فضا و نجوم

پاسخ‌های الکساندر لازوتکین به پرسش‌های فضایی اصفهانی‌ها

لازوتکین
نوشته شده توسط سعید عباسی

الکساندر لازوتکین، فضانورد سابق آژانس فضایی روسیه روز دوشنبه ۲۶بهمن ۹۴ به دعوت مرکز آموزش نجوم ادیب به اصفهان دعوت شد و در نشست ۱۵۳ باشگاه نجوم اصفهان و جشن بیستمین سالگرد تاسیس این مرکز شرکت کرد. این نشست با حضور بیش از ۳۰۰ نفر از علاقمندان به در سالن همایش‌های کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان برگزار شد. .یکی از بخش‌های جذاب این برنامه، بخش پرسش و پاسخ بود. پرسش‌هایی که ممکن است برای خیلی از دوستداران علوم فضایی و فضانوردی پیش بیاید. در ادامه خلاصه‌ای از این پرسش و پاسخ‌ها آورده شده است.

آقای لازوتکین! در طی ماموریت هایی که جنابعالی در ایستگاه فضایی داشتید، دو حادثه ی مهم پیش آمد.یکی آتش سوزی بخش هایی از ایستگاه و دیگری برخورد فضاپیمای باربری پروگرس به ایستگاه فضایی. لطفا در مورد این دو حادثه توضیح دهید.
لازوتکین: سوال بسیار خوبی بود.کوتاه عرض می کنم که از این دوحادثه می شود فیلم های سینمایی تولید کرد. وقتی ما در ایستگاه بودیم، از فرمانده آپولو ۱۳که در لندن بود،سوال کردم که خطرناک ترین لحظه از نظر شما زمانی بود که شما ماه را دور می‌زدید یا زمانی که در ایستگاه فضایی میر، آتش سوزی شد، ایشان پاسخ داد خطرناک ترین لحظه مربوط به شما روس ها بوده است. ماجرای آتش سوزی این بود که ما  دستگاهی استوانه ای شکل داریم که اکسیژن تولید می کند. هنگامی که این آتش سوزی رخ داد، به دلیل دمای بسیار بالای سوخت اکسیژن، دستگاه آلومینیومی دچار آتش سوزی شد. اولین عکس العمل ما این بود که این دستگاه استوانه ای شکل را به سرعت جدا کردیم و طی ۱۵دقیقه شروع به خاموش کردن آتش کردیم و در تمام طول شب، هوای داخل ایستگاه را تصفیه می کردیم. در مورد حادثه ی بعدی، برخورد سفینه باربری پروگرس، باید بگویم، به دلیل سرعت بیش از اندازه این سفینه بی سرنشین و ناتوانی در کنترل آن، این حادثه پیش آمد و شدت ضربه باعث سوراخ شدن ایستگاه فضایی شد. ما حس می کردیم که هوای ایستگاه داشت تخلیه می شد. بنابراین سریع دریچه را بستیم و قسمت آسیب دیده را از قسمت های سالم جداکردیم و هوای درون ایستگاه بعد از مدتی به حالت عادی برگشت. شدت ضربه همچنین باعث چرخش ایستگاه شد و برق ایستگاه برای مدتی قطع شد. سیستم ها از کار افتاد و ما نمی توانستیم با زمین ارتباط برقرار کنیم. تصمیم گرفتیم. باطری های خورشیدی اضطراری را به کار اندازیم و به این ترتیب برق ایستگاه مجددا وصل شد. در آن موقع خوشحال بودیم. برق آشپزخانه هم وصل شد و ما قهوه نوشیدیم و اوضاع بعد از مدتی عادی شد.

آقای لازوتکین! پسر خردسالی از شما سوال می کند که آیا شهاب سنگ ها به ایستگاه فضایی برخورد می کند و طی مدتی که شماآنجا بودید آیا این اتفاق رخ داد؟
لازوتکین: در زمان پرواز ما هیچ شهاب سنگی را ندیدم که به ما برخورد کند.اما وقتی در ایستگاه بودیم، برخوردهایی پیش می آمد و معمولا با صفحات خورشیدی که بزرگ بودند برخورد می کرد. حتی من با چشم خودم سوراخ هایی در سطح بیرونی ایستگاه دیدم. اما آسیب جدی ندیده بود.

هدف شما از رفتن به ایستگاه فضایی چه بود و چه آزمایش‌هایی انجام می دادید؟
لازوتکین:  باید بگویم آزمایشات پیچیده ای انجام می دادیم. مثلا حدود ۲۰۰آزمایش پزشکی، ۲۰۰آزمایش مربوط به فلزات و ۲۰نوع آزمایش بیوتکنولوژی انجام دادیم. همچنین شروع به پرورش چند نوع گیاه کردیم و از چند حیوان هم مراقبت می کردیم.

هنگام پرتاب و بازگشت چه اتفاقی رخ می دهد؟
لازوتکین: اولین اتفاقاتی که رخ می دهد، فشاری است که در هنگام پرتاب روی فضانورد وارد می شود.در زمان پرتاب ۳برابر وزن انسان فشار به بدن وارد می شود.البته فرود یک مقدار فشار بیشتری به فضانورد وارد می کند.فشاری معادل ۵تا ۱۰برابر وزن شخص. فشار آنقدر زیاد هست که ما حتی دست و سرهایمان را به سختی می توانیم در هنگام پرواز و فرود تکان بدهیم.

آقای لازوتکین! آیا شما اعتقاد دارید که آمریکایی ها واقعا به ماه سفر کردند؟نظر شما در مورد شایعه ها پیرامون این قضیه چیست و اینکه چرا روس ها انسان به ماه نفرستادند؟
لازوتکین: من مطمئن هستم که امریکایی ها ماه را فتح کردند که اگر اینطور نبود پس چگونه توانستند۳۰۰کیلو سنگ و خاک از آنجا با خود بیاورند؟ ما می توانیم این سنگ ها را با نمونه هایی که روسیه از ماه در اختیار دارد مقایسه کنیم و به صحت آن پی ببریم. تنها کشوری که می توانست بگوید امریکا انسان به ماه نفرستاد، شوروی بود. ولی در واقع اینکار انجام شد. اینکه چرا شوروی انسان به ماه نفرستاد به این دلیل بود که علاوه بر یک سری مشکلات، هنگامی که آمریکا برای اولین باز ماه را فتح کرد، سیاست شوروی تغییر یافت و دیگر هدف اصلی انها فرود انسان در ماه نبود.

نظافت در فضا چگونه است؟چطور به حمام و توالت می روید؟
لازوتکین: این سوالی هست که در طی سفرم به ایران زیاد پرسیده شد.حمام ما با نصف یه بطری کوچک آب که حاوی مواد شوینده است،  انجام می شد.به این صورت که اندکی از آن را به شکل قطره ای روی دست  می ریختیم و به قسمت های مختلف بدن می کشیدیم تا تمیز شود و سپس با حوله های مخصوص خشک می‌کردیم .خانم ها به دلیل موی بلندشان اب بیشتری مصرف می کنند.برای توالت هم همه چیز تقریبا مشابه زمین است. تنها تفاوت آن این است که ما به سمت دستشویی پرواز می کنیم ولی در زمین راه می رویم. البته در زمین جاذبه وآب کافی هست.ولی در بی وزنی، این کار با استفاده از فشار هوا و مکش انجام می شود. سپس مدفوع و ادرار به مخزن های مخصوص فرستاده می شود. مایع حاصل از دفع ادرار ، به دستگاهی فرستاده می شود، تصفیه می شود و آنقدر تمیز است که می توان آن را نوشید. اما به جای نوشیدن، به دستگاه دیگری فرستاده می شود تا اکسیژن ان جدا شده و در ایستگاه مورد استفاده قرار گیرد. اصطلاحی بین ما رایج بود که میگفتیم هرچه بیشتر دستشویی کنیم، هوای بیشتری داریم.

سازمان فضایی روسیه به تازگی تغییر ماهیت داده و تبدیل به شرکت فضایی شده است.هدف از این کار چه بود؟
لازوتکین: هدف از این کار این بود که بتواند با فروش سهام و خصوصی سازی، بازدهی بیشتری داشته باشد و بهتر کار کند.

درباره نویسنده

سعید عباسی

دیدگاه شما چیست