فضا و نجوم

گفتگو با دکتر محسن بهرامی، رییس سازمان فضایی ایرانی (بخش سوم و پایانی)

دکتر محسن بهرامی رئیس سازمان فضایی ایران
نوشته شده توسط محمدرضا رضایی

در بخش‌‌های اول و دوم گفتگوی اختصاصی علمنا با دکتر محسن بهرامی بر سر موضوعاتی همچون ساختار فضایی ایران، وضعیت فعلی سازمان فضایی و ارتباطات بین تشکیلات فضایی کشور به بحث و گفتگو پرداختیم. در بخش سوم و پایانی این گفتگو به سراغ برنامه‌های سازمان فضایی ایران برای بهره‌گیری کشور از کاربردهای فضا رفتیم. مباحثی مهمی مانند سنجش از دور، مخابرات و غیره؛ در بخش پایانی هم درباره انتقاداتی که کارشناسان به عملکرد روابط عمومی این سازمان دارند، بحث کردیم.

لزوم فرهنگ‌سازی استفاده از داده‌های ماهواره‌ای در کشور
ایران در سال‌های اخیر پیشرفت‌های فنی قابل ملاحظه‌ای در صنعت فضایی داشته است. اما علی‌رغم این پیشرفت‌ها، هم‌اکنون سطح فناوری فضایی در کشور در نقطه‌ای نیست که بتواند نیازهای امروز ما را برطرف کند و تا رسیدن به این نقطه راه طولانی در پیش است. نیازهای مخابراتی، سنجش از دور، ناوبری و غیره بخش‌ مهمی از نیازمندی‌ها فعلی کشور به فناوری فضایی را شامل می‌شوند.
ادامه گفتگوی ما با دکتر بهرامی بر سر کاربردی کردن فناوری فضایی برای رفع نیازهای کشور بود. او به یک بی‌توجهی در تاریخ فناوری فضایی ایران اشاره و اظهار می‌کند: «همه ما بعد از انقلاب مهندس بودیم و به دلیل برخی محدودیت‌ها روی ابعاد مهندسی فضا مانند طراحی و ساخت سامانه‌های فضایی تاکید بیشتری می‌کردیم و با وجود آنکه مرکز فضایی البرز به عنوان یکی از ۵ مرکز اول سنجش از دور جهان، در ایران ساخته شد، اما بعد فراموش می‌شود.» بهرامی در ادامه از کاربردهای وسیع فناوری فضایی در حوزه‌های مختلف مثال‌هایی می‌زند.
از او درباره خبری که اخیرا از سوی دکتر همایون صدر یکی از مدیران ارشد سازمان فضایی درباره برون‌سپاری فعالیت‌های مرکز فضایی البرز منتشر شده و از او می‌خواهم توضیحات بیشتری درباره نحوه این کار بدهد. بهرامی توضیح می‌دهد که در مرکز فضایی البرز مجموعه بزرگی از داده‌ها دریافت و نگهداری می‌شود و اینجاست که باید بتوانیم از این داده‌ها در بخش‌های مختلف استفاده کنیم. حتی اگر جایی هم داده ماهواره‌ای می‌خرد، این مرکز باید یک نسخه از آن را خریداری کرده و نگهداری کند. از این رو برای کاربردی‌کردن این داده‌ها و استفاده از آنها در آینده بخش‌هایی از فعالیت مرکز البرز به شرکت‌های خصوصی و دانش‌بنیان واگذار می‌شود. البته او بر این موضوع صحه می‌گذارد که «گفتن این کار از عمل به آن خیلی راحت‌تر است! زیرا این کار بسیار گسترده خواهد بود و مراکز بی‌شماری می‌توانند از داده‌های ماهواره‌ای استفاده کنند.»
از دکتر بهرامی درباره کیفیت داده‌های موجود در مرکز فضایی البرز پرسیدم که آیا این داده‌ها نیازهای فعلی ما را در زمینه سنجش از دور برطرف می‌کنند؟ او پاسخ داد: «چیزی که تا به حال ما دیدیم، این است که دانش استفاده از آنها چندان جا افتاده نیست. مهم‌ترین مساله در حال حاضر فرهنگ ملی برای استفاده از این داده‌هاست. زیرا این داده‌ها بسیار گران هستند. به همین خاطر احتمالا ۴۰ سال پیش برنامه‌ریزان این تمرکز را دیده بودند یا ممکن است همان موقع هم خیلی گران بودند. ولی اکنون بسیار واضح است که به دلیل گران‌بودن و تامین‌، نمی‌شود یک تصویر را چند بار خرید. حتی بحث نگهداری از آنها نیز مساله دیگری است. به طوری که ما برنامه‌ریزی‌هایی انجام داده‌ایم که بخش‌های نگهداری داده‌ها در مرکز فضایی البرز گسترش دهیم.»
بهرامی توسعه بحث‌های کاربردی سنجش از دور را در کشور در گروی دو چیز می‌داند؛ یکی اینکه آیا مرکز فضایی البرز با توجه به بحث‌های تحریم‌ها و برخی از محدودیت‌های فنی آیا توانسته و می‌تواند داده‌ها را جمع‌آوری و نگهداری کند؟ و دوم به مصرف‌کنندگان این داده‌ها بستگی دارد که چقدر بتوانند از این داده‌ها استفاده کنند.
به گفته رییس سازمان فضایی تلاش‌هایی هم در راستای شناساندن اهمیت این موضوع انجام شده است. مانند راه‌اندازی وب‌سایت، تشکیل جلسه با مشتریان بالقوه در این زمینه و غیره؛

آیا باید ماهواره بخریم؟
اخیرا در محافل کارشناسان فضایی، برای رفع نیازهای ارتباطی کشور، صحبت‌هایی درباره خرید ماهواره‌ مخابراتی مطرح شده است. در این میان دو دیدگاه شنیده می‌شود. یکی خرید یک ماهواره فعال در مدار و دیگری سفارش طراحی، ساخت و پرتاب ماهواره به فضا. دکتر بهرامی در این خصوص یادآور می‌شود که خرید یک ماهواره فعال در مدار چه برای فروشنده و چه برای خریدار خیلی با صرفه نخواهد بود. چرا که فروشنده باید با قیمتی ماهواره را بفروشد که از نظر اقتصادی صرفه داشته باشد و از طرفی دیگر یافتن یک ماهواره در مدار که بتواند نیازهای خریدار را برطرف کند، طبیعتا کار سختی است. به همین دلیل معمولا چنین کاری را برای حفظ نقاط مداری انجام می‌دهد.
اما بهرامی معتقد است اگر بحث خرید ماهواره مطرح باشد، بدون شک باید براساس نیازهای داخلی به سازنده خارجی سفارش داد و در جریان این خرید در کنار رفع نیازها، مباحثی مانند آموزش، انتقال فناوری و غیره نیز باید مدنظر قرار بگیرد. او از آغاز تلاش‌های اولیه‌ای در زمینه خرید ماهواره خبر می‌دهد و می‌گوید که حتی طرح بودجه‌ آن هم برای تصویب در برنامه ششم توسعه آماده شده است. منتها از حالا چیزی را نمی‌توان قطعی مطرح کرد.

سازمان فضایی جای خبرسازی نیست!
بخش پایانی گفتگو با دکتر بهرامی، رییس سازمان فضایی ایران به بحث‌های زیادی در رابطه با عملکرد روابط عمومی این سازمان و انتقاداتی که از سوی اصحاب رسانه و مروجان به آن وارد می‌شود، اختصاص داشت. این انتقادات از محتوای وب‌سایت سازمان تا نحوه بازنشر اخبار و مواردی از این دست را شامل می‌شد. افت و خیزهایی که در این سال‌ها روابط عمومی سازمان فضایی تجربه کرده است. اما بهرامی، تمایلی به انتشار بخش‌های زیادی از این بحث در گفتگو نداشت. به همین خاطر از او خواستم تا به عنوان رییس سازمان فضایی ایران پاسخی برای این انتقادات ارائه کند که قابل انتشار در گفتگو باشد و او در این زمینه گفت: «سازمان فضایی هیچ جای خبرسازی عجیب و غریبی نیست؛ اینکه هر روز وقتی به وب‌سایت سازمان سر بزنید، انتظار وقوع اتفاقی را داشته باشید، نیست! برای من بسیار جالب بود روزی که نخستین پرتاب زیرمداری را انجام دادیم و با موفقیت بازیابی کردیم و علاقمند بودیم آن را اطلاع‌رسانی کنیم؛ البته آن موقع ما معاون پژوهشی پژوهشگاه هوافضا (وزارت علوم) را برای اعلام این خبر فرستادیم و همان موقع هم همکاران انتقاداتی به من وارد کردند که چرا فلانی را برای این کار انتخاب کردید. که من گفتم او بیشترین زحمت را کشیده و حق اوست که اطلاع‌رسانی را انجام دهد. من یک بار هم به جمعی از خبرنگاران گفتم که دنبال هیجان نیستم. هر وقت کاری را انجام دادم، اطلاع‌رسانی هم خواهم کرد. اگر شما دنبال چیز هیجانی هستید، باید دست کم ۱۰ سال صبر کنید. به همین خاطر ما در حال حاضر خبر هیجانی برای ارائه نداریم.»

درباره نویسنده

محمدرضا رضایی

دیدگاه شما چیست