طبیعت مقالات

گاوهای دریایی

گاو دریایی
نوشته شده توسط عرفان خسروی

موجوداتی که در این رودخانه شنا می‌کنند، ماهی نیستند.
ایشان ماناتی هستند که با اغماض در فارسی به راسته ایشان می‌گویند «گاوهای دریایی»، اما برخلاف نامشان، خویشاوند نزدیک فیل‌ها هستند.
وقتی می‌گوییم گاوهای دریایی خویشاوند فیل‌اند، یعنی چند ده میلیون سال پیش نیاکانی مشترک با فیل‌ها داشته‌اند؛ نیایی گیاه‌خوار و نیمه‌آب‌زی با عاج‌هایی کوتاه و دماغی بلند و متحرک که می‌رفت به خرطوم بدل شود و پنج سُم پهن در انتهای پاهای پیشین و پسین.
گاوهای دریایی و فیل‌ها از نسل چنین موجودی هستند. فیل‌ها خشکی‌زی‌تر از نیاکان مشترک خودشان با گاوهای دریایی شده‌اند و گاوهای دریایی «کاملاً» آب‌زی شده‌اند، یعنی پاهایشان را کاملاً از دست داده‌اند و دم‌هایی پهن و افقی یافته‌اند که بی‌شباهت به دم دلفین‌ها و نهنگ‌ها نیست، اما با وجود آب‌زی شدن، هم‌چنان دندان‌های عاج‌مانند اما کوتاه، دماغی خرطوم‌مانند اما کوتاه‌ و باله‌هایی با پنج سم آشکار اما تحلیل‌رفته دارند. هم فیل‌ها و هم گاوهای دریایی، دو غده پستانی در ناحیه سینه‌ای خود دارند، حال آن‌که اغلب پستان‌داران دیگر (به جز نخستی‌ها) عمدتاً تعداد زیادی غده پستانی در دو ردیف در ناحیه شکمی دارند. همه این شباهت‌ها به اضافه شباهت ژنتیکی فراوان میان فیل‌ها و گاوهای دریایی، نشان‌دهنده خویشاوندی و قرابت دیرین این موجودات است.

دم‌های افقی پستان‌داران شناگر
اگر دقت کنید، خواهید دید که برای شناکردن، ماناتی‌ها بدن و دم خود را در راستای پشتی-شکمی موج می‌دهند، همان‌طور که دلفین‌ها، نهنگ‌ها و بقیه پستان‌داران شناگر (از جمله انسان‌ها) و نیز پنگوئن‌ها بدن و دم‌ها و پاهایشان را در راستای پشتی-شکمی حرکت می‌دهند.
اما خزنده‌های آبزی و ماهی‌ها هنگام شنا بدنشان را با حرکتی S-مانند به طرفین حرکت می‌دهند. حرکات S-مانند جانبی ستون مهره‌ها در مهره‌داران حالت ابتدایی (یا پلزیومورفیک) محسوب می‌شود و حتی در حرکت روی خشکی هم (در سمندرها، مارمولک‌ها و مارها) به همان حالت S-مانند جانبی باقی ماند؛ یعنی همان حالتی که در فارسی «خزیدن» و در انگلیسی «creeping» و در لاتین «repere» نامیده می‌شود.
پستان‌داران و دایناسورها (جدا از هم) خون‌گرم شدند. خون‌گرم شدن هر دو گروه به طور جداگانه اما همگرا با یکدیگر، همراه شد با تغییر شیوه حرکت اندام‌های حرکتی از حالت جانبی به حالت پیش‌وپس و جابه‌جایی موقعیت پاها از کنار بدن به زیر بدن. طبیعی‌است پاهایی که زیر بدن قرار بگیرند و به پیش و پس حرکت کنند، ستون مهره‌ها را نیز وامی‌دارند به جای حرکت به چپ و راست در راستای پشتی-شکمی تکان بخورد.
این است که پستان‌داران شناگر و نیز پنگوئن (تنها بازمانده‌های «شناگر» واقعی امروزی از تبار دایناسورها) نیز با چنین الگویی شناکنند و دم‌های ایشان، برخلاف دم عمودی ماهی‌ها و خزندگان آبزی، پهنه‌ای افقی داشته باشد.
از میان پستان‌داران امروزی دو گروه هستند که کاملاً آب‌زی شده‌اند، یعنی هرگز حتی برای تولیدمثل به خشکی نمی‌آیند: یکی همین گاوهای دریایی هستند و دیگری نهنگ‌ها و دلفین‌ها که از گروه متفاوتی از پستان‌داران خشکی‌زی، یعنی زوج‌سمانی شبیه‌ نشخوارکننده‌ها (گاوسانان، گوزن‌ها و زرافه‌ها) تکامل‌ یافته‌اند.
نزدیک‌ترین خویشاوندان خشکی‌زی نهنگ‌ها و دلفین‌ها، اسب‌های آبی هستند. هم اسب‌های آبی و هم نهنگ‌ها و دلفین‌ها معده‌هایی سه‌قسمتی و شبیه معده چهارقسمتی نشخوارکنندگان دارند.

پریان دریایی
نکته جالب دیگری که درباره ماناتی‌ها گفتنی‌ست این است که این موجودات، منشاء افسانه «پریان دریایی» هستند. ماناتی‌هایی که در دریای کارائیب و دریاچه‌ها و رودخانه‌های فلوریدا به بچه‌های خود شیر می‌دادند، پیش چشم دریانوردان قرون‌وسطایی سفرکرده از اروپا به سمت آمریکا، پریانی آب‌زی و مرموز می‌رسیدند که در آب زندگی می‌کنند. واژه فرانسه/انگلیسی سیرن/سایرن (Siren) یعنی «پری دریایی» اما در اصل نام گروهی از گاوهای دریایی بوده است.

درباره نویسنده

عرفان خسروی

دیدگاه شما چیست