فلسفه و تاریخ علم

رازهای سر به مهر تاریخ؛ معمای انیگما (قسمت اول)

enigma - انیگما
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

رمزنگاری Cryptography مانند همه موضوعات رازآلود دنیای عجیبی است. موضوعی که علاقمندان بسیاری را در سراسر دنیا به خود مشغول کرده است. از نظر لغوی cryptos یعنی محرمانه و graphien هم به معنی نوشتن است. تاریخچه رمزنگاری به هزاران سال پیش باز می گردد و در این دوران تحولات بسیاری را تجربه کرده است. در رمزنگاری متن پیام با کمک یک کلید رمز و با استفاده از یک الگوریتم ریاضی خاص به نحوی تغییر داده می شود که فقط برای کسی قابل فهم باشد که از کلید رمز و الگوریتم آن اطلاع داشته باشد.
در یکی از قدیمی ترین شکل های رمزنگاری که به رمز نگاری جانشینی معروف است؛ هر حرف یا هر چند حرف؛ با یک یا چند حرف دیگر جایگزین می‌شود و برای کسی که از رمز و محتوای آن اطلاع ندارد غیرقابل خواندن به نظر می رسد. مثل رمزنگاری سزار که ابداع آن به ژولیوس سزار نسبت داده می شود و در آن حرف a به d تبدیل می‌شد b به e ،c به f و به همین ترتیب تا z که با حروف c جایگزین می‌شدند. اگر چه که رمز سزار به راحتی قابل شکستن است و پیچیدگی به خصوصی ندارد اما به گواه تاریخ او از این روش برای ایجاد ارتباط با فرماندهان خود در جنگ استفاده می کرده است.
رمزنگاری ویجنر Vigenère  قدری جالب تر است. در این نوع رمزنگاری مثلا اگر P پرتکرارترین حرف در یک متن رمزی انگلیسی زبان باشد احتمالا  P  مربوط به حرف E است که پرکاربردترین حرف زبان انگلیسی است. البته هر کدام از شیوه های رمزنگاری نقاط ضعف و قوتی دارد که متخصصین رمزنگاری از آن اطلاع دارند.
کلاوس شمه Klaus Schmeh یکی از متخصصین رمزنگاری های تاریخی که کتاب ها و مقالات بسیاری در این زمینه نوشته است سالها روی نامه ها و رمزنگاری های تاریخی کار می کند. او در وبلاگ شخصی اش برخی از نامه ها و کارت پستال های قرون اخیر را منتشر و از آنها رمزگشایی می کند. در یکی از آخرین کارهای او دو کارت پستال که از منبع مختلف به دست آمده بودند رمزگشایی شدند و مشخص شد این دو با یکدیگر مرتبط هستند.

Postcard-Neunkirchen-Hahn-(2) Postkarte-Bonn-(2)

در اولی در ۲۴ دسامبر ۱۹۰۳ نوشته شده فردی به نام آگوست نویسنده نامه رمزی است و در دومی که در ۶  آوریل ۱۹۰۴ نوشته شده دریافت کننده نامه.  البته مشخص نیست که نویسندگان این دو نامه عاشقانه ساده چرا برای نوشتن آن از رمزنگاری استفاده کرده اند اما به هر حال؛ گشودن رمزهای تاریخی جذابیت بسیاری دارد و مانند صندوقچه اسرار کهن است که از گذشته به زمان ما پرتاب شده است. بعضی از این نامه ها هنوز هم رمزگشایی نشده اند. کلاوس شمه از  متنی مربوط به سال۱۸۰۸ نام میبرد که حتی نام نویسنده نیز مشخص نیست و نویسنده خود را “; + ۱ Λ + o” معرفی کرده است! او می گوید البته در باره اینکه اصلا این حروف رمزی مربوط به نام نویسنده باشد تردید وجود دارد. پروفسور توماس ارنست Thomas Ernst از آمریکا معتقد است شاید این حروف رمزی اشاره به محل نوشتن متن باشد نه نام نویسنده. به هر حال رمزهایی در برخی از متون وجود دارد که به گفته کلاوس شمه؛ هنوز پس از گذشت ۲۰۰ سال یا بیشتر رمزگشایی نشده اند.  او از کتاب ۴۵۰ صفحه ای Codex-Rohonci نام می برد که مربوط به قرن ۱۶ میلادی است و همچنین کتاب پر رمز و رازی با نام  Voynich-Manuskript.
او می گوید کتاب Codex-Rohonci با خطی نوشته شده است که هیچ کسی نمی تواند آن را خوانده یا رمزگشایی کند. بسیاری تلاش کرده اند رمز این کتاب را بشکنند اما تمام تلاش ها محکوم به شکست بوده است. نویسنده این کتاب مشخص نیست ولی احتمالا در اروپای مرکزی یا شرقی نوشته شده باشد. این دقیق ترین چیزی است که می توان راجع به این کتاب گفت. این کتاب متعلق به یک کلکسیونر کتاب اهل مجارستان به نام Gusztáv Batthyány  بوده که این کتاب را در شهری به نام Rohonc نگهداری می کرده؛ شهری که اینک متعلق به کشور اتریش است. از سال ۱۸۳۸ به این سو این کتاب در اختیار آکادمی علوم بوداپست است. با گرفتن وقت قبلی می توان این کتاب را در کادمی علوم بوداپست از نزدیک دید اما عکسبرداری از آن ممنوع است. حتی اینکه این کتاب راجع به چیست هنوز مشخص نیست؛ اما از شواهد پیداست که شاید این کتاب؛ یک متن کلیسایی باشد یا توسط نویسنده ای نوشته شده که می خواسته از تعقیب کلیسای قرون وسطی در امان بماند. کلاوس شمه می گوید؛ سه حالت می توان برای این متن متصور شد. یا یک متن عادی که به خط و الفبایی نوشته شده که امروزه منسوخ شده و قابل خواندن نیست. یا یک متن رمزنگاری شده است و حالت سوم اینکه اصلا این متن یک متن بی معناست و هیچ رمزی هم ندارد.
بخشی از این کتاب پر رمز و راز را می توان در این لینک پیدا کرد.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست