مقالات

آیا تعریف فعلی سیاره برای فراخورشیدی‌ها نیز صادق است؟

نوشته شده توسط مریم فخیمی

دکتر جین لوت مارگوت استاد دانشگاه کالیفرنیا ، اخیرا آزمون ساده‌ای ارائه کرده است که می‌تواند در بهینه‌سازی تعریف سیارات، سیارات کوتوله و سیارک‌ها کمک کند. براساس این آزمون می‌توان تعریف سیاره در منظومه شمسی را به سیارات فراخورشیدی نیز تعمیم داد.
کاوش‌های اخیر در کمربند کویی‌پر و مناطق دوردست منظومه شمسی، باعث کشف اجرام زیادی در فراسوی مدار نپتون شد. اجرامی مانند سدنا و اریس که از هم‌اندازه پلوتو یا حتی از آن بزرگ‌تر بودند. از این رو لازم بود تعاریف و دسته‌بندی‌های جدیدی برای اجرام منظومه شمسی به منظور بررسی بهتر آنها ارائه شود. در سال ۲۰۰۶ اتحادیه بین‌المللی ستاره‌شناسی (IAU) تعاریف جدیدی را تصویب کرد. بر این اساس سیاره جسمی است بزرگ که در مداری ثابت به طور مستقیم به دور خورشید می‌چرخد. همچنین جرم آن جسم به اندازه‌ای است که تحت تاثیر نیروی گرانش خود، گرد شده است و مدار خود را از اجرام دیگر به طور کامل پاکسازی یا اصطلاحا جاروب کرده است. بر این اساس تعداد سیارات منظومه شمسی از ۹ به ۸ عدد کاهش پیدا کرد و اجرامی مانند پلوتو در دسته سیارات کوتوله قرار گرفتند.
اما در اوایل ۱۹۹۰ و با کشف سیارات فراخورشیدی وضعیت پیچیده شد. این سیارات به دور چند خورشید درگردش بودند. این رفتار با شرط اول تعریف سیارات متناقض بود. البته مشکلاتی نیز در تشخیص سیارات فراخورشیدی و بررسی ویژگی‌های فیزیکی و مداری آنها وجود دارد. به همین دلیل دکتر مارگوت آزمونی ارائه کرد می‌تواند معیارهای جدیدی به تعریف سیاره و اجرام دیگر اضافه کند و این تعریف دقیق‌تر و جامع‌تر شود. به شکلی که بتوان به سیارات فراخورشیدی نیز تعمیم داد.
در این طرح جرم سیاره، فاصله مداری و تناوب مداری و در نهایت تعیین طول عمر سامانه سیاره‌ای مورد بررسی قرار گرفته و مشخص می‌شود. با توجه به معیارهای مارگوت، اجرام منظومه شمسی ما و همه سیارات فراخورشیدی طبقهبندی شده را میتوان به عنوان سیاره یا غیر آن مورد بررسی قرار داد. بر طبق معیارهای این آزمون هشت سیاره منظومه شمسی در دسته سیارات و سرس، پلوتو و اریس در گروه سیارات کوتوله جای می‌گیرند.
مارگوت در تحقیقات خود دریافت اجرامی که می‌توانند مدار خود را از وجود دیگر اجسام پاک کنند کروی و پرجرم هستند. این موضوع مهمی است. چرا که ستاره‌شناسان را قادر به تعیین شکل واقعی و دقیق یک سیاره فراخورشیدی نیستند. اما به کمک روش‌های فعالی می‌توانند معیارهایی که برای آزمون مارگوت لازم است را اندازه گیری کنند. زمانی که معیارهای آزمون مارگوت توسط تلسکوپ کپلر در دو جرمی که به دور یک ستاره می‌چرخیدند، آزمایش شد، نتیجه موفقیت‌آمیز بود. تلسکوپ فضایی کپلر با هدف کشف سیارات فراخورشیدی در سال ۲۰۰۹ به فضا پرتاب شد.
در حال حاضر تعریف سیارات بر مبنای معیارهایی مانند اندازه، جرم زیاد و گردش به دور سیاره مادری استوار است.
احتمال دارد آزمون مارگوت در نشست سال ۲۰۱۸ اتحادیه بین‌المللی نجوم مورد بررسی قرار بگیرد. اما مشخص نیست که سایر ستاره‌شناسان جهان چقدر به روش مارگوت توجه کنند.

درباره نویسنده

مریم فخیمی

دیدگاه شما چیست