مقالات

شکست خورده های فضایی

نوشته شده توسط محمدرضا رضائی

با آن که بیش از ۵۰ سال از پرتاب نخستین ماهواره به فضا می‌گذرد، اما همچنان ماموریت‌ها و برنامه‌های فضایی هستند که شکست می‌خورند. شکست همواره در کمین ماموریت‌های فضایی است و کافی است یک اشتباه کوچک در سفت کردن پیچی در یک موشک و یا یک فضاپیما رخ دهد؛ آن گاه روی خشن شکست، خود را نمایان می‌کند و یک ماموریت فضایی را در دسته «شکست خورده‌ها» قرار می‌دهد.
چندی پیش گزارش علت انفجار پرتابگر آنتارس در سال گذشته در گزارشی رسمی منتشر شد. به این بهانه قصد داریم در اینجا مروری بر برخی از ماموریت‌های شکست‌خورده فضایی در چند سال اخیر داشته باشیم.

۱۴ مارس ۲۰۰۸
ماهواره ارتباطی AMC-14، متعلق به آمریکا، به دلیل نقص مرحله دوم پرتابگر پروتون روسی، نتوانست در مدار اصلی خود تزریق شود. هر چند با انجام مانورهای مداری در طی ۶ ماه توانستند در نقطه مداری دیگری از آن استفاده کنند. این ماهواره ۱۵۰ میلیون دلار ارزش داشت.

۳ اوت ۲۰۰۸
موشک فالکون ۱ متعلق به شرکت خصوصی اسپیس ایکس، همراه با ۴ میکرو ماهواره به فضا پرتاب شد. اما به دلیل نقص در سامانه جدایش مراحل اول و دوم، در راه قراردادن محموله‌های خود در مدار، ناکام ماند و پرتاب با شکست مواجه شد.

 

۱

۲۴ فوریه ۲۰۰۹
ماهواره تحقیقاتی OCO، که با هدف بررسی و مدل‌سازی کربن دی‌اکسید در جوّ زمین طراحی و ساخته شد، نتوانست در مدارش قرار بگیرد و به جو بازگشته و نابود شد. علت این شکست عدم جداشدن ماهواره از مرحله نهایی پرتابگر تایروس اعلام بود.

۲

۲۱ می ۲۰۰۹
پرتابگر سایوز۲، به دلیل خاموشی زود هنگام موتورهای مرحله دوم‌اش، ماهواره ارتباطی مریدین۲ را در مداری پایین‌تر از آن چه باید باشد، قرار داد. هر چند تلاش‌هایی برای اصلاح مدار این ماهواره انجام شد، اما به دلیل کاهش شدید میزان پیشرانه موجود در ماهواره، این تلاش‌ها با موفقیت همراه نبود.

۵ آوریل ۲۰۰۹
کره شمالی در تلاش برای پرتاب نخستین ماهواره خود به فضا ناکام ماند. این ماهواره به همراه مرحله نهایی پرتابگر خود دقایقی بعد از قرارگرفتن در مدار به جوّ زمین بازگشت و در آب‌های اقیانوس آرام سقوط کرد.

۳۱ اوت ۲۰۰۹
ماهواره مخابراتی چین موسوم به «پالاپادی» به دلیل نقص در سامانه پیشرانش مرحله سوم پرتابگر لانگ مارچ ۳بی موفق به قرارگرفتن در مدار اصلی‌اش نشد. اما این ماهواره به کمک سامانه پیشرانش خود توانست در نهایت به مدار اصلی تزریق شود، ولی کاهش ذخایر پیشرانه ماهواره، طول عمر آن از ۱۵ به ۱۰ سال تنزل داد.

۳

۱۵ آوریل ۲۰۱۰
پرتابگر زمین آهنگ هند موسوم به GSLV، به دلیل عدم روشن شدن موتور مرحله سوم‌اش، برای قراردادن محموله خود در فضا شکست خورد. این پرتابگر، حامل یک ماهواره مخابراتی و ناوبری ۲۲۲۰ کیلوگرمی موسوم به «جی‌ست» بود.

۴

۱۰ ژوئن ۲۰۱۰
پرتابگر فضایی کره جنوبی موسوم به «نارو۱» در دومین پرتاب فضایی خود شکست خورد. ارتباط با این موشک ۱۳۷ ثانیه بعد از پرتاب به کلی قطع شد و با وجود آن که محموله‌اش در مدار قرار گرفت، اما امکان برقراری ارتباط با آن میسر نشد و این برنامه ناموفق بود.

۵

۵ دسامبر ۲۰۱۰
سه ماهواره متعلق به سامانه ناوبری گلوناس روسیه، موفق به قرار گرفتن در مدار نهایی شان نشدند. علت این شکست نقص در مرحله پایانی پرتابگر پروتون بود که به دلیل سوختگیری بیش از حد استاندارد و سنگین شدن آن، در تحویل ماهواره‌ها به مدار اولیه شکست خورد.

۶

۲۵ دسامبر ۲۰۱۰
پرتابگر زمین آهنگ هند دومین شکست خود را در سال ۲۰۱۰ تجربه کرد. این موشک ۴۵ ثانیه پس از پرتاب به دلیل خاموشی زودهنگام ۴ تقویت کننده متصل به مرحله اول موشک، از کنترل خارج شد و در جوّ زمین منفجر شد و بقایای این انفجار در آب‌های خلیج بنگال سقوط کرد.

۷

۱ فوریه ۲۰۱۱
پرتابگر پروتون بار دیگر در تحویل محموله خود به مدار انتقال با مشکل مواجه شد. بخش پایانی این پرتابگر در سومین مرحله از مانور مداری خود برای تزریق ماهواره کاسموس ۲۴۷۰ به مدار، به دلیل عدم روشن شدن موتور، این ماهواره را در مداری پایین‌تر قرار داد و پس از چند روز ارتباط با ماهواره به کلی قطع شد.

۴ مارس ۲۰۱۱
جدانشدن پوشش آیرودینامیکی پرتابگر تایروس باعث شد تا ماهواره تحقیقات اقلیمی گلوری به همراه سه میکروماهواره دیگر نیز در فهرست ماموریت‌های شکست خورده فضایی قرار گیرد. ماهواره گلوری ۴۲۴ میلیون دلار ارزش داشت و وزن آن به ۵۴۵ کیلوگرم می رسید.

۸

۱۷ اوت ۲۰۱۱
ناکامی‌های مکرر پرتابگر پروتون روسیه این‌بار گریبان ماهواره مخابراتی اکسپرس.ای.ام۴ را گرفت. مرحله پایانی پروتون به دلیل نقص در عملکرد سامانه مانور مداری‌اش، باعث شد محموله‌اش از مدار اولیه خارج شود و عملا غیر قابل استفاده شود و پس از چند ماه در آب‌های اقیانوس آرام سقوط کرد.

۱۸ اوت ۲۰۱۱
یک روز پس از ناکامی روسیه در قراردادن ماهواره مخابراتی خود، این بار ماموریت ماهواره چینی «شیجیان ۴»، شکست خورد. علت آن نیز نقص در سامانه کنترلی مرحله دوم موشک لانگ مارچ ۲سی بود که این پرتابگر موفق به تحویل محموله خود به مدار اصلی نشد.

۲۴ اوت ۲۰۱۱
فضاپیما تدارکاتی پروگرس که با هدف خدمات‌رسانی به سرنشینان ایستگاه فضایی بین‌المللی پرتاب شد، ۳۲۵ ثانیه پس از پرتاب به دلیل بروز مشکل در یکی از بلوک‌های موتورهای مرحله سوم پرتابگر سایوز، دچار حادثه شد و در جمهوری آلتای روسیه در جنوب این کشور سقوط کرد.

۹

۲۳ دسامبر ۲۰۱۱
بار دیگر نقص در عملکرد مرحله پایانی یک پرتابگر، باعث شکست یک ماموریت فضایی شد. این بار نوبت ماهواره روسی مریدن ۵ بود که موشک سایوز۲، نتوانست این ماهواره را به مدار برساند و سرانجام به زمین سقوط کرد.

۹ نوامبر ۲۰۱۱
ماموریت فضایی فوبوس گرانت روسیه که با هدف جمع‌آوری و بازگرداندن نمونه‌های سنگ و خاک قمر فوبوس مریخ به فضا پرتاب شده بود، به دلیل خاموش‌شدن رایانه مرکزی مرحله پایانی پرتابگر زنیت موفق به خروج از مدار زمین نشد و ۱۵ ژانویه ۲۰۱۲ در جوّ زمین سقوط کرد.

۱۰

۱۲ آوریل ۲۰۱۲
کره شمالی در تلاشی دیگر جهت ارسال نخستین ماهواره خود به فضا، شکست خورد. موشک حامل ماهواره کره شمالی ثانیه‌هایی پس از پرتاب از مسیر خود منحرف شد و در اقیانوس آرام سقوط کرد. علت بروز این حادثه هیچگاه اعلام نشد.

۱ ژوئن ۲۰۱۲
ماهواره تلویزیونی اینتل‌ست ۱۹ آمریکا توسط پرتابگر دریایی زنیت با موفقیت به فضا پرتاب شد. اما پس از جداشدن از حامل خود، به دلیل بازنشدن صفحات خورشیدی و کمبود انرژی الکتریکی برای کارکرد ابزارهایش، شکست خورد.

۱۱

۶ اوت ۲۰۱۲
پرتابگر پروتون بار دیگر در شکست یک ماموریت فضایی نقش کلیدی را بازی کرد. این بار نیز بروز مشکل در سامانه موتوری مرحله سوم موشک پروتون، باعث شد دو ماهواره ارزشمند مخابراتی روسیه و اندونزی از بین برود. مرحله پایانی پروتون دو ماه بعد در مدار زمین منفجر شد و بیش از ۵۰۰ تکه زباله در فضا از خود باقی گذاشت.

amar

 

درباره نویسنده

محمدرضا رضائی

علاقه من به علوم فضایی و نجوم از یک طرف و عشق به روزنامه‌نگاری و نویسندگی از سوی دیگر باعث شد که به سمت روزنامه‌نگاری علمی کشیده شوم. از سال ۱۳۸۵ فعالیت در مطبوعات را به طور رسمی شروع کردم و حالا این افتخار را دارم که با بهترین و معتبرترین روزنامه‌ها، نشریات و خبرگزاری‌ها همکاری می‌کنم.

دیدگاه شما چیست