اخبار

ارتباط با صنعت؛ کیمیای توسعه علم

همایش کیمیا
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

۱. آیا واقعا ما هم می توانیم؟
علم و فناوری در دنیا با سرعت سرسام آوری توسعه می یابد. هفتاد سال پیش در سال ۱۹۴۳  توماس. جی. واتسون مدیر IBM جایی گفته بود : فکر می‌کنم در سراسر جهان به پنج دستگاه کامپیوتر نیاز باشد.
کن السن Ken Olsen بنیانگذار (DEC) در سال ۱۹۷۷ اعلام کرده بود: هیچ دلیلی وجود ندارد که هر کسی بخواهد در خانه اش یک کامپیوتر داشته باشد. امروزه  ما به این اظهارات می خندیم و از اینکه این افراد سرعت پیشرفت علم و فناوری را دست کم گرفته بودند حیرت می کنیم.
هر کشوری که از این قافله عقب بماند محکوم به فراموشی در تاریخ است. آیا واقعا ما هم می توانیم در رقابت نفس گیر توسعه علم؛ در بین پیشرفته ترین کشورهای جهان دیده شویم؟
خوب یا بد؛ مبنای توسعه علمی کشورها معطوف به تحولاتی است که پس از انقلاب صنعتی رخ داده است. بسیاری از تمدن های بزرگ که در دوره‌هایی از تاریخ، عصر طلایی علمی داشته‌اند، الزاما اینک در رده کشورهای توسعه‌یافته جای ندارند. افتخار یونانی‌ها به جالینوس، ارسطو، افلاطون و سقراط ؛ اکنون فقط یک بحث تاریخی است و نمی‌تواند اقتصاد ورشکسته یونان امروز را نجات دهد. اما آیا این بدان معناست که کشورهایی که به هر دلیل از سرعت پیشرفت تحولات علمی عقب مانده اند هیچ راهی برای جبران آن ندارند؟ پاسخ این پرسش هم به لحاظ عملی و هم به لحاظ نظری؛ ٬خیر٬ است.  آمریکا سرزمینی که تنها ۵٠٠ سال از اکتشاف آن می‌گذرد، در تولید علم؛ تمدن‌های چند‌هزارساله ای مانند تمدن ما؛ مصر و یا یونان را پشت سر گذاشت. ٣۵ دانشگاه از ۵٠ دانشگاه برتر جهان، متعلق به ایالات متحده است و طبق آمارها ۲۶ درصد مقالات علمی دنیا در رشته‌های علوم و مهندسی در این کشور تولید می‌شود. در حالیکه سالها پیش از آن بسیاری از تمدن های اروپایی صنعت داشتند و ریخته گری و کشتی سازی!
اروپا با سرعت بسیار صنعتی شد و حدفاصل سالهای ۱۸۵۰ تا ۱۸۷۰ ، استخراج زغال‌سنگ و تولید آهن خشت اول و سنگ بنای توسعه صنعت آلمانی ها را گذاشت.  در این رقابت سریع؛ هر کشوری باید با توجه به ظرفیت های جغرافیایی و منابع خود ؛ روی یک یا چند شاخه علمی تمرکز کرده و رقبا را کنار بزند. مثلا آلمانی ها در قرن ۱۹ شیمی را انتخاب کردند. در سال‌١٨٧٢ طبق گزارش یک گروه انگلیسی که از آلمان بازدید می‌کرد، تعداد دانشجویان شیمی مشغول به تحصیل در دانشگاه مونیخ، از تعداد دانشجویان شیمی در کل انگلستان بیشتر بود. آنها اهمیت کاربرد علم در صنعت را به‌خوبی دریافتند و در سال‌های پس از ١٨٧٠، به‌ویژه در صنایع شیمیایی پیشرفت‌های عظیمی داشتند. ژرمن ها سرمایه‌گذاری هنگفتی روی پژوهش علمی کردند و البته نتیجه آن را هم دیدند.
همه اینها را گفتیم. ما باید چه کنیم؟ نقاط ضعف و قوت ٬ما٬ کجاست؟ چگونه می توانیم توانمندی ها و استعدادهای بومی خود را بشناسیم تا در جهان امروز حرفی برای گفتن داشته باشیم؟

۲. ارتباط با صنعت؛ کیمیای توسعه علم
فناوری  به عبارتی کاربرد علم در صنعت است. دو مفهوم فناوری و علم با هم یکی نیستند ولی ارتباط تنگاتنگی با هم دارند. یکی از مزایای تحولات فناوری این است که خیلی خوب به چشم می آید و دیده می شود. چون اختراعات و ابزارها در قالب اشیایی خارج از ذهن دیده می شوند و مانند علوم محض نیستند که صرفا روی کاغذ باشند و به صورت کلمات و معادلات صورتبندی شوند. فناوری دیده می شود و عموم مردم در سراسر دنیا آن را می بینند. آیا قدرت نمایی و مانور یک کشور روی محصولات فناوری پیشرفته؛ خارج از دایرهء پرینسیپ های علمی است؟ خیر! از قضا همه کشورها همین کار را می کنند. موسسه روباتیک و دینامیک بوستون Boston Dynamics در ماساچوست Massachusetts ویدیوهای حیرت برانگیز از روبات طراحی شده را منتشر می کند و روی توانمندی های آن  مانور اقتدار علمی می دهد. کره جنوبی؛ ژاپن؛ فرانسه؛ انگلستان و … هم تولیدات فناوری خود را با آب و تاب بسیار نمایش می دهند و اصطلاحا پیشرفت های خود را به رخ می کشند.
همه اینها را گفتیم که به این نتیجه برسیم؛ راه دیده شدن در دنیای علم از فناوری می گذرد. ایران با در اختیار داشتن جایگاه سوم دنیا در تعداد فارغ التحصیلان رشته های مهندسی* باید مهد تولید ایده و کاربرد خلاقانه آن در صنعت باشد. شبکه ارتباطی میان دانشگاه و صنعت در ایران به صورت سنتی و تاریخی حلقه های مفقوده ای دارد که سبب می شود مهندسان نتوانند ایده های خود را به حیطه صنعتی وارد کنند و از دیگر سو؛ صاحبان صنایع حتی از وجود بسیاری از ایده ها و طرح های دانشگاه غافل بمانند.
کیمیا دقیقا همان چیزی است که امید می رود این حلقه مفقوده را پیدا کند و زنجیره ارتباط میان صنعت و دانشگاه را تکمیل کند. هم اندیشی هایی مانند طرح کیمیا نمی تواند بدون نتیجه باشد. از دل همین بحث ها و تبادل نظر ها ایده های نو خلق می شود و نقاط ضعف و قوت شناخته می شود. این کمترین دستاورد طرحی مانند کیمیاست که به همت پایگاه خبری علمنا و مشارکت دانشگاه خوشنام و باسابقهء خواجه نصیرالدین طوسی برگزار خواهد شد.  چیدمان قطعات پازل توسعه علم؛ بسیار بسیار پیچیده است. اما به این معنی نیست که نمی توان آن را تکمیل کرد. حتی پیدا کردن یک قطعه از این پازل گمشده نیز  گامی است رو به جلو. کیمیا بنا دارد یک قطعه کلیدی از این پازل را تکمیل کند؛ یعنی ارتباط صنعت و دانشکده های فنی دانشگاه های کشور. به همین جهت باید کیمیا را جدی گرفت و به کمک متخصصین و برنامه ریزان و اساتید و دانشجویان با انگیزه؛ حلقه های مفقوده زنجیره ارتباط  بین صنعت و دانشگاه را پیدا کرد.

 

*(بر مبنای گزارش سال ۲۰۱۵ مجمع جهانی اقتصاد  (the World Economic Forum) ایران (با ۲۳۳ هزار نفر) به لحاظ تعداد فارغ التحصیلان رشته های مهندسی پس از روسیه  (۴۵۴ هزار نفر) و ایالات متحده آمریکا (۲۳۸ هزار نفر) در جایگاه سوم دنیا قرار دارد.
* همایش کیمیا ۲۸ دی ماه ساعت ۱۴ در دانشکده مکانیک دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی (میدان ونک – خیابان ملاصدرا- خیابان پردیس) برگزار خواهد شد.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست