فضا و نجوم

گفتگوی اختصاصی علمنا با دکتر مهرداد بزاززاده

دکتر مهرداد بزاززاده
نوشته شده توسط عباس خاراباف

فناوری فضایی یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های توسعه علمی و صنعتی کشورها در جهان امروز به شمار می‌رود. این فناوری هم‌اکنون نقش پررنگی در زندگی مردم و بخش‌های مختلف مدیریتی کشورها بازی می‌کند و در گفتگوی اختصاصی علمنا با دکتر مهرداد بزاززاده عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی مالک‌اشتر اصفهان، به بررسی ابعاد مختلف این موضوع پرداختیم.
کشورهای پیشرفته جهان با توجه به اهمیت دستاوردهای فناوری‌های فضایی و نقش آن در توسعه پایدار، سرمایه‌گذاری کلانی در این حوزه می‌کنند و درآمد خوبی هم از این بابت به ‌دست می‌آورند. آمارهایی که از سوی سازمان فضایی ایران اعلام شده است نشان می‌دهد که درآمد جهانی حاصل از صنایع ماهواره، در سال گذشته میلادی، ۲۰۳ میلیارد دلار بوده است.
این فناوری به حدی طی سال‌های اخیر مورد توجه کشورهای پیشرفته و در حال توسعه قرار گرفته است که گفته می‎‌شود ۵۷ کشور جهان، حداقل یک ماهواره عملیاتی دارند که در سال ۲۰۱۴، از ۱۲۶۱ ماهواره عملیاتی کشورها، بیش از ۵۰ درصد آن به ماهواره‌های مخابراتی اختصاص یافته است. درهمین حال طبق برآوردهایی که در سال ۲۰۱۴ منتشرشده است در این سال تعداد ماهواره‌های پرتاب شده، ۲۰۸ مورد با ماموریت‌هایی در حوزه‌های مختلف مخابراتی، هواشناسی، ناوبری، حفاظت نظامی، تحقیق و توسعه، علمی و رصد زمین بوده است که این تعداد دو برابر سال ۲۰۱۳ (با ۱۰۷ ماهواره ) بوده است.
این موضوع نشان‌دهنده اهمیت فناوری فضایی در جهان و تلاش کشورها برای حضور سریع‌تر و بیشتر در این عرصه رقابتی است تا بتوانند سهمی از فضا را دراختیار بگیرند.
در این زمینه دکتر مهرداد بزاززاده، استاد دانشگاه و عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی مالک اشتر، مزیت دستیابی به فناوری فضایی را مختص کشورهایی می‌داند که زودتر به سمت این فناوری، گام برداشته‌‌اند و معتقد است که در کشورمان در حوزه پرتاب ماهواره، زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری خوبی وجود دارد و دورنمای خوبی نیز برای این موضوع مهم، ترسیم شده است.
وی با اشاره به روند پیشرفت‌ها و موفقیت‌های کشور در حوزه فضایی در سال‌های اخیر می‌گوید: اصولا چنانچه در هر حوزه‌ای سرمایه‌گذاری لازم صورت گیرد، نتایج مثبت آن مشهود می‌شود. از این‌رو در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری وسیعی به این امر اختصاص داده شد و دستاوردهای خوبی نیز ارائه شد که اگرچه ارائه بعضی از خبرها آمیخته با مبالغه بود و شاید حیف و میل‌هایی نیز صورت پذیرفت.

کشورهایی موفق‌ترند که زودتر شروع کردند
دکتر بزاززاده با تاکید بر نیاز کشور به فناوری فضایی می‌افزاید: فناوری فضایی از تمام ابعاد چه نظامی و چه غیرنظامی قابل اهمیت است. به‌عنوان مثال زمانی‌که علم دریانوردی در بعضی از کشورهای اروپایی مثل فرانسه، انگلیس، اسپانیا و پرتغال، رشد سریعی کرد و این کشورها به‌دنبال کشف سرزمین‌های جدید و افزایش توان نظامی دریایی در دریاها افتادند، توانستند بهره بسیارخوبی از این مطلب ببرند که از جمله آن دستاوردها توسعه مرزهای کشوری، پیروزی در جنگ‌های دریایی و ازهمه مهم‌تر توسعه فرهنگی و زبانی در بقیه دنیا بود. رمز این موفقیت در زودتر آغازکردن پیشرفت در این حوزه بود. اکنون نیز فضا چنین حالتی دارد و در آینده کشورهایی موفق‌ترند که زودتر شروع کرده باشند. قدرت کنترل و توانایی حضور در فضا هم‌اکنون اهمیت خود را نشان داده است. مثلا یکی از مهمترین دستاورد فناوری فضایی، حل مشکلات ارتباطی امن و گسترش شبکه‌های دیتا می‌تواند باشد، که تمام کشورها به‌دنبال آن هستند. از سوی دیگر با توجه به وسعت منطقه‌ای کشور و قرارگیری در منطقه ناآرام خاورمیانه، بحث سنجش از دور نیز از نظر امنیتی، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌‌کند.

نیروی انسانی مهمترین ظرفیت در عرصه فضا
عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی مالک اشتر به ظرفیت‌هایی که کشور در عرصه فناوری فضایی دارد اشاره می‌کند و می‌افزاید: مهمترین ظرفیت در هرکجای دنیا، نیروی انسانی آن است. با توسعه تحصیلات تکمیلی کشور در حوزه‌های فضایی و یا مرتبط با فضا، حجم زیادی از فارغ‌التحصیلان در این زمینه به‌وجود آمد که بکارگیری و مدیریت این ظرفیت از اهمیت بسزایی برخوردار است.
البته به اعتقاد دکتر بزاززاده، این دانش به تنهایی نمی‌تواند راهگشا باشد و در این عرصه، همکاری‌هایی در سطح بین‌المللی می‌تواند تجربه مناسبی را برای این قشر دانشجو و تحصیل‌‌کرده فراهم آورد و فناوری کاربردی فضایی را ایجاد کند.
وی با اشاره به زیرساختها و ساختارهای فضایی در عرصه پرتاب، با توجه به اهداف مدنظر کشور می‌گوید: در حوزه پرتاب می‌توانم بگویم زیرساخت‌های سخت افزاری و نرم‌افزاری خوبی درکشورداریم و دورنمای خوبی نیز جهت این مسئله ترسیم شده که انشالله به نتیجه هم خواهد رسید.

اهمیت اقتصادی فناوری فضایی مهم‌تر از اهمیت‌های نظامی و سیاسی
این کارشناس فضا، توسعه فناوری فضایی در کشور را مستلزم نگاه سودآورانه می‌داند و در مورد اولویت‌های سرمایه‌گذاری در این بخش می‌گوید: وقتی کلمه سرمایه‌گذاری به‌کار می‌رود همیشه به بازگشت سرمایه فکر می‌شود. به‌نظر اینجانب توسعه در راستای فناوری فضایی، باید با نگاه سودآورانه باشد؛ حتی می‌خواهم روی این مسئله تاکید کنم که اهمیت اقتصادی فناوری فضایی بسیار مهم‌تر از اهمیتهای نظامی و سیاسی آن است.
وی با ذکر مثالی توضیح می‌دهد: حدود ۶۰ سال پیش که رقابت سیاسی شدیدی بین دو بلوک شرق و غرب بوجود آمده بود، فرستادن انسان به فضا از دغدغه‌های آن‌ها بود و هر دو رقیب، جهت اثبات این فناوری تلاش‌های فراوانی صورت می‌دادند. یا مثلا در یک زمان افزایش سرعت پروازی جهت جابجایی مسافران از مصادیق پیشرفت بود که حتی به ساخت هواپیماهای کنکورد و توپولف ۱۴۰ منجر شد که موفق هم نبود، اما دیگر آن زمان گذشته است. هر زمان دغدغه‌های خاص خودش را دارد. اکنون به نظر من برای کشوری همچون ایران، مسائلی چون سنجش از دور، مخابرات و ناوبری به ترتیب از اهمیت بسیار بالاتری نسبت به فرستادن انسان به فضا و یا اکتشافات فضایی برخوردار است. چون در این‌صورت بخش خصوصی هم، جهت سرمایه‌گذاری ترغیب می‌شود و صنعت به سمت پویایی خواهد رفت.

درباره نویسنده

عباس خاراباف

دیدگاه شما چیست