مصاحبه ها

سرکار: مسئله‌ علم و فناوری باید مطالبه عمومی شود

نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

حمایت‌های مقام معظم رهبری و برنامه ریزی های سند چشم انداز بیست ساله، طی سال های گذشته موجب پیشرفت چشمگیر ایران در حوزه نانو فناوری شده است. این حمایت ها که با حضور ایشان در اولین جلسه ستاد نانو اولویت و رسمیت خود را نشان داد، تا کنون موجب رشد این شاخه از علم و ماندگاری خانواده نانو شد.
گفتنی است این حوزه در حال حاضر یکی از برجسته ترین حوزه های پیشرفت علم  در جهان است که کشور ما توانسته با سرمایه گذاری و تلاش در این حوزه، خود را به عنوان یکی از کشورهای مطرح  در بین سایر کشورهای درحال توسعه معرفی کند. برهمین اساس “پایگاه خبری علمنا” گفت و گویی اختصاصی با دبیر ستاد ویژه توسعه فناوری نانو داشته در مورد اقدامات این ستاد و میزان پیشرفت حزوه نانو در کشور که در ادامه شاهد آن خواهید بود.

علمنا: آیا موضوع نانو جزء سیاست های کلان و اصلی کشور قرار دارد ؟ از نظر شما دلیل طرح شدن نام نانو در کشورمان صرفا به دلیل حمایت رهبری است؟
اگر فرمایشات حضرت آقا را مورد بررسی قرار دهید ملاحظه می کنید که در دو دهه ی اخیر ایشان  تاکید فراوانی بر بحث توسعه علم و فناوری دارند. هیچ رهبری را در دنیا نمی توانید پیدا کنید که به اندازه ی ایشان  به مقوله علم و فناوری توجه داشته باشند و این یک فرصت ارزشمند برای کشور ماست.
اگر در تاریخ تعمق کنیم، همیشه این رهبران کشورها بوده اند که ابتدا به یک مقوله علاقه نشان داده اند و کم کم با تبدیل  آن به یک مطالبه ی عمومی و اجتماعی به مقصود مورد نظر دست یافته اند. با نگاهی به یک دوره شعر و شاعری و رشد آن در ایران متوجه می شویم که حاکمان آن دوره به بحث های ادبی توجه خاصی داشتند و در این میان شاعران برجسته توانسته اند رشد چشمگیری داشته باشند، یا با نگاه به بناهای تاریخی اصفهان ابتدا توجه انسان به هنر معمار معطوف می شود ولی نکته ی بعدی این است که چه چیز باعث شده این معمار بتواند هنرش را نشان دهد؟ مسلما توجه مسئولان آن دوران به هنر معماری یکی از عوامل اصلی پیشرفت در این زمینه بوده است.
این موضوعی است که همیشه و همه جا صدق می کند. به طور مثال در روسیه تصمیم بر پیشرفت در زمینه‌ی هوا فضا و بحث های نظامی بود و این تصمیم عملی شد تا جایی که در برخی موارد حتی از آمریکا هم پیشی گرفتند، چرا؟ برای این که این مسئله برای مسئولین یک اولویت بود و در نهایت این موضوع به یک مطالبه‌ ی عمومی نیز تبدیل شد.
در این دوران مقام معظم رهبری توجه خاصی به بحث علم و فناوری دارند و به‌صورت کلی روی این مقوله در هر فرصتی تأکید می‎کنند، گاهی هم از مسئولینی که به میزان کافی به این مقوله ها توجه نمی کنند، گله می کنند.
حتی زمانی فرمودند: “من باید از چه کسی گله بکنم که بودجه ی پژوهش، آن رشدی که مد نظر ما بوده را رقم نزده است”.
من  احساس می کنم که ایشان مثل  قطره‌ ی آبی که بر سنگ می ریزد، آنقدر به این نکته تایید می کنند که این موضوع عمومی شود. متأسفانه می‌توان به جرات گفت: هیچ مسئولی در کشور به اندازه ی ایشان روی این موضوع تأکید ندارد. ما الان نیروهای جوان و مستعد خوبی در کشور داریم، در حالی که فرصت محدود است، یعنی ما قطعا تا بیست یا سی سال آینده به دلیل کاهش نرخ رشد جمعیت، این نیروی جوان و مستعد  را در اختیار نخواهیم داشت و اگر این فرصت را از دست بدهیم در آینده دچار مشکلات جدی خواهیم شد. تأثیر تکیه بر علم و فناوری همه جا دیده می شود. اکثر اوقات جدالی پیرامون دست یابی به اقتدار دفاعی و اقتدار اقتصادی برپاست و این بحث همیشه بین مسئولین کشور وجود دارد، چراکه عده ای این دو مقوله را در تضاد می بینند.
نظر آن ها این است که اگر به دنبال اقتدار دفاعی باشیم از نظر اقتصادی ضعیف می شویم و یک عده هم بر این نکته تأکید دارند که اقتدار اقتصادی مهمتر از اقتدار دفاعی است. اما من همیشه تأکید می‌کنم که اقتدار علمی و فناوری از هر دوی این ها اهمیت بیشتری دارد. وقتی در زمینه تکنولوژی به اقتدار برسید اقتدار سیاسی، اجتماعی، دفاعی، فرهنگی و اقتصادی به خودی خود محقق می شود. امروز این اقتدار تکنولوژی غرب است که فرهنگش را سر سفره ی ما آورده است. تمام سنت ها، شیوه ها و نگرش های آنها با انواع رسانه ها به ما تحمیل می شود.
اگر به مقوله ی اقتدار تکنولوژیک در تمام زمینه‌ها توجه شود، همیشه دستمان پرخواهد بود. به همین دلیل است که مقام معظم رهبری توجه خاصی به بحث اقتدار علمی و فناوری دارند. اگر بحث نانوفناوری یا بیوزیست را به عنوان الگو مطرح می‌کنند به دلیل تأثیر نانو بر تمام شئونات زندگی بشر است، شما نمی توانید هیچ حوزه‌ ای از زندگی را تصور کنید که نانو در آن تأثیر نداشته باشد. نانو در سلامت، انواع صنایع مثل صنعت نساجی، خودرو، ساختمان، کشاورزی و هر چیز دیگر تأثیرگذار است.
بنابر این توجه به این مقوله خیلی مهم است. از همان ابتدا حضرت آقا تأکید داشتند که نانو اکنون تبدیل به یک الگو شده است. سال ۱۳۸۴ پس از تغییر دولت، خدمت حضرت آقا رسیدیم و گزارش‌ها، برنامه‌ها و سند راهبردی نانو را به ایشان ارائه دادیم تا اگر توصیه و نظر خاصی دارند مطرح کنند، ایشان قبل از هر چیزی تأکید کردند که اگر مسئله‌ دیگری هم وجود دارد ابتدا از جانب ما مطرح شود.
من به این نکته اشاره کردم که دولت به‌تازگی عوض‌شده است و حق هر دولتی است که افرادی همسو و هم‌راستا با برنامه‌های خودش را وارد کار کند و اگر یک گروه جدید بیاید ممکن است سلیقه‌ متفاوت داشته باشد و دوباره بخواهد از اول برنامه‌ریزی بکند به ‌این ‌ترتیب اقدامات پیشین در این حوزه طی دو سال گذشته بی‌ نتیجه می‌ماند و این موضوع به نفع ما نیست. همان‌جا حضرت آقا به یکی از مسئولین دستور دادند به رئیس‌جمهور اطلاع دهند که خانواده‌ نانو بدون تغییر به فعالیت خود ادامه دهد.
شرایط امروز فناوری نانو مدیون همان چتر حمایتی است که حضرت آقا برای ما فراهم کرد. سال ۱۳۹۴ در دیدار دیگری با حضرت آقا گزارشی از جانب دکتر ستاری (معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری) از خلاصه‌ فعالیت ها و رویکرد ستاد نانو در سراسر کشور ارائه شد.
حضرت آقا خطاب به دکتر ستاری فرمودند: “می‌دانید چرا فناوری نانو در کشور ما اکنون از جایگاه مناسبی برخوردار است و چرا ایران جزء کشورهای پیشگام است و ما همه به آن افتخار می‌کنیم؟ دلیل آن ثبات در مدیریت و جدیت و پشتکار است.”
ثبات در مدیریت به این منظور نیست که به‌عنوان ‌مثال چون من دبیر ستاد هستم ثبات داشتیم. منظور ثباتِ در تفکر، شیوه‌ها و رویه‌هاست. اگر بدنه مدیریت در یک مجموعه ثبات داشته باشد، کم کم شیوه‌ها و نگرش‌ها و برنامه‌ها نیز ثبات خود را پیدا می‌کند. بحث ثبات در مدیریت یک شخص نیست، ثبات دریک شیوه، سازمان، تفکر و نگرش است و توجه خاص ایشان تأثیر شگرفی در این زمینه داشته است ولی ما هنوز از مسئولینی که با شرایط و ظرفیتی که کشور ما دارد آن حمایت های لازم را تأمین نمی کنند، گله مندیم.
برای استفاده از ظرفیت کامل این کشور در گزارشی خدمت حضرت آقا عرض کردم که ما امروز تا نقطه ای پیش رفته ایم که جایگاه بسیار مطلوبی در بحث علمی، توسعه ی فناوری و حتی محصول و تولید ثروت در حوزه نانو داریم. ما در حال حاضر از دامنه ی کوه بالا آمده ایم و اکنون وارد مرحله صخره نوردی یعنی رقابت با کشور هایی مثل چین، آمریکا، هند، کرهی جنوبی، ژاپن و آلمان شده ایم و پیشرفت در این مرحله دیگر کار ساده ای نیست. صخره نوردی ابزار و امکانات خودش را می‌خواهد، شما اگر بدون ابزار و امکانات وارد صخره نوردی شوید و سقوط کنید سقوط خیلی مرگباری را پیش رو خواهید داشت.
ما اکنون به امکانات و شرایط ویژه ای نیاز داریم، با شرایط قبلی نمی شود صخره نوردی کرد. متأسفانه متناسب با ظرفیت ها و قابلیت ها و آن جایگاهی که نانوی ایران در دنیا پیدا کرده است، امروز خیلی از کشورهای در حال توسعه ایران را به عنوان یک الگو و کشوری که توانسته الهام بخش باشد خیره شده اند. یعنی خیلی از کشورهای در حال توسعه می گویند که اگر ایران توانسته دریک فناوری نوظهور مثل نانو اینگونه بدرخشد و جزء کشورهای قدرتمند دنیا محسوب شود، پس ما هم می توانیم. این امید و الهام بخشی، نه تنها برای کشورهای اسلامی، بلکه برای تمام کشوهای در حال توسعه ارزش حمایت های بیشتری دارد. اگر این مقوله با شکست روبرو شود، کشورهای دیگر هم خواهند گفت ایران که در فناوری نانو که مسیر خوبی را طی می کرد در پایان ناموفق بود و در نتیجه تمام این امیدها از بین خواهد رفت. ما انتظار داریم مقوله‌ی نانو تکنولوژی ایران که یک حرکت قابل توجه ایجاد کرده به عنوان یک الگو حمایت شود. حفظ این موقعیت نیز کار سختی است، چرا که بقیه کشورها بیکار ننشسته اند.
آمریکا سالانه یک و نیم میلیارد دلار، چین یک و دو دهم میلیارد دلار، ژاپن یک میلیارد دلار و کره جنوبی هفتصد میلیون دلار در این زمینه سرمایه‌گذاری می‌کنند.

علمنا: ارقامی که گفتید توسط دولت ها هزینه می شود یا این بخش ها خودشان هزینه ها را تأمین می‌کنند؟
این رقم، کمک مستقیم دولت هاست. بخش خصوصی در کشورهای پیشرفته چندین برابر سرمایه گذاری می‌کند و این تنها بودجه ای ست که دولت ها در اختیار پیشرفت این علم قرار می دهد. متأسفانه در ایران نسبت منابع به ظرفیت چیزی حدود یک دهم است و به خاطر این محدودیت نمی‌شود تمام ظرفیت ها را بکارگرفت، لیاقت و شایستگی کشور ما بسیار فراتر از این مسائل است و ما باید این فرصت ها را غنمیت بشماریم و بیشتر به آن توجه کنیم.

علمنا: با توجه به آگاهی از دیدگاه مقام معظم رهبری نسبت به ضرورت توسعه و پیشرفت علم، آیا مسئولین در رده های پایین تر حکومت نیز  این مقوله را باور دارند؟
ما باید به میزان باور مسئولین توجه کنیم. من اعتقاد دارم که باور لازم در خیلی از مسائل وجود ندارد و ظرفیت های موجود را به رسمیت نمی شناسند، تا باور نباشد حرکتی صورت نمی پذیرد و اگر نگاه آماری و تفننی و استفاده ابزاری در این آمارها حاکم باشد، به جایی نمی رسیم.
آمار برای مردم نان و آب نمی شود اینکه ما الان چه رتبه ای در بحث فناوری نانو داریم تا حدی خوب است و نشان می دهد که ما به ظرفیت‌هایی داریم ولی این بازخورد چه سودی برای جامعه دارد؟ باید بتوانیم این علم را تبدیل به فناوری، این فناوری را تبدیل به محصول، این محصول را در بازار عرضه و تبدیل به ثروت نماییم، آن زمان است که جامعه این موضوع را احساس می کند و مستقیما نقش فناوری نانو را در ارتقای کیفیت زندگی می بیند، وگرنه این آمارها هیچ سودی برای مردم ندارد. نگرش مسئولین ما باید نسبت به مقوله ی علم و فناوری اصلاح شود، باید ظرفیت کشور را به رسمیت بشناسند و آن را هدایت کنند. ما در ایران و اکثر کشورهای درحال توسعه تبدیل ثروت به علم رایاد گرفته ایم، باید هزینه کنیم، آزمایشگاه ها را تجهیز کنیم و ساختمان هایی را برای پژوهش بسازیم، بودجه پژوهشی بگذاریم و هزینه‌ی مواد و آزمایشات را پرداخت کنیم، حقوق نیروی انسانی را تأمین کنیم تا عمر این جوانان که سرمایه‌ی اصلی تولید علم است به نتیجه برسد.

علمنا: در حال حاضر شرایط ما در زمینه‌ی علوم چه در حوزه‌ی نانو و چه در حوزه‌ی فناوری چگونه است؟
تبدیل ثروت به علم در کشورمان طی دو دهه اخیر مسیر خوبی را پیموده است و ما با این فرآیند آشنا هستیم ولی اینکه چگونه این علم را به ثروت تبدیل کنیم نیاز به یک اکوسیستم قوی دارد که متأسفانه به آن اهمیت داده نمی شود.
علمی که تبدیل به فناوری نشود و بر زندگی مردم تأثیر نگذارد یک فرآیند ابتر است. ما باید موضوع علم و فناوری را به یک مطالبه عمومی تبدیل کنیم. در اینجا نقش رسانه ها بسیار حائز اهمیت است. شما در مناظره های انتخاباتی ریاست جمهوری، در ادوار مختلف، چند نفر را دیده‌اید که پیرامون مقوله علم و فناوری صحبت کنند؟ چرا صحبت نمی کنند؟ چون مطالبه ای از سوی مردم وجود ندارد. وقتی مسئله‌ علم و فناوری به مطالبه عمومی تبدیل شود سیاستمداران خود به خود به این موضوع توجه می‌کنند.
این حوزه در حال حاضر دو مسیر دارد که ازیک‌سو فرمایشی است و مقام معظم رهبری دائما بر آن تأکید می‌کنند که البته بی تأثیرهم نیست، ولی آنچه که می‌تواند نهادینه و جریان‌ساز شود تبدیل شدن این موضوع به یک مطالبه ی اجتماعی و عمومی است.
رسانه می‌تواند این مسائل و ضرورت ها را برای مردم تشریح کند و بازخوردهایی نظیر تولید، اقتدارملی، شغل، رونق اقتصادی، بهبود شرایط زندگی و شکوفایی جامعه را که مستلزم مطالبه عمومی علم و فناوری است به وجود آوردند.

علمنا: برنامه‌های ستاد در بخش توسعه علوم و فناوری چیست؟
سال ۱۳۸۴ برنامه ی راهبردی ده ساله‌ ستاد به تصویب دولت و سال ۱۳۸۵ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید.
این طرح سال ۱۳۸۵ آغاز به کار کرد و در سال ۱۳۹۵ به تمام اهداف پیش بینی شده رسید. چند مقوله در برنامه‌ ده ساله اول برای ما مهم بود، اولین موضوع ترویج فناوری نانو و تأکید روی منابع انسانی متخصص بود، ما در آغاز کار ده نفر نیرو داشتیم و تا امروز بیش از سی هزار نفر متخصص از سطح کارشناسی ارشد به بالا در حوزه نانو و فناوری فعالیت می کنند. مقوله ی بعد در رابطه با توسعه فناوری نانو بود که در سند ده ساله‌ی اول روی آن تأکید داشتیم و به موازات این اقدامات بنیادین، زیر ساخت های لازم برای فناوری نانو مثل شبکه‌ی آزمایشگاهی فناوری نانو، طراحی و ساخت تجهیزات آزمایشگاهی پیشرفته نیز مد نظر ما بود، ولی به علت تحریم با مشکلات بزرگی روبرو شدیم.
به این ترتیب  دو استراتژی را پیاده کردیم. استراتژی اول شناسایی تجهیزات لازم در حوزه‌ی فناوری نانو در دانشگاه ها که مسئله ی پیچیده ای بود چرا که در دسترس همگان قرار نداشت، خیلی از دستگاه های معیوب که نیاز به تعمییر داشت به دلیل عدم پرداخت هزینه قابل استفاده نبود، تکنسین ها و کارشناسان ظرفیت استفاده از این تجهیزات را نداشتند و ما با مشکلات زیادی روبرو بودیم تا زمانی که در نهایت موق به ایجاد شبکه ی آزمایشگاهی در حوزه نانو شدیم و خوشبختانه امروز معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری آن را به یک شبکه ی آزمایشگاهی فناوری‌های راهبردی تبدیل کرده است.
مسیر دوم این بود که تصمیم گرفتیم این تجهیزات را در کشور طراحی کرده و بسازیم و در حال حاضر بیش از ۱۵۰ قلم از این تجهیزات پیشرفته‌ آزمایشگاهی را خودمان در کشور تولید و حتی صادر می‌کنیم. یعنی امروز موفق شدیم بازار کشورهایی را که روزگاری این تجهیزات را به ما نمی دادند، در عرصه‌ بین المللی تصاحب کنیم. تحریم ها را تبدیل کردیم به یک تهدید برای خودشان و این یکی از ظرفیت هایی بود که کشور از خودش نشان داد. مهمتر از اثر اقتصادی یا رفع گلوگاه های توسعه‌ فناوری، باوری بود که ما ایران داده شد. این موضوع که اگر اراده کنیم می‌توانیم پیچیده ترین دستگاه ها را داخل کشور بسازیم و این ارزش بسیار بالایی دارد ودر سایر حوز ها تأثیر خود را خواهدگذاشت. با توجه به این مقوله ما زیر ساخت هایی را فراهم کردیم، کوریدر فناوری خدمات در بازار وشرایط حمایت از شرکت ها و رسوخ در صنعت از برنامه های ده ساله‌ی اول ما بود.
برنامه‌ ده ساله‌ دوم تمرکز را بر صنعتی سازی و تولید و بازار محصولات نانو با تأکید بر مقوله صاردات قرارداده است، چرا که این محصول ظرف چند سال اشباع می شود و اگر نتوانیم  وارد بازار بین اللملی بشویم تمام شرکت های دانش بنیان ما که ظرفیت های بسیار خوبی دارند با بن بست مواجه خواهند شد. چون درعرصه‌ فناوری های پیشرفته وهای‌تک، یک بازار هشتاد میلیونی بازار مطلوبی نیست، در واقع یک کشور با هشتاد میلیون جمعیت بازار بسیار بزرگی برای محصولات پیشرفته و نانویی محسوب نمی شود. بنابراین ما باید راه های ورود به بازارهای بین المللی را پیدا کنیم و این هم شرایط خاص خودش را می طلبد و کار ساده ای نیست، دنیا ایران را درعرصه فناوری نانو به رسمیت نمی شناسد چون با اعتباری که برندهای ژاپن، چین و آمریکا در بازار بین‌المللی دارند، اعتماد مردم جهان را کاملا به خود معطوف کرده اند. بنابراین ما باید ابتدا وضعیت خودمان را در دنیا تثبیت کنیم، کیفیت محصولات را ارتقاء بدهیم و کم کم اعتماد مردم را در سراسر دنیا جلب کنیم. این یکی از الویت های امروز ما در سند ده ساله‌ی دوم است که از سال ۱۳۹۵ شروع شده و تا سال ۱۴۰۴ ادامه دارد.

علمنا: آیا شرکت های دانش بنیان فعال  در این حوزه، از این مرحله که زمانی صرفا می‌خواستند نانویی محسوب شوند عبور کرده اندیا خیر؟  آیا ارزیابی خاصی برای این شرکت ها و محصولات شان از نظر کیفی در نظر گرفته شده؟
ما معیارهایی داریم که روی آنها بسیار تأکید داریم و سخت‌گیرانه هم پیگیری می‌کنیم. چرا که باید از همین ابتدا روی اعتماد سازی و اعتبار محصولات نانو کار کنیم تا مردم نیز به ما اعتماد کنند. حساسیت بالایی وجود دارد که اگر محصولی به نام نانو وارد بازار شد، موجب نارضایتی مردم هم در داخل و هم در عرصه  بین المللی نشود. ما ارزیابی مخصوص خودمان را داریم که حتما محصولات از فناوری نانو استفاده کرده و کیفیت و ایمنی محصول در سطح بالایی قرار بگیرد و از نظر قیمت هم قابلیت رقابت با محصولات مشابه در بازار که توسط کشورهای دیگر عرضه می شود را داشته باشد. ما شرکت هایمان را در این زمینه مخصوصا برای ورود به بازارهای بین المللی حمایت می‌کنیم.
ما برنامه‌ خاص برای گرفتن استانداردهای بین المللی شرکت هایمان، برای ثبت اختراعاتشان و برای شرکت در نمایشگاه های بین‌المللی داریم و شرکت ها از حمایت ۷۰ درصدی ما بهره مند می شوند. ما دوره های آموزشی برای مارکتینگ بین‌المللی، برای کیفیت و حتی برای طراحی صنعتی و بسته‌بندی برگزار می‌کنیم و با این کار فن آوران کشور را به عرصه بین المللی می بریم که ادبیات و گفتمان بازاریابی بین المللی را به صورت عملی یاد بگیرند، من اعتقاد دارم حساسیت ما نسبت به محصولاتی که به کشورهای دیگه صادر می‌کنیم باید بیشتر از حساسیت در رابطه با واردات باشد. خوشبختانه امروزه می توانیم محصولات نانو را به بیش از ۲۰ کشور دنیا صادر کنیم.

علمنا: آیا ایران به جز پتروشیمی در حوزه های دیگرنانو هم صادرات دارد؟
بیشتر محصولاتی که از ایران صادر می شود تجهیزات پیشرفته وصنعتی است. ولی در سایر حوزه ها نظیر محصولات بهداشتی، دارویی، ساختمانی و کشاورزی نیز صادرات صورت می پذیرد. تجهیزات پیشرفته ای که ما به کشورهایی مثل کره جنوبی، چین، استرالیا، روسیه، مالزی و ترکیه عرضه کردیم از اهمیت بالایی برخوردار است، چرا که ما  اکنون محصولاتمان را به تعدادی از کشورهای قدرتمند و پیشرفته صادر می‌کنیم و این خود تبلیغی است برای فروش محصولات به سایر کشورها.

علمنا: از میزان درآمد صادارت این محصولات آماری موجود است؟
میزان در آمد در سال ۱۳۹۵ هنوز اعلام نشده است. ما در سال ۱۳۹۴ حدود ۳۰ میلیون دلار صادرات محصولات نانو را در پرونده‌ تجاری کشور داشتیم، این در حالیست که این محصولات در داخل هم فروش خوبی را داشته اند و این فروش روز به روز به صورت تصاعدی در حال افزایش است.
زمانی، تولید علم ما یک رشد نمایی داشت و هر ساله صد در صد رشد را شاهد بودیم. اما امروزه با توجه به ظرفیت کشور به یک حالت اشباع می رسیم. ما امروز به آن شتاب در حوزه‌ی توسعه‌ی بازار رسیده ایم، مثلا ما خط تولید الیافی را به کره جنوبی صادر کردیم که فقط  دو کمپانی در دنیا می توانند این تجهیزات صنعتی را تولید کنند، کمپانی ال ماکو در جمهوری چک (وابسته به کشور آمریکا) و دیگری کمپانی فناوران نانو مقیاس در ایران. مسئولین مذاکره کنند ه کره جنوبی در ابتدا قرار بود این دستگاه و خط تولید را از کمپانی ال ماکو خریداری کنند ولی چون کیفیت ها برابر و قمیت ما یک سوم شرکت رقیب بود کره ای ها محصول ما را خریداری کردند. اینکه ما بتوانیم دریک فناوری پیشرفته مثل نانو تجهیزات صنعتی را به یک کشور صنعتی پیشرفته مثل کره جنوبی صادر کنیم یک گام بسیار بلند است. حدود سه هفته پیش قرارداد فروش دو خط تولید دیگر، مشابه با محصولی که به کره جنوبی فروخته بودیم با کشور چنین امضا شد و الان مذاکره برای ۱۰ دستگاه دیگر را شروع کرده ایم. ما دو سال پیش در چین دفتری به نام مرکز نانو تکنولوژی ایران را افتتاح کردیم که طیفی از فعالیت ها برایش تعریف شد و درحال حاضر ۵ شرکت دیگر نیز در زمینه‌ی نانو تکنولوژی ایران در آنجا نمایندگی دارند.

علمنا: یکی از مسائلی که ما را به بازار جهانی متصل می کند بحث ارتباطات بین المللی علی الخصوص همکاری های پژوهشی بین المللی بین محققان است، در این خصوص می توانید آماری را ارائه دهید؟
ارتباطات بین المللی تحت تأثیر تحریم های ظالمانه علیه ایران بود و درنتیجه شرایط برای ورود به عرصه‌ بین‌المللی به خاطر تحریم ها و تبلیغات منفی بسیار محدود. من اعتقاد دارم شما هرجایی حرف برای گفتن داشته باشید به هر حال دیده خواهید شد. خوشبختانه بعد از رفع تحریم ها فضای عرصه بین المللی برای ما متفاوت شد. نوع نگرش و گفتمان ها تغییر کرد و شرایط مطلوبی به وجود آمد. در آن دوران ایران در پایین‌ترین حد تعاملات علمی با کشورهای دیگر حدود ۱۷% بود، در صورتی که کشورهای اروپایی به صورت  متوسط ۶۰% فعالیت های علمی مشترک دارند و این یعنی ما در انتهای جدول همکاری های بین المللی قرار داشتیم. شرایط ما در برابر شرایط کشورهای اروپایی بسیار متفاوت است، کشورها کوچک و رفت و آمد راحت است و اتحادیه اروپا بودجه های متمرکز برای همکاری بین کشور ها گذاشته است.
اما امروز شرایط ما تاحدودی تغییر کرده و همکاری بین المللی از  ۱۷% به حدود ۲۴% رسیده است و امیدوار هستیم که این همکاری ها توسعه پیدا کند.

علمنا: میزان بودجه تحقیقاتی در زمینه‌ی فناوری نانو در سال های گذشته و امسال مشخص است؟
نگرش، رفتار و نگاه ما به تحقیقات نسبت به سایر دستگاه ها کاملا متفاوت است. در ایران اینگونه مرسوم است که بودجه ای می گذارند، فراخوان می دهند و پس از درخواست طرح می دهند، طرح ها توسط یک تیم داوری می شود و در نهایت روی طرح ها نظارت می شود. مرحله به مرحله پول به طرح تزریق می شود و در پایان مقاله هایی چاپ می،شود و گزارش نهایی ارائه می گردد. ما چنین مقوله و روشی را قبول نداریم. به تمام آن هایی که در فناوری نانو هستند یک کمک پایه ای می‌کنیم، کمک ما مرحله به مرحله و هدفمند است. مثلا میزان کمک به یک دانشجوی دکترا یا کارشناسی ارشد فرق دارد. هرکس مقالات علمی منتشر‎کرد، تشویق می شود. اگر از کار او یک ثبت اختراع بین المللی در آمد یک کمک دیگر می کنیم، اگر این کار تحقیقاتی منجر به یک کار آزمایشگاهی اولیه شود گام دیگری جهت کمک به او برمی‌داریم. سپس از او حمایت می کنیم که یک شرکت ایجاد کند و محصولش را تا مرحله نیمه صنعتی رشد دهد و کم کم بتواند به محصول صنعتی برسد و در ادامه برای این محصول مشتری پیدا می‌کنیم. ما پلکانی و بر اساس عملکرد حمایت می‌کنیم. بنابر این ما بودجه ای به نام پژوهش نداریم. حمایت های ما مبتنی بر عملکرد است.

علمنا: بودجه امسال ستاد در حال حاضر چقدر است؟
بودجه ما درحال حاضر (سال ۹۶) حدود ۷۰ میلیارد تومان یعنی معادل ۲۰ میلیون دلار است و این رقم بسیار کمی است. این در حالی است که کشورهایی مثل کره جنوبی حدود یک و نیم میلیارد دلار در این حوزه هزینه می‌کنند.
دنیا فکر می‌کند ما نیز به همان اندازه سرمایه گذاری می‌کنیم.  درحالی که اگر پیشرفتی هست واقعا مدیون تلاش و قابلیت محققان ایران است و این تازه بهترین وضعیت ممکن است چرا که ما بودجه مستقیم داریم.
ما در سال ۱۳۸۴ نزد مقام معظم رهبری بودجه‌ی کشورهای دیگر را هم در حوزه نانو گزارش دادیم. کل دنیا در آن زمان ۸ میلیارد دلار در حوزه نانو سرمایه گذاری کرده بود، ما خدمت آقا عرض کردیم که می خواهیم ۱% دنیا باشیم‌، حضرت آقا فرمودند چرا یک درصد؟
گفتیم چون جمعیت ایران حدود یک در صد جمعیت کل دنیا هست پس ما می خواهیم حداقل سهم خودمان را به اندازه جمعیت مان در عرصه جهانی داشته باشیم.
ایشان فرمودند که ۱% کم است ما کشوری جوان هستیم، هدف را ۲% بگذارید، ضمنا اگر بخواهیم به ۲% برسیم آن کشورها حرکت شان را شروع کرده اند و دوچرخه هایشان را حرکت داده اند و رکاب می زنند. ولی ما تازه می خواهیم شروع کنیم. بنابراین حداقل باید معادل ۲% از بودجه‌ جهانی را هم ما سرمایه‌گذاری کنیم. درنتیجه لازم است بودجه‌ی نانو به ۲% سهم جهانی یعنی۱۶۰ میلیون دلار درسال ۸۴ برسد. این درحالی است که اکنون پس از گذر سالها فقط ۲۰ میلیون دلار بودجه داریم.

علمنا 🙂

علمنا: آیا دلیلی برای این کمبود بودجه عنوان می شود؟
هیچ…اصلا گوش شنوایی وجود ندارد. در واقع نمی شنوند که بخواهند جوابی بدهند!

پایان./

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست