اخبار ایران و جهان کاشی مقالات

اعتبار جوایز علمی از کجا می آید؟

نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

موسسات و نهادهای دولتی و بین المللی در سراسر دنیا از قرن ها پیش دریافته اند که برای  توسعه علم راهی جز صرف بودجه و سرمایه گذاری و ایجاد انگیزه در دانشمندان وجود ندارد. پادشاهان و حاکمان بسیاری با انگیزه های گوناگون، از پیروزی در جنگ ها یا کشورگشایی گرفته تا حتی علاقه شخصی به حمایت از علم و دانشمندان پرداختند. زمانی که ناپلئون به قدرت رسید، الگوی لویی چهاردهم را در اعطای جوایز ارزنده علمی به دانشمندان پیش گرفت. او به دانشمندان پاداش های هنگفت پیشنهاد می کرد که حتی دانشمندان دول متخاصم مانند انگلیس را نیز در بر می‌گرفت. از آنجایی که به علم علاقمند بود حتی با دعوت از دانشمندان انیستیتو های مختلف از آنها می  خواست او را در زمینه پیشرفت های  علمی و کارهای خود برای توسعه علم در جریان قرار دهند. اینگونه بود که ریاضیات، فیزیک، شیمی، زمین شناسی، و جغرافیا  در زمان او توسعه پیدا کرد و لاگرانژ، لوژاندر، لاپلاس و بسیاری از دانشمندان بزرگ فرصت پیدا کردند مرزهای علم را جابجا کنند. اما در کنار دولت ها هزاران موسسه و بنیاد در سراسر دنیا می توان یافت که با اهداف مختلف به حمایت و اعطای پاداش و جایزه به دانشمندان رشته های مختلف می پردازند. برخی از این موسسات به نام دانشمندان یا افراد حامی علم نامگذاری شده و مناسبت آن به نوعی عمل به وصیت پایه گذار آن موسسه و به نوعی زنده نگاه داشتن نام وی است. این موسسات اغلب وابستگی دولتی ندارند و به صورت هیات مدیره ای اداره می شوند. از جوایز عمومی علم و فناوری گرفته تا جایزه های تخصصی مثلا جوایزی در حوزه های نجوم ، فناوری های فضایی، زیست شناسی، شیمی ، مهندسی ، علوم کامپیوتر، جغرافیا، زمین شناسی ، پزشکی، ریاضیات، دیرینه شناسی، فیزیک، علوم اجتماعی و …
نامگذاری یک جایزه به نام و یادبود یک فرد الزاما به معنای آن نیست که آن فرد در نامگذاری سهمی داشته است. مثلا جایزه Prix Marie-Andrée-Bertrand که به علوم اجتماعی اعطا می شود به یاد فردی با همین اسم نامگذاری،  اما توسط یک دولت (در اینجا دولت کبک در کانادا) بنیان نهاده شده است. یا مدال Thomas Ranken Lyle که به نام ریاضیدان و فیزیکدان ایرلندی نامگذاری شده از سوی آکادمی علوم استرالیا اعطا می شود. یا بنیاد رابرت کخ در آلمان robert koch stiftung با جایزه ۱۰۰ هزار یورویی به پژوهشگر برتر حوزه ایمونولوژی، ویروس شناسی و میکروبیولوژی تعلق می گیرد. آنچه که به این موسسات غیردولتی  و همچنین به جوایز آنها به لحاظ آکادمیک اعتبار می بخشد ، میزان مشارکت و تعداد اعضای کمیته بررسی و اعطای جوایز است. هر جایزه و هر مدال علمی ، به نوعی دارای دو ارزش کاملا متفاوت است. یکی ارزش مادی و مالی آن جایزه و دیگری میزان اعتبار آن.
مثلا مدال فیلدز Fields Medal در ریاضیات که از سوی اتحادیه جهانی ریاضیات  IMU هر چهار سال یکبار به ریاضیدانی که کار بزرگی در ریاضیات انجام داده باشد اعطا می شود، جایزه ای است که به ابتکار جان چارلز فیلدز ریاضیدان کانادایی پیشنهاد شد و ارزش مادی آن معادل ۱۵ هزار دلار کاناداست. مهمتر از آن ارزش و اعتبار آکادمیک این جایزه است که آن را برجسته نموده است. اتحادیه جهانی ریاضیات یک نهاد بین المللی غیر دولتی است و از این منظر می توان هر آنچه که دولتی نیست را خصوصی نامید. اما ارزش و اعتبار آکادمیک این مدال که تصویر ارشمیدس بر آن نقش  بسته  ،  از عضویت ریاضیدانان بزرگ از حدود ۷۷ کشور دنیا بر می آید و مقبولیت و کارآمدی آن در بین متخصصان. از این رو تعجبی ندارد که این مدال را نوبل ریاضیات خوانده اند.
برخی جایزه ها اما اینطور بین المللی نیستند و اعتبار و ارزش خود را در سطح یک کشور به دست می آوردند و مثلا از یک دانشگاه که آن جایزه را بر طبق تعریف و اساسنامه خود اعطا می کند. مثلا جایزه Louisa Gross Horwitz در آمریکا که از سوی دانشگاه کلمبیا در آمریکا به پژوهشگران زیست شناسی و بیوشیمی اعطا می شود. در اهمیت و اعتبار این جایزه که یکی از معتبرترین جوایز علمی آمریکا محسوب می شود همین بس که از بین ۹۶ برنده آن تا کنون ۴۷ نفر (یعنی معادل ۴۹ درصد) بعدها برنده جایزه نوبل در پزشکی یا شیمی شده اند.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست