مقالات

صدای ناقوس انقراض بلند شد

نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

وقتی صحبت از انقراض می‌شود، همه یاد انقراض دایناسورها در ۶۶ میلیون سال پیش می‌‌افتند که پنجمین انقراض بزرگ و دسته‌جمعی تاریخ حیات روی کره زمین بود.
اگر شما هم جزء کسانی هستید که شاید فکر می‌کنید چنین اتفاق فاجعه‌باری بسیار دور است که در زمانه ما دوباره تکرار شود؛ خب، خبرها اشتباه به گوشتان رسیده است.
همین الان در آغاز ششمین انقراض بزرگ و فاجعه‌بار تاریخ زمین هستیم و به قول آن ترانه‌سرای مرحوم، «انقراض جاده‌ یک طرفه است»
با علمنا همراه باشید تا در این باره بیشتر برایتان بگوییم.
انسان‌ها مدت‌هاست که انقراض ششم تاریخ حیات روی زمین را کلید زده‌اند و آخرین بررسی‌ها نشان می‌دهد بحرانی که در نابودی تنوع زیستی به وجود آمده، از این‌جا به بعد دیگر تقریباً قابل بازگشت نیست. طی سده گذشته نرخ انقراض مهره‌داران ۱۱۴ برابر میزانی بوده که به طور طبیعی و بدون حضور انسان انتظار می‌رفت.
این عدد از پژوهش‌هایی به دست آمده که بسیار محافظه‌کارانه و با دقت انجام شده‌اند تا کم‌ترین میزان خطای ناشی از بدبینی یا خوش‌بینی در آن دخالت نداشته باشد. با شرایط کنونی زیست‌محیطی، اگر این نرخ هم‌چنان ادامه بیابد و به نحوی جلوی آن گرفته نشود، کاهش تنوع زیستی منجر به تأثیری ماندگار بر زندگی انسان‌ها خواهد شد و طی سه نسل، جمعیت انسان‌ها نیز به شدت کاهش می‌یابد و سرانجام نسل انسان منقرض خواهد شد.

گونه هایی که انسان منقرض کرده است

این‌ها نمونه‌هایی از گونه‌هایی هستند که اخیراً به دست انسان منقرض شده‌اند

البته از نظر زیست‌شناسان تکاملی جای نگرانی وجود ندارد، چون بعد از فاجعه، فقط چند میلیون سال که زمانی اندک در مقیاس تکاملی است، زمان کافی است تا زمین دوباره شکوفا و سرسبز شود که البته این بهار به عمر من و شما وصال نخواهد داد.
از سال ۱۹۰۰ بیش از ۴۰۰ گونه مهره‌دار منقرض شده‌اند که ۶۹ مورد آن پستاندار، ۸۰ مورد آن پرنده، ۲۴ مورد خزندگان خونسرد، ۱۴۶ مورد دوزیست و ۱۵۸ تا هم ماهی بوده‌اند.
اکنون تیزی انقراض بر فراز سر ۲۶ درصد از پستانداران و ۴۱ درصد از دوزیستان چرخ می‌زند و رقص شمشیری دلهره‌آور اجرا می‌کند. با این اعداد و ارقام تردیدی باقی نمانده که ما همین الان در میانه ششمین انقراض بزرگ تاریخ زندگی هستیم. احتمالاً موجودات هوشمند بعدی حتی فکرش را هم نمی‌کنند که عامل این ششمین انقراض بزرگ، نه عوامل طبیعی از قبیل برخورد شهاب‌سنگ و آتش‌فشان، بلکه موجودی به اصطلاح «هوشمند» بوده است. به گفته پاول ارلیک (Paul R. Ehrlich) استاد مطالعات جمعیت و رئیس مرکز زیست‌شناسی حفاظت دانشگاه استنفورد «شکی وجود ندارد که ما وارد ششمین انقراض فاجعه‌بار طبیعت می‌شویم». «نمونه‌های فراوانی از گونه‌های مختلف در سراسر جهان هستند که حکم زامبی پیدا کرده‌اند و دیر یا زود به زمین خواهند خورد. ما بر سر شاخ نشسته‌ایم و بن بریده‌ایم».
از میان رفتن گونه‌ها باعث تخریب زیست‌بوم‌ها می‌شود و پس‌لرزه‌های آن هم به جامعه انسانی ضربه خواهد زد.
گرده‌افشانی گیاهان زراعی به دست زنبورها و تصفیه آب در مرداب‌ها دو نمونه از فرایندهای طبیعی هستند که از همین حالا بر اثر تخریب محیط زیست به شدت آسیب دیده‌اند و نابودی آن‌ها زندگی انسان‌های زیادی را تهدید می‌کند. به این ترتیب پا گذاشتن به جای پا دایناسورها و منقرض‌شدن، چندان از سرنوشتی که انسان‌ها برای خود رقم می‌زنند، دور نیست.
در حال حاضر نرخ انقراض گونه‌های مهره‌داران به حدی رسیده که روند بی‌بازگشتی به سوی تخریب طولانی‌مدت زیست‌بوم‌ها آغاز شده و اگر این نرخ انقراض کاهش پیدا نکند (که احتمالاً به زودی بیش‌تر هم خواهد شد) طی ۸۰۰ تا ۱۰.۰۰۰ سال آینده، زمین به سیاره‌ای مصیبت‌زده تبدیل خواهد شد که به سختی می‌توان نشانه‌های غیرذره‌بینی زندگی را روی آن پیدا کرد.
طبق برآوردهای کنونی، نرخ انقراض جان‌داران معاصر، با شتابی افزاینده همراه است و این روند کندتر نخواهد شد.

انسان‌ها نه تنها گونه‌ها، بلکه زیست‌بوم‌ها را هم نابود کرده‌اند. پیش از ورود انسان به استرالیا، چنین زیست‌بومی در این سرزمین وجود داشت. تمام این گونه‌ها و زیست‌بومی که در آن می‌زیستند به دست انسان‌هایی که چند ده هزار سال پیش به استرالیا وارد شدند، منقرض شد و جای آن را زیست‌بوم خشک‌تر کنونی گرفت که نسبت به تخریب‌های انسانی مقاوم‌تر است.

انسان‌ها نه تنها گونه‌ها، بلکه زیست‌بوم‌ها را هم نابود کرده‌اند. پیش از ورود انسان به استرالیا، چنین زیست‌بومی در این سرزمین وجود داشت. تمام این گونه‌ها و زیست‌بومی که در آن می‌زیستند به دست انسان‌هایی که چند ده هزار سال پیش به استرالیا وارد شدند، منقرض شد و جای آن را زیست‌بوم خشک‌تر کنونی گرفت که نسبت به تخریب‌های انسانی مقاوم‌تر است.

تنها کورسوی امید، آن هم کورسویی بسیار کم‌توان که از خلال روزنه‌ای تنگ می‌تابد، انجام سیاست‌های بسیار سخت‌گیرانه حفاظتی و توقف فوری روند کنونی آسیب‌رسانی صنعتی و تجاری و تفریحی به محیط زیست است. پیش‌گیری از ششمین انقراض بزرگ تاریخ زمین نیازمند تلاش‌هایی جدی، شدید و سریع است تا تک‌تک گونه‌ها و زیست‌بوم‌هایی که در حال حاضر مورد تهدید انسان قرار دارند، از این وضعیت به وضعیت سلامت بازگردند و فشارهایی که روی جمعیت آن‌ها وجود دارد، از جمله از دست‌دادن زیست‌گاه‌ها، آلودگی شدید، بهره‌برداری شدید اقتصادی و تغییرات اقلیمی، مرتفع شوند و تمام این‌ها وابسته به کاهش فشار انسان بر طبیعت است؛ فشاری که خود ناشی از افزایش بحرانی جمعیت انسان و مصرف‌گرایی بی‌حدوحصر ثروت‌مندان است.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست