مقالات

تمبرهای نجومی و فضایی ایرانی

نوشته شده توسط محمدرضا رضائی

به تازگی خبر انتشار تمبر یادبود رصدخانه سمرقند در رسانه‌ها منتشر شد. این رصدخانه که توسط الغ‌بیگ امیر تیموری ساخته شده به عقیده بسیاری از کارشناسان یکی از بهترین رصدخانه‌های جهان اسلام و بزرگ‌ترین آنها در آسیای میانه بوده که برجسته‌ترین ستاره‌شناسان آن عهد از جمله غیاث‌الدین جمشید کاشانی و علی قوشچی در این رصدخانه به تحقیق پرداخته‌اند. به همین دلیل در راستای آشنایی هر چه بیشتر ملل دنیا با فرهنگ و تمدن ایرانی – اسلامی و به دنبال همکاری‌های صورت گرفته بین شرکت پست و کمیته فرهنگ و تمدن اسلام و ایران تمبر یادبودی برای رصدخانه سمرقند چاپ و انتشار یافت. در اینجا قصد داریم به بهانه انتشار این تمبر یادبود نگاهی به تمبرهای نجومی و فضایی ایرانی داشته باشیم.

تمبر رصدخانه سمرقند

تمبر پیاده شدن انسان بر روی ماه

تمبر یادبود پیاده شدن انسان بر روی ماه

نخستین فرود انسان در ماه رویداد تاریخی بزرگی به شمار می‌رود. در سال ۱۹۶۹ میلادی (۱۳۴۸ شمسی) این رویداد بازتاب گسترده‌ای در فرهنگ و جوامع مختلف جهان داشته است. به همین دلیل در ایران نیز شرکت پست تمبر یادبودی از این رویداد تاریخی منتشر کرد که یکی از نمونه‌های زیبا و جالبی از تمبر در تاریخ پست ایران به شمار می‌رود. روی این تمبر ۲۴ ریالی، تاریخ نخستین فرود انسان در ماه (۳۰ تیر ۱۳۴۸) درج شده است.

 

تمبر اسطرلاب
اسطرلاب یکی از ابزارهای مهم در نجوم قدیم است. ستاره‌شناسان به کمک این ابزار محاسبات نجومی مختلفی انجام می‌دادند. تاکنون مخترعی برای این ابزار مشخص نشده و تاریخ‌نگاران اعتقاد دارند اسطرلاب در طول تاریخ به مرور تکامل پیدا کرده است. در سال ۱۳۷۷ به مناسبت ترویج فرهنگ موزه، تمبری که در آن تصویری از یک اسطرلاب تاریخی نمایش داده شده، منتشر گردید.

 

تمبر خورشید گرفتگی سال 1378

خورشیدگرفتگی کامل ۲۰ مرداد ۱۳۷۸ را می‌توان بزرگ‌ترین رویداد علمی – عمومی تاریخ معاصر ایران دانست. ایران یکی از بهترین مناطق برای رصد این پدیده بود. در آن سال در شهرهای مختلف از جمله اصفهان برنامه‌های مفصلی برای رصد عمومی خورشیدگرفتگی تدارک دیده شد. تعداد زیادی ستاره‌شناس و گردشگر خارجی نیز در آن سال برای رصد این پدیده به ایران سفر کرده بودند. به همین مناسبت شرکت پست ایران بلوک تمبری که مراحل مختلف یک خورشیدگرفتگی را نشان می‌داد، در آن سال منتشر کرد.

هفته جهانی فضا

در سال ۱۹۹۹، مجمع عمومی سازمان ملل حدفاصل ۴ تا ۱۰ اکتبر هر سال را به عنوان هفته جهانی فضا تصویب کرد. در چهارم اکتبر ۱۹۵۷، نخستین ماهواره به فضا پرتاب شد و در ۱۰ اکتبر ۱۹۶۷، نخستین معاهده استفاده صلح‌آمیز از فضای ماوراء جوّ به تصویب رسید. به همین دلیل از سال ۲۰۰۰ میلادی (۱۳۷۹ شمسی) گروه‌ها و انجمن‌های مختلف برنامه‌هایی برای آشناکردن عموم مردم با فناوری فضایی برگزار می‌کنند. در ایران هم تقریبا از همان سال فعالیت‌هایی به همین منظور در سازمان سنجش از دور ایران که یکی از زیرمجموعه‌های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بود، انجام شد. این سازمان در سال ۱۳۸۲ به سازمان فضایی ایران تغییر ماهیت داد. در سال ۱۳۷۹ به مناسبت نخستین سال گرامیداشت هفته جهانی فضا، تمبر یادبودی منتشر شد.

تمبر ماهواره امید

تمبر یادبود ماهواره امید

۱۴ بهمن ۱۳۸۷، ماهواره امید به عنوان نخستین ماهواره ساخت داخل توسط پرتابگر بومی سفیر به فضا پرتاب شد. این اتفاق باعث شد ایران به جمع ۱۰ کشور صاحب فناوری طراحی، ساخت و پرتاب ماهواره وارد شود. از آن سال به بعد سالگرد این رویداد تاریخی به عنوان روز فناوری فضایی گرامی‌داشته می‌شود و در همان سال بلوک تمبر یادبودی با تصاویر ماهواره امید و پرتابگر سفیر منتشر شد.

 

تمبر سال جهانی نور - چهارصدمین سال اختراع تلسکوپ توسط گالیله

تمبر یادبود سال جهانی نجوم به مناسبت چهارصدمین سال اختراع تلسکوپ توسط گالیله

سال ۲۰۰۹ میلادی (۱۳۸۸ شمسی) به مناسبت چهارصدمین سال اختراع تلسکوپ توسط گالیله از سوی سازمان ملل به عنوان سال جهانی نور شناخته شد. در آن سال گروه‌های مختلفی در سراسر جهان از جمله ایران برنامه‌های متنوعی را برای بزرگداشت این سال انجام دادند. شرکت پست هم به پیشنهاد انجمن نجوم آماتوری ایران و پیگیری گروه‌های نجومی بلوک تمبر یادگاری به مناسبت سال جهانی نجوم منتشر کرد. در این بلوک تصاویری از کتاب التفهیم ابوریحان بیرونی، نمای بازسازی‌شده رصدخانه مراغه و ذات‌الحلق که یکی از ابزارهای نجوم قدیم است چاپ شده است.

 

تمبر نخستین سالگرد پرتاب ماهواره امید، نخستین ماهواره ایرانی
این بلوک تمبر در بهمن‌ماه ۱۳۸۸ و در نخستین سالگرد پرتاب ماهواره امید، نخستین ماهواره ایرانی منتشر شد. در این بلوک تصاویری از محموله کاوشگر ۲ به همراه تصاویر شبیه‌سازی شده از طرح‌های ماهواره‌های طلوع و مصباح ۲ دیده می‌شود. همچنین تصویری از تجهیزات گیرنده امواج ماهواره‌ای ایران نیز در آن طراحی شده است. مجسمه ابوریحان بیرونی در پارک لاله تهران هم که چند سالی است به نمادی در تبلیغات و پوسترهای سازمان فضایی ایران تبدیل شده است، در آخرین تمبر از سمت چپ دیده می‌شود.

درباره نویسنده

محمدرضا رضائی

علاقه من به علوم فضایی و نجوم از یک طرف و عشق به روزنامه‌نگاری و نویسندگی از سوی دیگر باعث شد که به سمت روزنامه‌نگاری علمی کشیده شوم. از سال ۱۳۸۵ فعالیت در مطبوعات را به طور رسمی شروع کردم و حالا این افتخار را دارم که با بهترین و معتبرترین روزنامه‌ها، نشریات و خبرگزاری‌ها همکاری می‌کنم.

دیدگاه شما چیست