برگزیده فضا و نجوم

هائومیا، جرم آسمانی پر حاشیه

نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

هائومیا  Haumea (عنوان دیگر: ۱۳۶۱۰۸Haumea) سیارهٔ کوتوله ای دور از خورشید است که در ردهء اجسام کمربند کویپر  Kuiper belt جای می گیرد. ابهام در نام کاشف و تاریخ کشف در کنار جنجال بر سر نامگذاری، هائومیا را به یک جرم آسمانی پرحاشیه تبدیل کرده است. هر چند که تاریخ کشف هائومیا  به ۷ مارس سال ۲۰۰۳ باز می گردد اما جالب است بدانیم دستکم ۶ نفر در لیست مدعیان کشف این سیاره کوتوله قرار دارند و هر کدام مدعی اند که برای اولین بار هائومیا را کشف کرده اند. خوزه لوییس اورتیز  José Luis Ortiz اسپانیایی و همچنین  مایک براون Mike Brown آمریکایی از جمله کاشفان مورد اختلاف این سیاره کوتوله جنجالی هستند. در جریان کشمکش ها بر سر اینکه چه کسی کاشف اصلی هائومیا  بوده،  در حدود ۳ سال طول کشید تا این جرم آسمانی توسط اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی IAU نامگذاری شود. اما خاص بودن هائومیا تنها به این دلایل نیست. هائومیا  به واسطه سرعت اعجاب انگیز چرخش به دور خود و همچنین داشتن شکل خاص، یک نمونه به خصوص برای مطالعه منجمان بوده است. هائومیا که ابدا شبیه به یک کره نیست و بلکه بیضی گون است، هر ۲۸۵ روز و شش ماه یک دور به دور خورشید می چرخد. انسان تا پیش از کشف سیاراتی که در سامانه خورشیدی می شناخت هرگز اجرام آسمانی با چنین ناهمگونی در شکل ظاهری مواجه نشده بود. تازه پس از شناخت سیارک ها و اجرام آسمانی کمربند کویپر مشخص شد که اجرامی هستند که ابدا شباهتی به کره ندارند . ناهمگون ترین این اجرام شناخته شده اما همین ” هائومیا ” (Haumea) است .  این سیاره کوتوله در مدار استوایی خود نسبت به مدار کوچکتر دیگرش دو برابر اندازه دارد . (۲۲۰۰ کیلومتر به حدود ۱۱۰۰ کیلومتر) . (اطلاعات دقیق درباره ابعاد را در مقاله سال ۲۰۱۴ دانشگاه کرنل بخوانید). این نسبت ۲:۱  ، بیشترین و ناهمگون ترین حالتی است که ما تا کنون برای جرمی در حالت تعادل هیدرواستاتیکی دیده ایم .  علت شکل عجیب هائومیا را به گفته دانشمندان باید در سرعت چرخش بالای این سیاره کوتوله به دور خود جستجو کرد. اگر بخواهیم سرعت چرخش هائومیا  به دور خود را با زمین مقایسه کنیم باید توجه کنیم که این جرم آسمانی ،  هر ۴ ساعت یکبار به دور خود می چرخد. دانشمندان معتقدند که دلیل این سرعت چرخش بالای ” هائومیا ” به دور خود ، احتمال باید یک برخورد سهمگین بوده باشد . بنا به این فرضیه ،  ۴٫۵ میلیارد سال پیش در دورانی که منظومهٔ خورشیدی در حال شکل‌گیری بود، هائومیا به شکل توپی کُروی و به اندازه پلوتو بوده است. بر اساس اظهار دانشمندان ، در این دوران نیمی از هائومیا  از یخ و نیم دیگر آن از سنگ ساخته شده‌ بوده است . در این میان، یکی از بزرگترین اجرام در کمربند کویپِر به شکل مُورب با هائومیا برخورد می کند. این برخورد دلیل سرعت گردِش بالای هائومیا و همچنین عامل به وجود آمدن دو قمر آن به نام های هایاکا  Hi’iaka   و  ناماکا  Namaka است. بر اساس این فرضیه، این  سرعت چرخش بالای هائومیا بوده که باعث کشیدگی در مدار عرضی آن و به نوعی دراز شدن این سیاره کوتوله شده است.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست