مقالات

علم اخلاق، اخلاق علمی ( بخش دوم و پایانی )

اخلاق علمی
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

قسمت نخست مقاله علم “اخلاق، اخلاق علمی” به قلم عیسی محمدی روز گذشته در علمنا منتشر شد و حالا شما خواننده قسمت دوم این مقاله خواهید بود.
۶) این روزها همه از روانشناسی و روش های روان شناسی استفاده میکنند؛ برای اصلاح خودشان و روابط شان و چیزهایی ازاین قبیل. اما فکر می کنید که همه راه های خودسازی و اصلاح رفتارها، به روانشناسی خلاصه می شود؟ از قدیم الایام، وظیفه ای را که امروزه روانشناسی برعهده گرفته است، علم اخلاق برعهده داشته است. از علم اخلاق صحبت می کنم تا یک وقت فکر نکنید که بله، می خواهیم از نوعی اخلاق بدون پشتوانه علمی و عملی و فکری صحبت کنیم. حتی این روزها، از علم اخلاق و فلسفه اخلاق و چیزهایی از این قبیل صحبت می شود.
۷) کسانی که علم اخلاق را دنبال می کنند، اخلاق را به چند شاخه تقسیم می کنند. از جمله اخلاق توصیفی، اخلاق هنجاری یا دستوری، اخلاق کاربردی و… اخلاق توصیفی، صرفا توصیف و گزارش کردن ویژگی های اخلاقی یک جامعه یا گروه یا خانواده یا سازمان است؛ بدون هیچ موضع گیری خاصی درباره آنها.
فقط و فقط می گوییم که اخلاق این آقا یا این گروه یا این جامعه، این جوری است،بدون این که بگوییم خوب است یا بد. اخلاق هنجاری یا دستوری، برسی عقلانی کارهای خوب و بد بودن آنهاست. در این میان اخلاق کاربردی، به کاربرد اختصاصی اخلاق در حوزه های اختصاصی گفته می شود. مثل اخلاق روزنامه نگاری، اخلاق پزشکی، اخلاق دانشجویی، اخلاق تدریس، اخلاق ورزشی و …
۸) درکنار علومی مثل روانشناسی و جامعه شناسی و ارتباطات و علوم تربیتی و … حس میکنم که باید یک صندلی هم در ردیف جلو، برای علم اخلاق کنار بگذاریم؛ خاصه اخلاق توصیفی و اخلاق کاربردی. از آنجایی که دنیای امروز ما، دنیای تخصص ها شده است، برای اصلاح رفتار در هر قسمتی هم، باید تخصصی عمل کنیم. اخلاق نقد، می تواند به ما کمک کند در نقد افکار مختلف؛ نظر شخصی مان را جای نظر علمی، رنگ کرده و تحویل مردم ندهیم. به طور مثال اخلاق پزشکی ما را یاری می رساند در این که با مردم و مراجعان خود، خوب رفتار کرده و به خاطر تخصصی که در پزشکی کسب کرده ایم، آنها را تحقیر نکنیم. آنها را مورد بد رفتاری قرار ندهیم و غیره.
۹) استادی در حوزه خودسازی، روزگاری به ما میگفت که امروز، روز علمی کار کردن است. دیگر نمیتوان روش هایی را به خلق الله نشان داد و بعد به آنها گفت که بله، بروید با همین روش ها خوش باشید و خودتان را بسازید. انسان های امروزی، اطلاعات ومنابع اطلاعاتی زیادی دارند و تا روشی را به آنها پیشنهاد کنید، اولش از شما خواهند پرسید که: طبق چه قاعده و علمی و اساسی این روش را پیشنهاد میکنید؟ امروزه قبل از پیشنهاد، باید دلیل ارایه کنید و طرفتان را قانع کنید که بله، به این دلایل علمی و منطقی و فلسفی و غیره، من این روش را پیشنهاد میکنم؛ آن هم پیشنهاد، و نه توصیه نهایی و اجبار، هیچ اختیاری وجود ندارد.
۱۰) روانشناسی و جامعه شناسی و علوم دیگر، البته به دانش بسیار واجب و لازمی درباره انسان و نحوه رفتار او رسیده اند. این دانش را نمیتوان بی خیال شد و فراموش کرد. اما در کنار این دانش، نسبت به دانش های سنتی در حوزه خودسازی و اصلاح رفتارها هم نمی توان بی تفاوت بود؛ حوزه هایی چون اخلاق و معرفت نفس. خاصه این که در دوره امروز ما، اخلاق از حوزه باید و نباید خارج شده و شکل و شمایل یک علم را به خودش گرفته.
حدیثی داریم از امام کاظم (ع) که نقل به مضمون می فرمایند “لازم ترین دانش برای تو، دانشی است که تو را به صلاح قلب راهنمایی کند و فساد آن را برای قلبت آشکار سازد.”
با چنین قاعده ای، البته دانش هایی چون روانشناسی و جامعه شناسی و ارتباطات و غیره، میتوانند بسیار به کارمان بیایند. و البته در کار آنها، علومی چون اخلاق و معرفت نفس و … نیز می توانند بسیار به کارمان بیایند و اینجاست که نگاه حساب شده به سنت و علوم سنتی، می تواند حتی در امروز نیز، بسیار کار گشاده بوده و راه هایی جدید برای اصلاح رفتار های فردی و اجتماعی باز کند؛ راه هایی که می توانند هم فردی باشند، هم اجتماعی و مورد توجه مدیران و مسوولان و کسانی که تاثیرگذاری بیشتری دارند.

نویسنده این مطلب : عیسی محمدی – نشریه موفقیت شماره ۲۱۳

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست