اخبار

توافق اقلیمی پاریس و انتظارات برآورده نشده

توافق اقلیمی پاریس
نوشته شده توسط محسن کاظم پور

۱۹۵ کشور جهان در اجلاس پاریس برای کنترل روند گرمایش جهانی توافق کردند تا برای کاهش میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای تلاش کنند با این هدف که میزان افزایش دمای کره زمین نسبت به دوره قبل از انقلاب صنعتی از ۲ درجه سانتیگراد فراتر نرود.
بسیاری از دانشمندان گرمایش جهانی را بزرگترین خطر پیش روی بشر در دهه‌های آینده می‌دانند.
گرم شدن کره زمین پیامدهای ویرانگر متعددی برای زندگی بشر دارد که مهمترین آن آب شدن یخ‌های قطبی است. به این ترتیب سطح آب دریاها بالا رفته و بسیاری از شهرهای ساحلی که بخش عمده‌ای از جمعیت کره زمین را در خود جای داده‌اند به زیر آب خواهد رفت.
اما آیا این توافق می‌تواند به هدف خود در محدود نگه داشتن گرم شدن کره زمین به دو درجه سانتیگراد موفق باشد؟
توافق پاریس هنوز شکل قانونی به خود نگرفته است. از ۲۲ آوریل ۲۰۱۶ متن توافق در مقر سازمان ملل برای امضای دولتها گشوده می‌شود. هرگاه تعداد کشورهای امضاکننده به حداقل ۵۵ کشور که حداقل ۵۵ درصد گازهای گلخانه‌ای را تولید می‌کنند برسد توافق ارزش قانونی پیدا خواهد کرد و بعد از آن کشورهای امضاکننده بایستی از طریق مجلس قانونگذاری خود به تصویب توافق اقدام کنند.
مشخص نیست که آیا آمریکا و چین که در مجموع ۳۸ درصد گازهای گلخانه‌ای دنیا را تولید می‌کنند این توافق را امضا خواهند کرد یا خیر.
تجربه تاریخی نشان می‌دهد که حتی امضای توافق نیز لزوما به تصویب قانون منجر نخواهد شد. مثلا دولت کلینتون در سال ۱۹۹۷ پیمان کیوتو را امضا کرد اما لایحه قانونی آن را برای تصویب به کنگره ارائه نکرد.
نکته مهم اینجاست که در این توافق مشخص نشده هر کشوری چه میزان از تولید گازهای گلخانه‌ای خود را باید کاهش بدهد. فعالیتهایی که هر کشور بایستی برای کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای انجام دهد به تشخیص خود آن کشور واگذار شده است. تنها الزام قانونی توافق این است که کشورهای توسعه‌یافته باید صد میلیارد دلار برای سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر به کشورهای درحال توسعه کمک کنند.
کشورهای اقیانوسی حاضر در اجلاس پاریس خواستار یک توافق الزام‌آور بودند که میزان گرم شدن را به ۱.۵ درجه محدود کند بودند اما تجربه تاریخی نشان داده بود که تلاش برای تعیین این موضوع موجب شکست مذاکرات خواهد شد. کنفرانس ۲۰۰۹ کپنهاگ به دلیل خودداری کشورها از پذیرش تعهداتی که رشد اقتصادی آن‌ها را محدود می‌کند ناکام ماند. در نتیجه در اجلاس پاریس به یک توافق تشریفاتی بسنده شد.
در خوشبینانه‌ترین حالت این توافق تنها نشانگر اینست که کشورهای جهان متوجه خطر گرم شدن کره زمین شده‌اند و یک اراده فراگیر برای مقابله با آن شکل گرفته است.
دقیقا مشخص نیست که چه میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای موجب چه مقدار افزایش دما می‌شود اما بر اساس برآوردها برای رسیدن به هدف افزایش دو درصدی انسان‌ها بایستی تا حدود سال‌های ۲۰۵۰ تا ۲۰۸۰ میزان انتشار کربن خود را به حدود صفر برسانند، یعنی به طور کامل سوختهای فسیلی را کنار بگذارد. چیزی که غیرممکن نیست اما خوشبینترین ناظران هم در وجود اراده لازم برای تحقق آن تردید دارند.
اما روند تغییرات آب‌وهوایی زمین جایی برای خوشبینی نمی‌گذارد. سال ۲۰۱۵ گرمترین سال قطب شمال از زمان آغاز ثبت دما در این منطقه بود. دمای هوای قطب شمال نسبت به میانگین سی سال گذشته ۱.۳ درجه و نسبت به سال ۱۹۰۰ سه درجه سانتیگراد بالا رفت. میزان پهنه‌های یخی هم امسال به کمترین مقدار خود از زمان آغاز ثبت دقیق در سال ۱۹۷۹ رسید و روند آب شدن یخچال‌های گرینلند هم سرعت گرفت.
تغییرات فقط به خود قطب شمال محدود نمانده‌است. گرم شدن هوا باعث کاهش پوشش گیاهی در توندرا هم شده است. در برخی مناطق دو تا چهار سال پیاپی است که توندرا هر سال خشکتر از سال قبل می‌شود. توندرا اولین محدوده خشکی است که در جنوب اقیانوس منجمد شمالی قرار گرفته است. در زیر خاک این منطقه یک لایه خاک منجمد به نام پرمافروست قرار دارد که عظیمترین انبار گاز متان دنیاست. آب شدن این یخ‌ها باعث آزاد شدن گاز متان و دی‌اکسید کربن می‌شود که هر دو گازهای گلخانه‌ای هستند. یعنی گرمایش زمین باعث شده، توندرا که در دهه ۱۹۷۰ منبع جذب گازهای گلخانه‌ای بود اکنون به یک منبع افزاینده گازهای گلخانه‌ای تبدیل شود.
پوشش گیاهی مانع آب شدن پرمافروست می‌شود. چون گیاهان و برفی که در بین آن‌ها به دام می‌افتد نقش عایق گرمایی را بازی می‌کنند. پوشش گیاهی دمای خاک را در تابستان خنکتر و در زمستان گرمتر نگه می‌دارد. از طرف دیگر گیاهان بوته‌ای که شاخه‌های آن‌ها در بهار از سطح برف بیرون می‌آید میزان بازتاب سطح زمین را کاهش می‌دهد و جلوی افزایش دمای هوا را می‌گیرد.
در جای مرطوب و سردی چون توندرا آتش‌سوزی عجیبترین اتفاق ممکن به نظر می‌رسد اما با گرم شدن هوا حتی آتش‌سوزی‌های بزرگی هم در توندرا اتفاق افتاده است. این آتش‌سوزی‌ها سریعترین راه ممکن برای از بین رفتن پرمافروست و آزاد شدن حجم عظیم کربن و متان در اتمسفر زمین هستند.
در سال ۲۰۰۷ یک آذرخش در شمال آلاسکا موجب شروع یک آتش‌سوزی شد که حدود هزار کیلومتر مربع را سوزاند و نتیجه یک تحقیق نشان می‌داد در پنج هزار سال گذشته هرگز آتش‌سوزی با این وسعت در توندرا اتفاق نیفتاده است.
گرم شدن محدوده قطب شمالی بسیاری از جانوران ساکن آن را هم تهدید می‌کند.
زندگی حیواناتی مثل خرس قطبی و گراز دریایی وابسته به یخ‌های قطب شمال است. مثلا گرازهای دریایی جفتگیری و پرورش فرزندان را در پهنه‌های یخی دریا انجام می‌دهد چون در آنجا دسترسی به غذا آسان است. اما حالا در آلاسکا بسیاری از گرازهای دریایی شیوه زندگی خود را تغییر داده و فرزندانشان را در خشکی بزرگ می‌کنند و باید مسافتهای طولانی را برای پیدا کردن غذا شنا کنند. یا در دریای بارنتس ماهی‌های سردابی مخصوص قطب شمال اکنون با هجوم ماهی‌های شکارچی روبرو شده‌اند که با گرم شدن آب دریا از نواحی جنوبی به سوی این منطقه مهاجرت کرده‌اند.

درباره نویسنده

محسن کاظم پور

دیدگاه شما چیست