پزشکی و سلامت

“زیکا” لرزه ای جدید بر اندام سلامت جهانی

ویروس زیکا
نوشته شده توسط مسعود محمدی

باز هم یک اپیدمی و بحران جدید در حوزه سلامت جهان، این بار نامش “زیکا” ست. خطرناک توصیف شده و میتواند بحران آفرین شود؛ طعمه اش را هم نوزادان تشکیل می دهد؛ تاثیر مخرب آن بر سیستم اعصاب جنین و شیوع سریع این ویروس موجب نگرانی در سرتاسر جهان شده است. با علمنا همراه باشید تا زیکا را بهتر بشناسید.
ماجرا توسط این فرد آغاز شد.

 مارگارت چان - رییس سازمان بهداشت جهانی

روز دوشنبه بود که مارگارت چان دستور وضعیت اضطراری عمومی در جهان را صادر کرد. او که رئیس سازمان بهداشت جهانی است شیوع ویروس زیکا را “رویدادی محیرالعقول” خواند. ویروسی که بی رحمانه جنین انسان را مورد هدف قرار می دهد و تاثیری مخرب بر اعصاب جنین می گذارد. ویروس زیکا جزئی از خانواده ویروسی بزرگتر Flaviviridae طبقه بندی می گردد. این خانواده شامل ویروسهایی است که عامل ایجاد طیف مختلفی از بیماریها مثل تب دِنگو، تب زرد، هپاتیت C و غیره می گردد. از بین این ویروسها، زیکا بیشترین مشابهت را با تب زرد و تب دِنگو دارد.

تاریخچه زیکا:
زیکا نخستین بار در سال ١٩۴٧ از یک نوع میمون که در قفسی واقع در صحرای زیکا (در نزدیکی دریاچه ویکتوریا) در اوگاندا نگهداری می شد، استخراج شد. مورد دوم، یک سال بعد در همان نقطه از یک پشه (A. Africanus) استخراج گردید. گرچه میزان شیوع ابتلا به ویروس در اوگاندا و نیجریه همیشه بالا بوده، اما اولین جداسازی موفقیت آمیز ویروس از انسان در سال ١٩۵۴ گزارش شد. مطالعاتی که طی دهه پنجاه میلادی در هندوستان صورت گرفت، نشان از انتقال این ویروس به مدت سالها در مجامع انسانی داد.
از سال ١٩۵١ تا ١٩٨١، وجود ویروس در بسیاری از کشورهای افریقایی و آسیای مرکزی مخابره شد. در سال ٢٠٠٧، اولین شیوع زیکا خارج از آفریقا و آسیا در جزیره یاپ (Yap) واقع در مجمع الجزایر میکرونژیا (Micronesia) روی داد. از آوریل سال ٢٠١۵ تا امروز هم در بخشهای وسیعی از امریکای جنوبی و مرکزی، شیوع زیکا گزارش شده است. این گزارشها سبب شد که کشورهای ایالات متحده، کانادا و اتحادیه اروپا به شهروندانی که قصد مسافرت به این نقاط را دارند، هشدار های احتیاطی صادر گردد. این راهکارها شامل مراقبتهای بهداشتی برای مسافرین می شود. همچنین به خانم های باردار توصیه شده که تا زمان زایمان، سفر خودشان را به تأخیر بیندازند. مقامات کشور برزیل هم دست بکار شدند تا تمهیداتی اتخاذ کنند تا شیوع این ویروس در برزیل، آن هم المپیک تابستانی ٢٠١۶ در ریودو ژانریو را تحت تاثیر قرار
ندهد.

پشه ایدِس (Aedes mosquitoes)

پشه ایدِس یکی از راه های انتقال بیماری زیکا

راههای انتقال ویروس زیکا به سه دسته تقسیم می شود:
١. پشه ناقل:
در این مسیر انتقال، گزش انسان توسط پشه ناقل ایدِس (Aedes mosquitoes) در طی روز باعث بروز بیماری می گردد.
٢. آمیزش جنسی:
این راه انتقال بسیار بندرت اتفاق افتاده و تابحال تنها یک مورد انتقال بصورت قطعی از طریق آمیزش جنسی ثبت گردیده است. این مورد هم در همین فوریه ٢٠١۶ در دالاس امریکا گزارش شد.
٣. طی دوران بارداری:
در سال ٢٠١۵، RNA ویروس زیکا در مایع آمنیوتیک دو جنین پیدا شد. وجود این RNA در مایع آمنیوتیک نشان میدهد که ویروس از جفت رحمی عبور کرده و باعث انتقال عفونت از مادر به جنین شده. عفونت دوران جنینی با این ویروس احتمالا باعث بروز اختلالات رشدی مغز و کوچک شدن سر (microcephaly) می گردد.

تاثیر زیکا بر روی سر نوزاد

زیکا باعث بروز اختلالات رشدی مغز و کوچک شدن سر در جنین می شود.

این احتمال، زمانی مطرح شد که پزشکان کشور برزیل متوجه افزایش بی سابقه بروز بیماری میکروسفالی (microcephaly) در شمال برزیل در جایی که ویروس زیکا شیوع دارد، شدند.
لازم به ذکر استکه ناقل مهره دار اصلی این ویروس میمونها هستند و بجز پاندمی اخیر که از سال ٢٠٠٧ شروع شده است، ویروس زیکا بندرت باعث بروز همه گیری این عفونت خاص در انسان شده و معمولا بروز بیماری مرتبط با این ویروس محدود به موارد محدودی بوده.

بیماری
همانطور که گفته شد بیماری حاصل از این ویروس با تب دِنگو و تب زرد مشابهت های زیادی دارد. معمولا علائم خفیف یا متوسطی مثل سردرد، قرمز شدن و برجستگی های پوست (macupapular rash)، تب، بی حالی و درد مفاصل بروز میکنند. تابحال، تب زیکا بیماریی خفیف با عوارضی محدود تلقی می شده که از بین هر پنج نفری که به این ویروس مبتلا میشوند تنها یک نفر دچار تب و باقی علائم می گردد. با اینکه تا به حال، مرگ، بخاطر ابتلا به زیکا و عوارض آن گزارش نشده است، نگرانی اصلی از اثرات و عوارض ناشناخته این ویروس هست.
تاکنون دارو یا واکسن خاصی برای این ویروس ساخته نشده و تنها درمانهای موجود، درمان های حمایتی (supportive) هستند. بیمارانی که علائم بیماری را دارند، با استراحت، مایعات وریدی و تب بُر مثل استامینوفن درمان میشوند. لازم به ذکر است که شواهدی مبنی بر ارتباط این ویروس با بیماری عصبی گیلن باره (Guillain-Barre Syndrome) در بزرگسالان وجود دارد. تلاشها برای ساخت واکسن برای این ویروس شدت پیدا کرده است و مرکز تحقیقات واکسن (Vaccine Research Center) در ایالات متحده که تجربه کار روی واکسنهای ویروسی مشابه را نیز در کارنامه خود دارد، مسئول اصلی ساخت این واکسن جدید می باشد.
البته باید اضافه کرد که پروسه ساخت واکسن جدید، بین یک تا دو سال طول خواهد کشید؛ و بعد از آن نیز بین ده تا دوازده سال خواهد کشید تا واکسن جدید مجوزهای قانونی را برای عرضه عمومی کسب نماید.
در حالیکه پژوهشها در زمینه شناخت بهتر این ویروس شدت پیدا کرده، نادانسته های ما در مورد این ویروس زیاد هست. سوالهایی از این دست:
آیا راههای انتقال ناشناخته دیگری هم وجود دارد؟
غیر از اثرات مغزی بر نوزادن، ابتلا به این ویروس ریسک چه مخاطرات دیگری را برای بیمار بالا میبرد؟
اینها مسائلی هستند که پژوهشهای آینده به آنها جواب خواهند داد.

علمنا به سراغ دکتر بنان (پزشک / محقق ارشد دانشگاه پیتزبورگ، ایالت پنسیلوانیای آمریکا) رفت و از ایشان در خصوص این ویروس و اپیدمی جهانی سوالاتی را پرسید که در بالا مطالعه فرمودید.

درباره نویسنده

مسعود محمدی

۳ دیدگاه

دیدگاه شما چیست