فضا و نجوم

راز دره تونگوسکا در سیبری

نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

دهانه های شهاب‌سنگی حیرت برانگیز و هولناک اند. دانشمندان از دهه ها پیش در پی یافتن نظریه های دقیقی برای توضیح برخورد شهاب سنگ‌ها به زمین بوده اند. آنها نه تنها در زمین بلکه در سایر سیارات منظومه شمسی و حتی قمرهای آنها به دنبال رد پای برخورد اجرام آسمانی  هستند. تا آنجا که به زمین مربوط می شود در قرن اخیر دو برخورد بزرگ در زمین صورت گرفته که اتفاقا هر دوی آنها هم در سیبری بوده است. یکی در سال ۱۹۰۸ و دیگری در سال ۱۹۴۷. دانشمندان تخمین می زنند که زمین طی یک میلیون سال گذشته دست کم در معرض ۱۰۰۰ رویداد سقوط قرار گرفته است. با این وجود ، تعداد دهانه های شناخته شده بر روی زمین چنین چیزی را نشان نمی دهند. رابرت . تی دیکسون در فصل ۷ از کتاب نجوم دینامیکی می نویسد شاید بسیاری از دهانه های فرسایش یافته هنوز کشف نشده اند.

سیبری – ۳۰ ژوئن ۱۹۰۸
در ۳۰ ژوئن ۱۹۰۸، درّه تونگوسکا سیبری شاهد رویدادی بود که هنوز با گذشت بیش از یک قرن، دانشمندان را به خود مشغول کرده است. حدس و گمان ها درباره رویداد مشهور به رویداد سیبری Tunguska event هنوز هم در جریان است و این رخداد عظیم همچنان ابعاد ناشناخته فراوان دارد. شاهدان عینی در چند صد کیلومتری محل حادثه، گوی آتشینی دیده بودند که بخش بزرگی از آسمان را پوشانده و حتی گفته بودند که گرمای این گوی آتشین را نیز حس کرده اند. صدایی هولناکی که همراه سقوط این گوی آتشین شنیده شده و در پایان چنان انفجاری صورت گرفته که حتی منجر به شکسته شدن شیشه پنجره ها و لرزش ساختمان ها در صدها کیلومتر آنسوتر شده است. زمانی که دانشمندان برای بازدید از محل حادثه راهی محل شدند هیچ دهانه ای نیافتند. تنها چیزی که مشاهده کردند این بود که انفجار سبب شده همه چیز تا شعاع دهها کیلومتری با خاک یکسان شود. تنها عارضه دست نخورده ای که از این حادثه به جا مانده بود هم محوطه کوچکی از درختان بود که درست در مرکز ویرانی واقع شده بود. بر اساس برآورد دانشمندان  الگوی این انفجار چیزی شبیه به یک انفجار هوایی با قدرت چند صد بمب اتمی را نشان می داد. ویرانی حاصل از رویداد سیبری ، از جهاتی چندان شبیه به ویرانی حاصل از برخورد شهاب سنگ آهنی یا برخورد سیارک به زمین نبود. زیرا در این صورت احتمالا باید دهانه عظیمی در زمین ایجاد می شد. اما در واقعیت هرگز اثری از یک دهانه یا خرده پاره های شهاب‌سنگی در نزدیکی تونگوسکا پیدا نشد.
یک توضیح احتمالی می توانست این باشد که شیء مذکور جسمی بسیار پرجرم ولی در عین حال بسیار کم چگال تر از شهاب‌سنگ های آهنی بوده است. جسمی که چه بسا شاید پس از برخورد ، به سرعت تبخیر شده است، بدون آنکه آثاری از خود به جای گذاشته باشد. اگر شیء برخوردی به تونگوسکا مرکب از برف یا یخ فشرده یا شل یا چیزی شبیه به آن بود این نظریه تا حدی عقلانی به نظر می رسید. در این صورت حتی احتمال آن میرفت که شیء مورد بحث ، هستهء یک دنباله دار بوده باشد.. چون دنباله دارها عمدتا با نزدیک شدن به خورشید ، نوعی غبار از خود رها می کنند. طبق گزارش ها پیش از رویداد سیبری ، چند شب پیاپی نورهایی با درخشندگی غیرعادی  در اروپا مشاهده شده بود که علت آن را عموما به وجود غبار در جو نسبت می دهند. یک موج فشار (به نوعی شوک) جوی نیز در ایستگاه‌های هواشناسی مختلفی در زمین ، آشکارسازی شده بود  که نشان می داد این موج بیش از یکبار به دور زمین سیر کرده است. چنان جسمی با نزدیک شدن به زمین، به ایجاد یک موج شوک می انجامد که سرعت حرکت آن از سرعت حرکت صوت نیز بیشتر است و پیرامون خود دمای بسیار بالایی در جو به وجود می آورد. این دمای زیاد همان چیزی است که می تواند مساله سوختن و نابود شدن انبوه درختان تونگوسکا  را توجیه کند. بر اساس شواهد موجود در محل حادثه برآورد شد که در جریان نابودی چنین جنگلی و به راه انداختن چنین موج شوکی احتمالا صحبت از جسمی است که با قطر ۱۰۰ متر و جرم چند میلیون تن به زمین برخورد کرده است.
همچنین در نهایت حیرت ، عنصر ایریدیم Iridium (عنصر ۷۷ جدول تناوبی) که در ماده پوسته زمین بسیار کمیاب است در لایه های خاکستر محل حادثه پیدا شدند. دانشمندان شوروی سابق در آن زمان آن را ناشی از برخورد آن شیء ناشناس به درّه تونگوسکا سیبری ارزیابی می کردند. این یک شاهد قوی به سود این نظریه بود که شیء تونگوسکا منشاء خارج زمینی داشته است. با این وجود هنوز پرسش های بی پاسخ بسیاری درباره  رویداد سیبری وجود دارد. شاید اگر دانشمندان آن دوران، تجهیزات و امکانات امروزی را در اختیار داشتند رویداد سیبری تا این حد در پرده ای از ابهام باقی نمی ماند.

photo_2017-02-14_08-45-07

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست