اخبار ایران و جهان مصاحبه ها

از آموزش تا پژوهش (مصاحبه علمنا با رئیس صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور)

دکتر نصرت الله ضرغام
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

در بیان تاریخچه صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور آمده است:
صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور از سال ۱۳۸۲ با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی فعالیت خود را آغاز کرد. ضرورت حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور همواره مورد توجه سیاست‌گذاران کشورمان بوده است؛ چنانکه پیش از تشکیل این صندوق، شورایی بنام شورای پژوهش‌های علمی کشور نیز زیر نظر معاون اول رییس‌جمهور، ایده تشویق و حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور را مورد توجه قرار داده بود. هدف اصلی از تشکیل صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور در واقع ایفای وظایف بنیاد ملی علم ایران بوده است. صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور در مدت فعالیت بیش از یک دهه خود اقدام های مؤثری را در حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور انجام داده است؛ در حال حاضر این صندوق با بیش از بیست و شش هزار عضو هیأت علمی دانشگاه‌ها و مراکز علمی و پژوهشی مرتبط است. عمده فعالیت‌های این صندوق در حوزه‌های: حمایت از طرح‌های پژوهشی، پسا‌دکتری، ثبت اختراعات، کرسی پژوهشی، پژوهانه(گرنت) و حمایت از ایجاد و توسعه مراکز نوآوری، انجام می‌گیرد.

حال علمنا به سراغ رئیس این صندوق رفته، دکتر نصرت الله ضرغام، چهره ای آرام و علمی که به دنبال بنیان نهادن ساختاری قوی و پویا در توسعه بخشی و فراگیری علم در آحاد جامعه دارد.
با ما همراه باشید.

علمنا: نتیجه تغییر عنوان صندوق به “بنیاد ملی علم ایران” چه شد؟
دکتر ضرغام: ما این موضوع را با شورای عالی انقلاب فرهنگی از سال ۹۲ مطرح کردیم؛ در همان سال، دو پیشنهاد به شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص اصلاح ماده ۱۲ اساسنامه صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران دادیم که طی آن خواستار تشکیل هئیت امنایی ناظر بر فعالیت های صندوق شدیم و همچنین موضوع تغییر نام صندوق را مطرح کردیم. که اولین پیشنهاد به اتفاق آرا رای آورد و تصویب شد ولی دومین پیشنهاد با توجه به اینکه در جلسات متعدد مورد بحث قرار گرفت و در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب وسپس به خدمت رییس جمهور ارسال شد ولی متاسفانه بدون پاسخ به سازمان مدیریت و برنامه ریزی و راهبردی آن زمان ارجاع داده شد. به دلیل برداشت اشتباه به منظور ایجاد سازمان جدید و داشتن بارمالی به تصویب نرسید و بعد از صحبت های بسیار با دکتر نوبخت (معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی) توضیح کامل درمورد هدف تغییر نام، نامه نگاری های لازم انجام شد که در حال حاضر نیز همچنان این برنامه تغییر نام در صف انتظار می باشد ولی با این حال صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران فعالیت های خود را به طور همه جانبه، گسترده و از همه مهم تر هدفمند انجام می دهد تا طیف گسترده و جامعی برای بالفعل کردن ظرفیت های بالقوه پژوهشی فراهم شود.

علمنا: چرا به دنبال تغییر نام هستید؟
اهمیت تغییر نام در انجام فعالیت ها چه بصورت کمی و چه کیفی در اینجا بسیار حس می شود زیرا با شنیدن نام صندوق در بسیاری از افراد این تفکر پیش می آید که در مقابل کارهایی که صورت می پذیرد از افراد کارمزد و… دریافت می شود و حمایت ها بلاعوض نیست. البته این تفکر با سفرهای متعدد انجام گرفته از سوی صندوق تقریبا اصلاح شده است و عنوان شده که کار صندوق کاملا بلا عوض است.
علمنا: پس ما از اینجا به بعد بنیاد ملی علم ایران خطاب میکنیم این نهاد را.

علمنا: برنامه های دکتر ضرغام برای بنیاد ملی علم ایران چیست؟
دکتر ضرغام: هدف ما این است که از کل ظرفیت های علمی و مالی کشور استفاده کند تا استعدادهای بالقوه پژوهشی را پرورش داده و به شکوفایی برساند؛ . ما وقتی می توانیم ادعا کنیم که از کل ظرفیت علمی استفاده می کنیم که از کل ظرفیت های بالقوه و بالفعل چه در داخل و چه در خارج استفاده کنیم.
به این منظور بنیاد بسته های آموزشی را تبیین کرده است که با ارائه آن در فواصل مختلف این ظرفیت های بالقوه پژوهشی بالفعل شود.
اولین فصل از این پروسه ارائه بسته های آموزشی به پدر و مادرها است تا والدین قبل از تولد فرزندشان دانش و علم کافی به دست آورند و توانمند شوند تا بتوانند در آینده فرزندی باهوش و مستعد تربیت و پرورش دهند که این معنای ظرفیت بالقوه پژوهشی است.
فصل دوم آموزش عمومی می باشد که به همین دلیل دوره های آموزش عمومی دردانشگاه و مراکز علمی در حال برنامه ریزی است تا هر شخص متناسب با علاقه و نیازهای جامعه (مثل حفظ محیط زیست و تغییر اقلیم) آموزش ببیند؛ که این علم آموزی هم به سلامت فرد کمک می کند و هم پلی است برای پرورش استعدادها و از طرفی یک سرمایه اجتماعی و انسانی را برای جامعه رقم می زند که دو عامل مهم برای افزایش دارایی فکری است.
نکته حائز اهمیت اینجاست که افراد با سطح سواد مختلف می توانند در این کلاس های آموزشی شرکت کنند زیرا هدف بالا بردن سطح دانش جامعه و شکوفایی استعداد در ابعاد علمی، پژوهشی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی است و همچنین به افراد آموزش دیده تاییدیه تحصیلی اعطاء می شود.
فصل سوم از این برنامه اجرایی در مهدکودک ها عملی می شود زیرا بعد از خانواده، نقش بسزایی در تربیت و پرورش کودکان را ایفا می کنند. درحال حاضر ۱۵ هزار مهدکودک در سطح کشور وجود دارند که صرفا به نگهداری از کودکان و یا آموزش زبان می پردازند و کمتر در پرورش استعدادهای کودکان تلاش و همکاری می کنند که برای حل این مشکل باید مربیان متخصص در این حوزه آموزش های لازم را ببینند که در همین راستا برای آنها نیز بسته های آموزشی طراحی شده است.
و بعد از این مراحل نوبت به معلمان و پژوهشسرا های آموزشی می رسد که توانایی و نقش بسیار زیادی در پرورش و استعدادیابی دانش آموزان دارند و این دانش آموزان همان جوانانی هستند که می توانند با توان ذهنی بالا وارد دانشگاه ها و یا بازار کار شوند و پایه قوی و غنی برای توسعه کشور را فراهم کنند.

علمنا: با توجه به این برنامه عظیم نیاز به همکاری نهادها و سازمان های زیادی می باشد، درست است؟
دکتر ضرغام: بله، قطعا اینطور است. برای اجرای این برنامه ها به همکاری سازمان های ذی ربط که در راس آنها صداسیما، به عنوان رسانه ملی می باشد نیاز است و همکاری آنها در برنامه های بنیاد بسیار احساس می شود و البته جلساتی نیز با برخی از این نهادها و سازمان های متولی تاکنون داشته ایم و به نتایج خوبی هم رسیده ایم.

علمنا: برای دانشجویان چه برنامه هایی دارید؟
برای دانشجویان که مستعد هستند متناسب با توانایی، تجربه و دانش آنها کرسی های پژوهشی تعریف شده که از این طریق تحقیقات تحول آفرین تحقق پیدا کنند و همچنین این صاحبان کرسی می توانند دو استادیار جوان و پژوهشگر را تحت پوشش خود قرار دهند تا شیب علمی آنها تندتر شود و پروژه های متعدد و مفیدی ارائه دهند و از طرفی این صاحبان کرسی می توانند هرساله دو پسا دکترا داشته باشند که قبل از فارغ التحصیل شدن از این مقطع وارد کار و فعالیت علمی شوند و رتبه استادیار پایه یک بگیرند و به عنوان دستیار استاد وارد مراکز آموزشی و علمی شوند و کار پژوهشی انجام دهند.

رشد آموزش بالا و کاهش در رشد پژوهشی
طبق گفته دکتر ضرغام، کشور ما اخیرا در بعد آموزشی رشد خوبی داشته است ولی به موازات این رشد آموزشی رشد پژوهشی کم بوده و لازمه ی پیشرفت آن این است که دید پژوهشی در دانشگاه ها عمق بیشتری پیدا کند و با اهمیت تر تلقی شود البته فعالیت پژوهشی مهم است که در مرز دانش باشد و نتایج مفید برای جامعه به دنبال داشته باشد.

علمنا: امتیازات بنیاد برای مقطع پسادکتری به چه صورت است؟
امتیاز پسا دکتری علاوه بر صاحبان کرسی به غیر صاحبان کرسی نیز اعطاء می شود به عنوان مثال یک استاد برجسته یک فرد فارغ التحصیل شده از دانشگاه معتبر را معرفی می کند که هنوز مشغول به کار نیست ولی پروژه تحقیقاتی زیر نظر آن استاد ارائه داده است امتیاز پسا دکتری به این شخص داده می شود و اگر کاندید در حد کرسی باشد به وی کرسی پژوهشی نیز اعطاء می شود یعنی در مجموع بایستی برای استفاده بهتر از ظرفیت ها، متناسب با آنها نوع حمایت تعریف شود.

حمایت همه جانبه از ثبت اختراع

دکتر ضرغام ضمن مهم دانستن ثبت اختراع بیان کردند: مجموع اختراعات ثبت شده داخلی و خارجی مورد حمایت قرار می گیرند زیرا اختراع جز دارایی فکری کشور محسوب می شود و باید بر تعداد آنها افزود. البته علاوه بر اختراعات باید فناوری و یافته های علمی به محصول تبدیل شوند که این نیاز به نوآوری دارد به همین منظور مراکز نوآوری در این عرصه درنظر گرفته شده است زیرا قرن بعد قرن نوآوری، خلاقیت و تحلیل داده ها است و برای ورود به آن باید آماده شد.

علمنا: اقدامات بنیاد در خصوص همکاری های بین المللی؟
دکتر ضرغام: ما در بنیاد اصلا قصد نداریم صرفا به ظرفیت های داخلی بسنده کنیم، بلکه باید به ظرفیت های مالی و علمی خارج از کشور نیز توجه داشت به همین منظور با آی پی ام ارتباط لازم ایجاد شده و با کشور روسیه نیز در هفت پروژه تحقیقاتی و پژوهشی مذاکرات مشارکتی صورت گرفته و بعد از آن نیز با ترکیه، آلمان، ایتالیا، اتریش و چین فعالیت های مشترک آغاز خواهد شد.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست