تر هستند. مثل فوران کوچک «ساریچو» که در سال ۲۰۰۹ در روسیه اتفاق افتاد. این فوران به رغم کوچک بودن آن چنان ابر خاکستری بزرگی به وجود آورد که باعث ایجاد اختلال در پروازها شد.
بررسی­های بیشتر نشان داد که شناسایی فوران­های کوچکی مثل فوران «ساریچو» در سیارات فراخورشیدی کار بسیار دشواری است. به خصوص در سطح سیارات هم اندازه زمین که در گردش به دور ستاره­ای مثل خورشید هستند. اما تشخیص فوران­های بزرگی همچون فوران «پیناتوبو» به نسبت راحت­تر خواهد بود. زیرا فوران­های عظیم باعث افزایش ناگهانی و سپس کاهش تدریجی شعاع سیاره شده و شناسایی سیاره را آسان­تر می­کنند.

سیاره تازه کشف شده GJ 1132b که بسیار شبیه به سیاره زهره است و به ستاره میزبانش بسیار نزدیک است و می¬تواند نامزد خوبی برای بررسی فوران¬های آتشفشانی باشد.

سیاره تازه کشف شده GJ 1132b که بسیار شبیه به سیاره زهره است و به ستاره میزبانش بسیار نزدیک است و می¬تواند نامزد خوبی برای بررسی فوران¬های آتشفشانی باشد.

موضوع با کشف آخرین سیاره فراخورشیدی جالب‌تر نیز شد؛ سیاره­ای کهGJ 1132b  نام گرفت. این سیاره که اندکی بزرگتر از زمین است، مدارش به حدی کوچک و نزدیک به ستاره میزبانش است که سیاره در هر ۳۸ ساعت مدارش را یک دور کامل طی می­کند. این سیاره در فاصله حدود ۱۲ پارسک (معادل ۳۹ سال نوری) از زمین قرار دارد. که این فاصله در مقایسه با فاصله سایر سیارات فراخورشیدی از ما بسیار کم است.
به گفته جاشوا، تشخیص ترکیبات جوّ این سیاره با محدودیت­هایی همراه خواهد بود. اما این فرصت خوبی برای بررسی جوّ سیاره­های زهره مانند است. زهره سیاره­ای است که به دلیل غلظت بالای ابرهایش هیچ چیزی در عمق بیشتر از ۹۰ کیلومتر آن قابل مشاهده نیست.

درباره نویسنده

مینو خوشرنگ‌باف

دیدگاه شما چیست