اخبار طبیعت

فوران شکوهمند اتنا در همراهی با آذرخش آتشفشانی

فوران اتنا
نوشته شده توسط میراحمد حقی

شرح تصویر فوق: آذرخش آتشفشانی در پیرامون ستون فوران خاکستر در دهانه وورجین (Voragine) آتشفشان اِتنا
در فوران چند شب پیش، کوه اتنا که بزرگترین آتشفشان فعال ایتالیاست، همراه با فوران گدازه به ارتفاع ۱ کیلومتری، بشکلی بسیار چشم‌نوازی فوران خاکستر و بخار آب نیز بروز کرده است که این رخداد، فرایند آذرخش آتشفشانی را بدنبال داشت و اینها همگی با هم، چشم‌انداز بسیار شکوهمندی را برفراز ستیغ اِتنا آفریده‌اند.
اگرچه شکوه این فوران کوتاه بود، اما همین خشم کوتاه مدت هم برای نخستنین بار پس از دو سال خاموشی ِاین آتشفشان که به بام مدیترانه مشهور است، رخ داده است.

فوران اتنا

سرریز شدن گذازه از دهانه ووراگین Voragine

دهانه ووراگین در این آتشفشان چینه‌ای ِجزیره ِسیسیل، که در شب ۱۲ آذرماه ۱۳۹۴ فورانش را آغازیدن گرفت، ۳۳۲۹ متر بلندی داشته و گستره‌ای برابر با ۱۱۹۰ کیلومتر مربع را می پوشاند. این فوران چشم نواز، چندانی به طول نینجامید. برآمدن خورشید نشان داد که از آن همه شکوه شب پیشین، تنها لایه‌ای از خاکستر سپید رنگ بر روی زمین مانده است و ستونی از خاکستر آتشفشانی که از تنوره کوه به آسمان می فرازد. اگرچه سنگ‌های گداخته، گه‌گاه و ناپیوسته در همه روزهای سال، از دهانه‌های این کوه می جوشد و می خروشد، باری پرکارترین دهانه آتشفشانی همانا دهانه تازه‌ساز جنوبی یا همان دهانه ووراگین Voragine است.


نمایش فوران شگفت کوه اتنا در شب، پس از دو سال خاموشی

بیگمان باید گفت چشمگیرترین پدیده در آتشبازی آن شب، همان رویداد آذرخش آتشفشانی پیرامون ستون فوران بود که گویی از ستون آب و خاکستر سرچشمه می گرفت. این پدیده اگرچه نادر نیست باری کمتر پیش می آید بتوان آن را به وسیله دوربین فیلم برداری ماندگار کرد. گرچه بسیاری از آتشفشان‌شناسان براین باورند که رویداد این آذرخشها در پناه فوران حجم بالای بخار آب با بار مثبت الکتریکی و برخورد با توده هوای سرد برفراز آتشفشان، رخ داده است، هنوز هم در باره سرچشمه درست و دقیق آن، جای بحث وپژوهش وجود دارد.
هنگامی که منطقه‌ای از آسمان را توده‌ از بخار آب و ذرات غبار با بار مثبت الکتریکی فرا می گیرد در ورای آن، ناحیه‌ای با بار الکتریکی منفی شکل می گیرد. در این راستا، آذرخش به شکل طبیعی برای تخلیبه این اختلاف بار الکتریکی بر زمین فرود می آید. البته، این تنها یک گونه از آذرخش‌های آتشفشانی است. گونه دوم که بسیار شگفت‌انگیزتر است و آن هنگام رخ می‌دهد که سنگ‌های گداخته و خمیر، از دهانه به بیرون سرازیر می شوند. در باره علت درست و دقیق ِرخداد این پدیده هنوز هیچ اطلاع دقیقی وجود ندارد، باری دانشمندان براین گمان‌اند که رخداد این پدیده بخاطر القای بار الکتریکی از سوی ذرات باردار به یک دیگر و افزایش بار در سطح گدازه است که منجر به تخلیه آن در سطح دریاچه گدازه در ستیغ کوه آتشفشانی می شود.


فوران آتشفشانی اتنا طی شب بر اساس تصاویر فروسرخ ماهواره‌ای

در چند هفته پیش از رخداد فوران، زمین پیرامون کوه ناآرام جلوه می کرد و گه‌گهاه اندکی گاز و گدازه نیز از دهانه‌ها می فرازید. در درون تنوره آتشفشانی، این گازها به شکل حباب از درون توده سنگ گداخته جدا می شوند و در نیمه‌های راه به هم می پیوندند و حجم نسبتا بزرگی از بخار آب و دیوکسید کربن و کلر و نیتروژن و دیگر گازها را تشکیل می دهند. این گازها با فشار از درون دریاچه مذاب دهانه آتشفشان به بالا می فرازد و همراه خود، مقادیری از سنگ گداخته و خمیری را نیز به هوا می برند یا به نوعی به این‌سو و آن‌سو می پراکنند. این انفجارهای ملایم، پدیده “استرامبولین” خوانده می شود که از نام آتشفشان دیگری در جزیره سیسیل به نام استرامبولی گرفته شده است، این دقیقا همان کوهی است که الهام‌بخش نویسنده برتانیایی آقای تــُلکین برای نوشته در باره “کوه دووم Mount Doom ” در کتاب “ارباب حلقه‌ها” بوده است.
این فروان‌ها اگرچه خطرناک نیست، باری برای ایجاد اطمینان از امنیت جانی شهروندان، همگی فرودگاه‌های پیرامون کوه اِتنا تعطیل شدند. اتاقک ماگمایی این آتشفشان به خاطر فرایندهای پیچیده برخورد قاره ِآفریقا به اروپا، شکل گرفته و فشارهای وارده به آن باعث می شود گدازه‌های و سنگ‌های گداخته به سوی بالا جابجا شوند، بدین ترتیب است که این کوه برای دو و نیم میلیون سال گذشته گاه‌وبیگاه فوران کرده است و جالب است بدانید، اتاقک ماگمایی بزرگ این آتشفشان آنقدر به زمین نزدیک است که حتی در زمان خاموشی آتشفشان هم اگر تیکه‌ای از چوب یا کاغذ را در آن دنیای جهنمی بگذارید، به ناخودآگاه آتش خواهد گفت.

درباره نویسنده

میراحمد حقی

دیدگاه شما چیست