سرویس انسان شناسی

روابط میان‌گونه‌ای و کارکردهای آن برای انسان‌های مدرن

انسان اولیه نئاندرتال
نوشته شده توسط یوسف سرافراز

چند هزار سال پیش که انسان‌های مدرن در اروپا با نئاندرتال‌ها مواجه شدند و هنگامی که این دو گونه به تولیدمثل پرداختند تبادل ژنی‌ای میان آن‌ها رخ داد که به تغییرات ژنی انسان‌ها انجامید. انسان‌هایی که حامل ژن‌های جدید بودند می‌توانستد عفونت‌ها را بهتر دفع کنند. این میراث نئاندرتال‌ها همچنین برخی افراد را بیشتر در معرض ابتلا به آلرژی‌ها قرار می‌داد.
کشف‌هایی که در دو مطالعه‌ی جداگانه در ژورنال آمریکایی ژنتیک انسانی (هفت ژانویه) گزارش شده‌اند شواهد جدیدی برای نقش مهم روابط میان‌گونه‌ای در تطور انسان و به خاص در تطور سیستم ایمنی ذاتی هستند. سیستم ایمنی ذاتی خط مقدم دفاع بدن در برابر عفونت‌ها است.
جنت کلسو (Janet Kelso) از موسسه ماکس پلانک در آلمان می‌گوید: «ما فهمیده‌ایم که تولیدمثل با انسان‌های باستانی – نئناندرتال‌ها و دنیسوواها- بر تنوع ژنتیکی ژنوم‌های حال حاضر اثر گذاشته است. این اثرگذاری در سه ژن سیستم ایمنی ذاتی بوده است».
مطالعات اولیه نشان‌ داده‌اند که یک تا شش درصد از ژنوم اوراسیایی‌های مدرن از هومنیدهای باستانی‌ای چون نئاندترال‌ها یا دنیسوواها به ارث رسیده‌ است. هر دو مطالعه‌ی صورت گرفته اهمیت کاربردی این ژن‌ها (TLR1, TLR6, TLR10) را روشن می‌کنند. این ژن‌ها در سطح سلول حضور دارند؛ جایی که اجزای باکتری‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها را می‌شناسند و در برابر آن‌ها واکنش نشان می‌دهند. این گیرنده‌های ایمنی برای فهمیدن التهاب‌ها، واکنش‌های ضد میکروبی و فعال کردن واکنش ایمنی تطبیقی ضروری هستند.
کوینتانا – مورسی و همکارانش، تیمی که در موسسه پاستور در پاریس تحقیق مشابهی را انجام دادند، تطور سیستم ایمنی ذاتی را در طول زمان کشف کرده‌اند. آن‌ها برای این کشف تعداد متانبهی داده در اختیار داشته‌اند. داده‌هایی از مردمان حال حاضر (از پروژه‌ی هزار ژنوم) همراه با رشته‌هایی از ژنوم هومنین‌های باستانی. تیم کوینتانا – مورسی لیستی از ۱۵۰۰ ژن شناخته شده‌ای که در سیستم ایمنی ذاتی دخیل‌اند تهیه کردند و بر آن‌ها متمرکز شدند. آن‌ها سپس الگوهای تنوع ژنتیکی و الگوهای تغییرات تطوری را در آن مناطق بررسی کردند. در نهایت، توانستند زمان تغییرات رخ داده در سیستم ایمنی ذاتی را برآورد کنند و همچنین توانستند تخمین بزنند که این تغییرات تا چه حد از نئاندرتال‌ها به ارث رسیده است.
این پژوهش‌ها این نکته را آشکار کردند که اغلب سازگاری‌ها و تغییرات در ژن‌های پروتئینی در دوره‌ای بین ۶۰۰۰ تا ۱۳۰۰۰ هزار سال پیش رخ داده‌اند. در این دوره تغییراتی در معیشت انسان‌ها رخ داده که همانا عبور از سیستم معیشتی شکار – گردآوری به سیستم معیشتی کشاورزی بوده است.
با این حال کوینتانا – مورسی معتقد است که آن‌چه برای آن‌ها شگفت‌آورتر است یافته‌هایی هستند که نشان می‌دهند ژن‌های TLR1-6-10 در میان اروپایی‌ها و آسیایی‌ها از نئاندرتال‌ها به ارث رسیده‌اند.
کلسو و همکارانش نیز به نتایج مشابهی دست یافته‌اند، با این تفاوت که آن‌ها سیستم ایمتی ذاتی را مطالعه نکردند. آن‌ها علاقه‌مند بودند تا اهمیت کارکردی ژن‌هایی که از انسان‌های باستانی به ما ارث رسیده است را مطالعه کنند. آن‌ها نیز در نهایت به سه ژن مشابه در میان انسان‌های مدرن و انسان‌های باستانی دست یافتند. دو تا از آن ژن‌ها بیشتر به ژنوم نئاندرتال شبیه بودند، در حالی که ژن سوم بیشتر به ژنوم دنیسووا شبیه بود. تیم کلسو همچنین شواهدی را مطرح کردند که نشان می‌داد این ژن‌ها مزیتی تطوری را به همراه داشته‌اند. این ژن‌ها واکنش‌پذیری در برابر عوامل بیماری‌زا را افزایش می‌دهند. با این حال هرچند این حساسیتِ بیشتر در برابر عفونت‌ها از بدن محافظت می‌کند، در عین حال ابتلا به آلرژی‌ها را نیز افزایش می‌دهد.
کلسو می گوید: « نتیجه‌ای که از مطالعه‌ی ما و دیگر مطالعات استخراج شده نشان می‌دهد که تولیدمثل با انسان‌های باستانی پیامدهای کاربردی‌ای برای انسان‌های مدرن داشته است. بارزترینِ این پیامدها در شکل دادن به انطباق و سازگاری ما با محیط‌ پیرامونی‌مان بروز کرده است که در نتیجه‌ی آن مقاومت ما در برابر پاتوژن‌ها و همچنین سوخت و ساز غذاهای جدید را بهبود بخشیده است».
کلسو اضافه می‌کند که: «نئاندرتال‌ها در حدود دویست هزار سال پیش از ورود انسان‌های مدرن در اروپا و آسیای غربی ساکن بودند. درنتیجه با اقلیم محلی، غذاها و پاتوژن‌ها به خوبی سازگاری یافته بودند. پس از ورود انسان‌های مدرن و تولیدمثل آن‌ها با انسان‌های باستانی، انسان‌های مدرن این مزیت‌های سازگاری را از انسان‌های باستانی گرفتند».

درباره نویسنده

یوسف سرافراز

دیدگاه شما چیست