مقالات

بلند‌پروازی‌های روسیه در کاوش‌های فضایی

پروژه جستجوی یخ آب
نوشته شده توسط مریم فخیمی

اخیرا فهرستی از اهداف بلندپروازانه روسیه در کاوش‌های فضایی منتشر شده است …

اخیرا فهرستی از اهداف بلندپروازانه روسیه در کاوش‌های فضایی منتشر شده است. این فهرست، از کاوش‌های ماه و مریخ تا انجام ماموریت‌ به مشتری و خورشید را شامل می‌شود. آناتولی زاک، روزنامه‌نگار و تحلیل‌گر برنامه‌های فضایی روسیه، مقاله انتقادی درباره اهداف آینده روسیه در اکتشافات منظومه شمسی را وب‌سایت مجله «پاپیولار مکانیکس» منتشر کرده است.
شرکت تولید و تحقیقات لاووچکین روسیه که یکی از بزرگترین موسسات فعال در حوزه فناوری های فضایی در روسیه است به دنبال تحقق اهداف بلند پروازنه روسیه در اکتشاف منظومه شمسی است. انجام ماموریت‌های روباتیک طی یک دهه آینده در منظومه شمسی از برنامه‌های این موسسه است. اگر حتی نیمی از این اهداف و طرح‌ها عملی شود، این امر می‌تواند نقطه عطفی برای اکتشافات سیاره‌ای روسیه باشد. در ادامه با تعدادی از ماموریت‌های برجسته این فهرست و شانس موفقیت آنها آشنا می‌شوید.

ماه: جستجوی یخ آب
شرکت لاووچکین امیدوار است اکتشافات روسیه در اعماق فضا با فتح ماه در سال ۲۰۱۹ که نزدیک‌ترین هدف این لیست است، آغاز شود. اما دانشمندان روسی دستیابی به این هدف را آسان نمی‌بینند. آنها قصد دارند نخستین کاوشگر از سه کاوشگر مجموعه لونا-گلوب را به قطب جنوب ماه بفرستند. دانشمندان معتقند احتمالا در بخش‌های زیرین این ناحیه یخ آبی که میلیون‌ها سال مدفون شده است، وجود دارد. در صورتی که این موضوع اثبات شود و بشر بتواند آب را از ماه استخراج کند، می‌توان در این قمر پایگاهایی ساخت و حتی می‌توان آب را به اکسیژن و هیدروژن مایع تبدیل کرده و مورد استفاده فضاپیماهای آینده قرار داد.
در صورت موفقیت این طرح، می‌توان کاوشگرهای پیچیده‌تر به ماه ارسال کرد. همچنین در نیمه دوم دهه ۲۰۲۰ می‌توان نمونه‌های خاک را از ماه به زمین آورد. در مرحله بعدی و تا پایان دهه ۲۰۲۰ امکان ساخت پایگاه روباتیک بین‌المللی در قطب جنوب قمر زمین فراهم می‌شود. کاوشگرها، حسگرهای زمین شناختی و تلسکوپ‌ها و احتمالا دستگاه‌هایی برای تبدیل یخ ماه به سوخت در این پایگاه تعبیه خواهند شد. در نهایت در اوایل دهه ۲۰۳۰ نخستین فضانوردان روسی برای ساخت پایگاه دائمی به ماه سفر می‌کنند. از این پایگاه دائمی می‌توان به عنوان ایستگاهی برای سفر به نقاط دور دست منظومه شمسی از جمله مریخ بهره جست.
آیا این طرح عملی خواهد بود؟با توجه به پیشنیه شرکت لاووچکین و تعهدات فعلی آن، به نظر می‌رسد تاریخ ۲۰۱۹ برای آغاز ماموریت لونا – گلوب بیش از حد خوش بینانه باشد. اما به دلیل توجهات اخیر بین‌المللی به اکتشافات در ماه، ماموریت لونا-گلوب شاید بتواند در دهه آینده عملی شود.

پروژه جستجوی یخ آب

مریخ: پاسخگویی به مساله حیات
یکی از دلایلی که فکر می‌کنیم لاووچکین باید ماموریت لونا گلوب را به تاخیر اندازد، مشارکت این شرکت در برنامه اگزو مارس ۲۰۱۸ است. اگزومارز تلاشی است برای پاسخگویی به این سوال که آیا در مریخ حیات وجود داشت یا نه. در این ماموریت اروپا قصد دارد مریخ‌نوردی به این سیاره ارسال کند. این کاوشگر با مته خود تا عمق ۲ متری مریخ را سوراخ و به جستجوی نشانه‌هایی از حیات میکروسکوپی خواهد پرداخت. در این میان شرکت لاووچکین وظیفه ساخت و طراحی ابزار فرودگر امن برای این کاوشگر را بر عهده دارد.
آیا این کار عملی خواهد بود؟ مریخ هرگز روی خوش به روس‌ها نشان نداد. شوروی در سال ۱۹۷۱ کاوشگری به مریخ ارسال کرد، اما این کاوشگر فقط چند ثانیه بر سطح مریخ فعال بود و بعد از آن هیچ اطلاعاتی ارسال نکرد. این کاوشگر در سال ۲۰۱۲ در تصاویر یک مدارگرد تشخیص داده شد. شوروی شکست‌های پی‌درپی در فتح مریخ داشت و روسیه نیز نتوانست این طلسم را باطل کند. بعد از اینکه ناسا به طور ناگهانی (و شاید عمدی) از پروژه اگزومارس کنار کشید، اسا مجبور شد روسیه را در این طرح مشارکت دهد. با این حال حتی اگر پرتاب با موشک روسی پروتون رایگان باشد، پروژه اگزو مارس با چالش‌های جدی مالی و فنی مواجه خواهد بود. در صورت انجام نشدن پرتاب در سال ۲۰۱۸ ، این ماموریت تا دو سال به تاخیر خواهد افتاد.

مریخ : پاسخگویی به مساله حیات

بومرنگ: بازگرداندن نمونه از فوبوس
پروژه اگزو مارز موفق باشد یا نباشد، روسیه امیدوار است به کمک اروپا بتواند تا اوایل ۲۰۲۴ کاوشگری به مدار قمر مریخ ارسال کند.کاوشگر بومرنگ با ابزارآلات خود نمونه‌هایی ازخاک فوبوس را جمع‌آوری کرده و این محموله ارزشمند برای بررسی به زمین باز خواهد گشت.
آیا این ماموریت قابل انجام است؟ این ماموریت شاید به نظرتان آشنا باشد. در واقع پروژه بومرنگ جانشین ماموریت فوبوس – گرانت روسیه است. ماموریت فوبوس – گرانت با هدف بازگرداندن نمونه از فوبوس در ۸ نوامبر ۲۰۱۱ به مقصد این قمر پرتاب شد. اما به دلایل فنی در مدار زمین باقی ماند و یک ماه بعد در جوّ زمین نابود شد. با این حال روسیه امیدوار است بتواند این ماموریت را به کمک تیم علمی قدرتمند اگزومارز و تیمی از مهندسین بین‌المللی دوباره تکرار کند. با بازگرداندن نمونه‌هایی از فوبوس و حتی مریخ، می‌توان به رمزگشایی حیات در مریخ نزدیک شد.

بومرنگ: بازگرداندن نمونه از فوبوس

لاپلاس: نگاهی به گانیمد قمر بزرگ مشتری
باتوجه به اینکه برنامه‌های فضایی شوروی سابق هرگز فراتر از مریخ را شامل نشد، اما در حال حاضر دانشمندان روسی امیدوارند بتوانند در سال ۲۰۲۶ ماموریتی به مقصد سامانه سیاره مشتری و قمر گانیمد این سیاره داشته باشند. گانیمد احتمالا اقیانوسی در زیر سطح یخی خود دارد. این ماموریت به افتخار دانشمند فرانسوی پیر لاپلاس، “لاپلاس” نامگذاری شده است.
آیا این ماموریت امکان پذیر است؟ انتخاب تاریخ برای این ماموریت تصادفی نبوده است. این طرح بیش از یک دهه به عنوان بخشی از ماموریت‌های فضایی روسیه بوده و انتظار می رود این ماه به تصویب برسد و تمام برنامه‌های فضایی روسیه از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ را تحت پوشش قرار می‌دهد. ساخت چنین فضاپیمای پیچیده‌ای بسیار زمان‌بر و پرهزینه است. همچنین مهندسان با چالش‌های فنی بسیاری مواجه خواهند شد. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت تا قبل ازپایان دهه ۲۰۲۰ این پروژه عملی شود.

لاپلاس: نگاهی به گانیمد قمر بزرگ مشتری

اینتر گلیو زوند: در آتش خورشید!
اینترجلیوزوند طرحی برای مطالعه نزدیک خورشید است. محققان در پی ساخت محافظ حرارتی هستند که بتواند از تجهیزات این فضاپیما در برابر حرارت سوزان خورشید حفاظت کند و مانع از ذوب شدن پنل‌های خورشیدی آن شود. این فضاپیما به بررسی محیط اطراف خورشید خواهد پرداخت.
آیا این کار امکان پذیر است؟ این پروژه و ساخت چنین حفاظ حرارتی، چالشی بزرگ پیش روی دنیای مهندسی است. محققان این پروژه مجبورند تا چند سال بعد از ۲۰۲۵ کار را به اتمام برسانند، درحالی آنان می‌گویند حداقل تا اوایل ۲۰۳۰ به زمان نیاز خواهند داشت.

اینتر گلیو زوند: در آتش خورشید!

درباره نویسنده

مریم فخیمی

دیدگاه شما چیست