مقالات

خانه‌های فضایی پوشیدنی!

نوشته شده توسط محمدرضا رضائی

اگر دوست دارید، احساسی را که یک فضانورد هنگام پوشیدن لباس فضایی‌اش به تن دارد را تجربه کنید، آزمایش ساده‌ای را انجام دهید؛ دو سه تا شلوار بپوشید! چند تا بلوز را به همراه یک ژاکت و پالتو را روی هم به تن‌تان کنید و یک کلاه کاسکت موتورسیکلت و چند جفت جوراب ضخیم به همراه یک جفت پوتین سربازی!! آن وقت احتمالاً احساسی را که فضانوردان هنگام پوشیدن این لباس‌ها دارند را درک خواهید کرد!
همه ما، فضانوردان را با لباس‌هایی که می‌پوشند، می‌شناسیم. لباس‌هایی که فضانوردان را بزرگ‌تر نشان می‌دهند و قیافه‌شان هنگامی که این لباس‌ها را به تن دارند، عجیب و غریب به نظر می‌رسند. به نظر شما چرا فضانوردان باید این لباس‌ها را بپوشند؟ و چه فرقی با بقیه لباس‌ها دارند؟ در این مقاله می‌خواهیم، شما را با لباس‌های فضایی آشنا کنیم.

۱

چه وقت‌هایی فضانوردان لباس فضایی می‌پوشند؟
فضانوردان در سه مرحله از ماموریت فضایی خود، لباس فضایی می‌پوشند. هنگام پرتاب به فضا، بازگشت به زمین و در مواقعی که باید بیرون از فضاپیما در فضا شناور باشند. در این مواقع خطرات زیادی فضانوردان را تهدید می‌کند و در صورت نپوشیدن این لباس‌ها جان فضانوردان به خطر می‌افتد. به لباس‌هایی که فضانوردان در زمان پرتاب به فضا و بازگشت به زمین می‌پوشند، «لباس فشار» و لباسی که هنگام بیرون رفتن از فضاپیمای‌شان در فضا باید استفاده کنند را، «لباس راهپیمایی فضایی» می‌گویند که این دو لباس تفاوت‌های زیادی با هم دارند.

لباس‌های فشار
لباس‌های فشار همانند لباس‌هایی است که خلبانان هواپیماهای جنگنده می‌پوشند. از آن جایی که هنگام رفت و برگشت به فضا، خطرات زیادی فضانوردان را تهدید می‌کند، از این جهت لازم است در این مراحل از ماموریت فضایی، فضانوردان حتما این لباس‌ها را بپوشند. در زیر به برخی از این خطرات اشاره می‌کنیم:
هنگامی که فضانوردان سوار سفینه‌هایشان می‌شوند و موشک پرتاب می‌شود، به دلیل نیروی زیادی که موشک برای بلند شدن از سطح زمین وارد می‌کند، فشار زیادی به بدن فضانوردان می‌آید. این فشار هنگام بازگشت به زمین به دلیل سرعت زیاد سفینه نیز وجود دارد؛ فشار بالا باعث می‌شود جریان حرکت خون و مایعات در بدن دچار مشکل شود و در بعضی مواقع باعث شود که خون به مغز هم نرسد که این مسئله باعث بیهوشی و یا حتی مرگ فضانورد نیز می‌شود. در لباس‌های فشار، با قراردادن کیسه‌های هوا در قسمت‌های پایینی پاها به جریان خون در بدن کمک می‌کند.

لباس فشار فضانوردان شاتل

لباس فشار فضانوردان شاتل

گاهی اوقات ممکن است در مسیر رفت و برگشت به فضا هوا و اکسیژن داخلی فضاپیما، کاهش پیدا کند و فضانوردان دچار تنگی نفس و یا خفگی بشوند. همچنین وقتی سفینه با سرعت زیاد از جو زمین عبور می‌کند، دما بسیار بالا می‌رود و این دمای زیاد باعث می‌شود فضانوردان به شدت احساس گرما کنند. فضانوردان با پوشیدن لباس‌های فشار، در صورتی که اکسیژن داخلی فضاپیما نیز کاهش پیدا کند، از طریق لوله‌ای که از لباس به مخزن اکسیژن سفینه متصل است، بدون هیچ مشکلی تنفس کنند و سیستم دمایی داخل لباس باعث می‌شود که دمای مناسبی برای بدن فضانوردان تامین شود.
حال اگر فضانوردان هنگام پرتاب به فضا و بازگشت به زمین لباس‌های فشار را به تن نکنند، ممکن است به دلیل کمبود اکسیژن و یا افزایش فشار دچار حادثه شوند. سه فضانورد، فضاپیمای سایوز ۱۱ روسیه که حدود ۴۰ سال پیش به فضا پرتاب شدند، به دلیل استفاده نکردن از لباس‌های فشار، هنگام بازگشت از فضا خفه شدند!

لباس‌های راهپیمایی
گاهی اوقات در یک ماموریت فضایی لازم است فضانوردان برای تعمیر سفینه خود و یا نصب تجهیزات جدیدی برای ایستگاه فضایی‌شان از سفینه خود خارج شوند و در فضای آزاد کیهانی قرار بگیرند؛ به این عملیات «راهپیمایی فضایی» گفته می‌شود. اما به نظر شما یک فضانورد می‌تواند به راحتی و با همان لباس‌هایی معمولی که پوشیده است از سفینه‌اش خارج شود؟ بدون شک جواب شما منفی است. بودن در فضا خطراتی دارد که لازم است حتماً برای ورود به آن فضانوردان لباس‌ مجهزی بپوشند.
در فضا به دلیل نبود فشار هوا، اگر موجود زنده‌ای بدون لباس فضایی مخصوص به آن وارد شود، در کمتر از چند ثانیه بدنش متلاشی می‌شود. لباس‌های راهپیمایی به خاطر داشتن لایه‌های هوایی به فضانوردان این مکان را می‌دهد تا فشار لازم برای بدن را تامین کنند. همچنین در کوله پشتی لباس اکسیژن موردنیاز برای تنفس و تجهیزات ارتباطی و حیاتی وجود دارد.
به دلیل نبود هوا در فضا، اختلاف دما بین قسمتی از بدن فضانورد که رو به آفتاب است و قسمتی که در سایه است، بسیار زیاد است و در لباس راهپیمایی، لوله‌هایی وجود دارد که مایعی را به حرکت در می‌آورد تا این اختلاف دما را جبران کند.
تشعشعات کیهانی، خطرات زیادی برای فضانوردان دارد و لایه بیرونی لباس راهپیمایی و لایه‌ای که روی شیشه کلاه آن است، فضانورد را در مقابل این تشعشعات محافظت می‌کند.

 لباس راهپیمایی فضایی فضانوردان شاتل

لباس راهپیمایی فضایی فضانوردان شاتل

فضانوردان معمولاً بین ۶ تا ۸ ساعت راهپیمایی فضایی می‌کنند و در این مدت بدن آن‌ها عرق می‌کند و یا ممکن است نیاز به دستشویی داشته باشند؛ یکی از لایه‌های لباس راهپیمایی باعث جذب عرق بدن فضانورد می‌شود و جالب است بدانید، فضانوردان قبل از راهپیمایی فضایی مانند بچه‌ها مامی (!) می‌شوند.
در صورتی که هم که فضانوردان نیاز به تغذیه و آب داشته باشند، در کوله پشتی این لباس آب و مواد غذایی به کمک لوله‌هایی به نزدیکی دهان فضانورد است، انتقال پیدا می‌کند.

درباره نویسنده

محمدرضا رضائی

علاقه من به علوم فضایی و نجوم از یک طرف و عشق به روزنامه‌نگاری و نویسندگی از سوی دیگر باعث شد که به سمت روزنامه‌نگاری علمی کشیده شوم. از سال ۱۳۸۵ فعالیت در مطبوعات را به طور رسمی شروع کردم و حالا این افتخار را دارم که با بهترین و معتبرترین روزنامه‌ها، نشریات و خبرگزاری‌ها همکاری می‌کنم.

دیدگاه شما چیست