طبیعت و محیط زیست

تربیت زنبورهای فوتبالیست

نوشته شده توسط محبوبه ملک مختاری

دانشمندان دانشگاه کویین ماری لندن  پژوهش جدیدی را منتشر کرده اند که نشان می‌دهد زنبورهای عسل را می‌توان به گونه ای آموزش داد تا بتوانند یک توپ را به حرکت درآورند. بر پایه این پژوهش که در مجله ساینس Science منتشر شده ، می‌توان زنبورها را به صورتی آموزش داد تا با یک توپ کوچک گل بزنند. بر اساس یافته های جدید پژوهشگران ، گونه‌هایی از جانداران که روش زندگی آن‌ها مستلزم توانایی‌های یادگیری پیشرفته است، زیر فشار شرایط می‌توانند رفتارهایی تازه‌ای را بیاموزند. درست همانطور که زنبورها در این پژوهش، توانایی‌های بی‌سابقه خود در زمینه یادگیری را به نمایش گذاشتند. توانایی‌های شناختی موجودات از جمله انسان، نه‌تنها خود را در بافتی فرهنگی نشان می‌دهد، بلکه در عمل به کمک آن بافت شکل گرفته و تغییر می‌کند. پروفسور لارس چیتکا Lars Chittka ناظر پروژه و از نویسندگان این مقاله می‌گوید: «پژوهش ما این دیدگاه را که آموزش در حشرات به نرمش رفتاری اندک و توانایی‌های یادگیری ساده محدود است به کلی رد می کند.»

پژوهش‌های پیشین حاکی از آن بود که زنبورهای عسل می‌توانند صرفا به برخی وظایف شناختی محدود عمل کنند. ولی آن وظایف بسیار همانند وظایف روزانه و طبیعی آن‌ها مانند گردآوری خوراک است. اما پژوهش جدید منتشر شده در دانشگاه کویین ماری لندن ، نرمش پذیری رفتاری زنبورها برای انجام کارهایی را بررسی می‌کند که غالبا حشرات با آن روبرو نمی‌شوند. هدف این آزمایش بررسی محدودیت‌های شناختی زنبورهای عسل بوده است. پژوهشگران برای این کار از یک شیء غیرطبیعی در جریان آزمایش استفاده کردند که شاید هرگز تا آن زمان هیچ زنبور عسلی با آن روبرو نشده است. در خلال این آزمایش زنبورها باید توپی را به سمت نقطه مشخصی می‌بردند تا به خوراکی تازه دست پیدا کنند. در آغاز به حشرات آموزش داده شد تا جایگاه درست توپ را تشخیص دهند. با یکی از این سه روش به زنبورها آموزش داده شد: برخی از آن‌ها یک زنبور آموزش‌دیده را نگاه کردند که توپ را به حرکت درمی‌آورد تا پاداش به دست آورد، برخی دیگر با نمایش آموزش داده شدند که یک آهنربا در زیر توپ نصب شده بود و با کمک آن و از زیر میز، توپ به سمت هدف حرکت می‌کرد و گروه سوم تنها دیدند که توپ در مرکز میز قرار دارد و پاداش هم در کنار آن است. زنبورهایی که روش مورد نظر را در رفتار یک نمونه زنده تماشا کردند، این عمل را به مراتب بهتر از زنبورهایی انجام می دادند که تنها شاهد حرکت توپ به کمک آهنربا بودند.  روش حل این چالش در زنبورها با نمونه‌های نمایش داده شده حاکی از آن بود که زنبورها صرفا آنچه را که می‌دیدند تقلید نمی‌کردند، بلکه آن را ارتقا می‌دادند. این حاکی از نرمش پذیری بی‌اندازه به‌ویژه برای یک حشره است. در این آزمایش ، پژوهشگران سه توپ زرد را دور از هم و دور از مرکز میز قرار دادند. نمونه‌های آموزشی همیشه دورترین توپ را به مرکز می‌بردند . چون آن‌ها در شرایط ویژه‌ای آموزش دیده بودند که امکان جابجایی توپ‌های نزدیک‌تر وجود نداشت. زنبورهای آموزش ندیده سه بار فرصت داشتند تا تماشا کنند که یک زنبور آزموده چگونه به وظیفه مدنظر عمل می‌کند. در آزمایش‌های بعدی با عدم حضور زنبور مربی، زنبورها نزدیک‌ترین توپ را جابجا می‌کردند. به باور پژوهشگران شاید زنبورهای عسل مانند جانوران بسیاری، از قابلیت‌های شناختی برای حل این وظایف پیچیده برخوردارند ولی تنها در صورتی از آن استفاده می‌کنند که فشار محیط آن‌ها را وادار به این رفتارها کند.

درباره نویسنده

محبوبه ملک مختاری

دیدگاه شما چیست