پزشکی و سلامت

آینده ی تولید دارو از حشرات

نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

بشر در طول تاریخ برای پیدا کردن راه درمان بیماری ها همواره به طبیعت چشم داشته است. شمار داروهایی که از گیاهان یا حتی ترکیبات درون موجودات زنده استخراج یا با الهام از آن‌ها تولید شده‌اند، به مراتب بیشتر از آن است که تصور می کنید. بسیاری از داروهای امروزی که از طبیعت گرفته شده‌اند از گیاهان، باکتری‌ها یا قارچ‌ها استخراج شده ان. اما بد نیست بدانیم که طیف عظیمی از داروهای موجود در بازار از حیوانات استخراج شده و این داروها هر سال جان میلیون‌ها انسان را نجات می‌دهند. هر چند که بشر با وجود تمام پیشرفت های صنعت داروسازی هنوز در ابتدای راه است و هنوز بخش بزرگی از طبیعت برای استفاده در داروها از دید دانشمندان پنهان مانده است. اگرچه تا کنون از سموم مهره‌داران گرفته تا آب دهان زالو و زهر و ترشحات موجودات دریایی، پایه تولید بسیاری از داروها بوده اند و حتی درمان‌های موفقی هم برای انواع سرطان‌ها، بیماری قلبی-عروقی، دیابت گونه ۲، بیماری دستگاه ایمنی و دردهای شدید و مزمن کشف شده است، اما هنوز چیزهای بسیاری وجود دارد که نمی دانیم.
بزرگ‌ترین گروه بندپایان، حشرات هستند. به گفته دانشمندان، شمار گونه‌های حشرات از مجموع گونه‌های مهره‌داران و دیگر بی‌مهرگان بیشتر است. بر خلاف باور عموم که شاید حشرات را اغلب به عنوان موجوداتی آسیب‌رسان و یا مزاحم برای انسان می‌دانند، بسیاری از آن‌ها نه‌تنها برای انسان سودمندند، بلکه حیات آنها برای ادامه زندگی انسان بسیار لازم نیز هست. نزدیک به یک‌میلیون گونه حشره در جهان شناسایی و توسط دانشمندان نام‌گذاری شده است. طبق آمارها مجموع حشرات روی زمین تا مرز ده میلیون گونه برآورد می شود و حشرات کم‌وبیش در همه نقاط روی زمین پیدا می‌شوند. اینک دانشمندان رویکرد تازه ای پیش گرفته اند و برای داروسازی نگاهی هم به گونه های مختلف حشرات انداخته اند. ز قضا از شمار محدود حشراتی که مورد بررسی قرار گرفته‌اند، چندین ماده جالب توجه کشف شده است. برای نمونه ترکیب ضدمیکروبی که از لارو مگس گوشت گرفته شده و از آن به عنوان ماده دارویی ضدویروس و ضد توده استفاده می‌شود. یا ترکیب برگرفته از آب دهان گونه‌ای زنبور بی‌عسل به نام پلی‌بیا پائولیستا که بر اساس پژوهش دانشمندان ، در درمان سرطان موثر است. ساختار پیچیده شیمیایی  آب دهان بسیاری از حشرات هم شکارها را می‌فریبد و هم آن را برای فرزندان حشرات تازه نگه می­دارد. برخی حشرات نیز استاد بهره‌برداری از آلودگی‌هایی هم چون لاشه جانوران هستند و در چنین محیط های آلوده ای با هزاران موجود دیگر دست و پنجه نرم می‌کنند. دانشمندان برای مقابله با میکروب‌ها و قارچ‌های بیماری‌زا حتی به فکر استخراج پپتیدهای ضدمیکروبی کوچکی (SAPs) هستند و احتمال می دهند که در این پپتیدها ترکیباتی یافت شود که خودشان آنتی ­بیوتیک یا الهام‌بخش تولید آنتی‌بیوتیک‌های تازه باشند.
اینکه چرا تاکنون  در حوزه کاوش‌های زیستی، به حشرات چندان توجه نشده است می تواند چند دلیل داشته باشد. نخست  اینکه اغلب حشرات تنه بسیار کوچکی دارند و غدد مولد ترکیبات سودمند دارویی درون پیکر بسیار کوچک آن‌ها قرار دارد. به همین دلیل استخراج ترکیبات مدنظر از این موجودات کوچک برای انجام آزمایش از نظر فنی دشوار است. افزون بر این ممکن است تصور کنیم که حشرات همه‌جا یافت می‌شوند، اما این باور درستی نیست و بهتر است بگوییم که صرفا گونه‌های محدودی از حشرات همه‌جا یافت می‌شوند. بسیاری از حشرات کمیاب هستند و به چنگ آوردن آن‌ها برای بهره گیری در آزمایش های دارویی دشوار است. اتفاقا همین موضوع موجب می‌شود مواد کافی برای آزمایش بر روی آن‌ها در اختیار نداشته باشیم. دشواری‌های پیش روی تولید دارو ، مثلا کوچک بودن پیکر حشرات و کم بودن میزان ترکیباتی که این موجودات تولید می‌کنند، با امکان استخراج DNA حشرات که دربرگیرنده کدهای ترکیبات سودمند است تا حد زیادی حل خواهد شد. به گفته پژوهشگران خوشبختانه امکانبه‌کارگیری این کدها برای تولید ترکیبات دارویی در مقیاس بزرگ‌تر وجود دارد.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست