مقالات

تشی خوشحال

نوشته شده توسط عرفان خسروی

این تشی کانادایی از این که برای اولین‌بار به مناسبت هالوین کدوحلوایی می‌خورد حسابی هیجان‌زده شده و صدای به‌به و چه‌چه‌اش بلند شده است. نکته جالب این‌جاست که صدای به‌به و چه‌چه این تشی خیلی به صدای حرف‌زدن آدم شبیه است و همین موضوع باعث می‌شود تماشای غذا خوردنش لذت‌بخش‌تر شود. بیان احساسات و هیجانات به کمک صدا در بسیاری از جانوران دیگر نیز مشاهده می‌شود و از آن‌جا که مسیرهای عصبی پستانداران نسبتاً به هم شبیه است، تعجبی ندارد که الگوی ابراز هیجان در دو پستاندار مختلف تا این حد به هم شباهت داشته باشد. الگوهای صوتی مشابه صحبت‌کردن انسان به صورت‌های مختلف در حیوانات دیگری مثل فیل‌ها، نهنگ‌های سفید، اورانگوتان‌ها، حتی سگ‌ها و البته در گروه‌هایی از پرندگان مثل طوطی‌ها و گنجشک‌سانان نیز دیده می‌شود که در آینده به این پدیده جالب خواهیم پرداخت. اما فعلاً قصد داریم کمی اطلاعات بیش‌تر درباره تکامل این موجود جالب آمریکایی به دست بیاوریم.

تشی کانادایی که در ویدئوی زیر خواهید دید از این که برای اولین‌بار به مناسبت هالوین کدوحلوایی می‌خورد حسابی هیجان‌زده شده و صدای به‌به و چه‌چه‌اش بلند شده است. نکته جالب این‌جاست که صدای به‌به و چه‌چه این تشی خیلی به صدای حرف‌زدن آدم شبیه است و همین موضوع باعث می‌شود تماشای غذا خوردنش لذت‌بخش‌تر شود. بیان احساسات و هیجانات به کمک صدا در بسیاری از جانوران دیگر نیز مشاهده می‌شود و از آن‌جا که مسیرهای عصبی پستانداران نسبتاً به هم شبیه است، تعجبی ندارد که الگوی ابراز هیجان در دو پستاندار مختلف تا این حد به هم شباهت داشته باشد. الگوهای صوتی مشابه صحبت‌کردن انسان به صورت‌های مختلف در حیوانات دیگری مثل فیل‌ها، نهنگ‌های سفید، اورانگوتان‌ها، حتی سگ‌ها و البته در گروه‌هایی از پرندگان مثل طوطی‌ها و گنجشک‌سانان نیز دیده می‌شود که در آینده به این پدیده جالب خواهیم پرداخت. اما فعلاً قصد داریم کمی اطلاعات بیش‌تر درباره تکامل این موجود جالب آمریکایی به دست بیاوریم.

رده‌بندی
تشی‌های کانادایی یا تشی‌های آمریکای شمالی (با نام علمی Erethizon dorsatum)، جوندگانی بزرگ‌جثه از خانواده تشی‌های برّ جدید (Erethizontidae) هستند. این جوندگان، اندازه‌های نسبتاً بزرگی دارند و تنها جونده آمریکایی که از آن‌ها بزرگ‌تر است، سگ آبی آمریکایی است. طول بدن تشی آمریکایی به ۸۶ سانتی‌متر و وزنش به ۱۸ کیلوگرم می‌رسد.

آیا با تشی‌های ایران فرق دارند؟
تشی‌های کانادایی با وجود شباهتی که به تشی‌های اوراسیایی (Hystricidae) دارند و هر دوشان هم در زیرراسته تشی‌ها (Hystricomorpha) قرار دارند، اما مهم‌ترین وجه شباهتشان، یعنی موهای ضخیم و خار‌مانند پشتشان، به طور جداگانه در این دو خانواده تکامل یافته است.
در حقیقت خویشاوند نزدیک‌تر تشی‌های آمریکایی، جوندگانی ساکن آمریکای جنوبی هستند که آشناترین آن‌ها خوکچه هندی (guinea pig با نام علمی Cavia porcellus و کاپی‌بارا هستند (بزرگ‌ترین جونده جهان به اندازه گوسفند، با نام علمی Hydrochoerus hydrochaeris).

خوکچه-هندیخوکچه هندی – یکی از محبوب‌ترین حیوانات خانگی در سراسر جهان است، در حقیقت اهل آمریکای جنوبی است

کاپی-بارا

کاپی بارا – بزرگ‌ترین جونده جهان و خویشاوند خیلی نزدیک خوکچه هندی است. کاپی‌بارا اندازه یک گوسفند است و اغلب اوقات در آب زندگی می‌کند و از گیاهان نرم آبزی تغذیه می‌کند

تشی‌های آمریکایی تفاوت‌های دیگر هم با تشی‌های اوراسیایی دارند، برای مثال دندان‌های آسیای تشی‌های اوراسیایی، ریشه ندارد، اما تشی‌های آمریکایی دندان‌های آسیای ریشه‌دار دارند. استخوان ترقوه در تشی‌های اوراسیایی تحلیل‌رفته اما در تشی‌های آمریکایی کامل است. به علاوه برخلاف تشی‌های اوراسیایی، لب بالایی تشی‌های آمریکایی پیوسته است، کف پایشان برجستگی‌های گرد دارد، انگشت اول دستشان حذف شده و چهار غده سینه‌ای دارند. از نظر رفتاری نیز تشی‌های آمریکایی کم‌تر از هم‌تایان اوراسیایی خود به زندگی شبانه عادت دارند و برخی گونه‌های خانواده تشی‌های آمریکایی، کاملاً درخت‌زی هستند.

عادت‌ها و تغذیه
غذای آن‌ها به طور طبیعی شامل پوست درختان، برگ‌ها و دانه‌های مخروط‌داران می‌شود، اما ممکن است از ریشه درختان، ساقه‌ها، توت‌های جنگلی، دانه‌ها، مغزها، گیاهان علفی و گل‌ها نیز تغذیه می‌کنند. انواع معدودی هم در کنار مواد گیاهی از حشره‌ها و مارمولک‌ها هم برای کامل کردن رژیم غذای خود استفاده می‌کنند. دوره بارداری این جوندگان هفت ماه است و پس از بارداری یک توله (یا به ندرت، دو توله) به دنیا می‌آید که چشمانی باز و کاملاً تکوین‌یافته دارد و ظرف چند روز می‌تواند خودش از درخت بالا برود. دم تشی کانادایی کوچک‌تر و کوتاه‌تر از انواع دیگر تشی‌های آمریکای شمالی است و خارهای کوتاهش زیر موهای بلند نرمش مخفی‌شده‌اند. تشی کانادایی تنها در مناطق جنگلی دست‌نخورده آمریکا و کانادا زندگی می‌کند.

تکامل و خویشاوندی
شباهت میان تشی‌های آمریکایی و تشی‌های اوراسیایی، مثلاً وجود موهای ضخیم‌ و خار‌مانند در هر دو گروه، حاصل پیداشدن صفات مشابه طی روندی جداگانه، اما بر اساس نیازهای مشترک است. نیای مشترک این موجودات، طی دوره ائوسن (۵۶-۳۴ میلیون سال پیش) در آمریکای جنوبی تکامل پیدا کرده و نسل‌های بعدی‌اش از آن‌جا به آمریکای شمالی و سپس به اوراسیا رفته‌اند. طی این روند، دو گروه تشی‌های آمریکایی و تشی‌های اوراسیایی به طور جداگانه و به دلیل نیازهای مشترک (صرفه‌جویی در مصرف انرژی برای گریز از دست شکارچی‌ها…) واجد صفت مشابهی شدند که همان خارمانندشدن موهای پشتشان بود. برخی از صفات مشترک دیگر آن‌ها مثل ساختار و شکل جمجمه‌شان هم از نیاکان مشترکشان به هر دو گروه و نیز به خانواده خوکچه‌های هندی به ارث‌ رسیده است.

خارهای دفاعی
موهای خار‌مانند یا خارمانند به جز این دو گروه جوندگان، در گروه‌های دیگری از پستانداران و البته در برخی دایناسورها نیز تکامل یافته است. خارپشت‌های اوراسیایی (از راسته Erinaceomorpha)، خارپشت‌های آفریقایی (از راسته Afrosoricida)، اکیدنه (خارپشت تخم‌گذار استرالیایی از راسته Monotremata) پستانداران دیگری هستند که واجد چنین صفتی شده‌اند، اما در هرکدام موهای خارمانند به طور کاملاً جداگانه تکامل یافته است.

 

خارپشت

خارپشت‌های اوراسیایی را نباید با تشی اشتباه گرفت. خارپشت جونده نیست، بلکه از راسته حشره‌خواران اوراسیایی و خویشاوند نزدیک موش کور است

خارپشت-آفریقایی

خارپشت‌های آفریقایی عضو گروه متفاوتی از پستانداران هستند و بیش‌تر خویشاوند فیل‌ها و گاوهای دریایی هستند. شباهت آن‌ها با خارپشت‌های اوراسیایی، نشان‌دهنده نوعی تکامل موازی است

اکیدنه

اکیدنه – پستانداری تخم‌گذار است که طی تکامل هم‌گرا با خارپشت‌ها و تشی‌ها، موهایی خارمانند پیدا کرده است. اکیدنه نیز مثل خارپشت‌های اوراسیایی و خارپشت‌های آفریقایی شب‌زی است و از حشره‌ها تغذیه می‌کند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

این صفت به جز پستانداران، با خارمانندشدن پرهای ابتدایی در سیتاکوسوریدها (Psittacosauridae) نیز (که خانواده‌ای ابتدایی از دایناسورهای شاخ‌دار دوره کرتاسه بوده‌اند) دیده شده‌است و شاید به جز سیتاکوسوریدها، در گروه‌های دیگری از دایناسورهای گیاه‌خوار نیز وجود داشته است. در تمام این موجودات، خارهای تیز و سوزن‌مانند پشتی در کنار فعالیت شبانه و حفاری (دست‌کم در دوره‌ای از زندگی) تکامل یافته است که نشان می‌دهد، این ویژگی ریخت‌شناختی، راهبردی مناسب و ارزان برای صرفه‌جویی در انرژی لازم در فرار از دست شکارچیان سمج بوده است. وجود این خارها به این موجودات کمک می‌کند تنها با اندکی فرورفتن در حفره‌ای در دل خاک و مخفی‌کردن سر، شکارچی را از ادامه تعقیب و کنکاش منصرف کنند.

سیناکوسورسسیتاکوسورِس (Psittacosaurus) دایناسوری گیاه‌خوار و خویشاوند دایناسورهای شاخ‌دار بود. این دایناسور که منقاری طوطی‌مانند داشت، از میوه‌ها و دانه‌ها و برگ‌های گیاهان گلدار ابتدایی و شاید از حیوانات کوچک تغذیه می‌کرد. نکته جالب در مورد این دایناسور این‌جاست که در سنگواره آن، پرهای ابتدایی و تغییرشکل‌یافته‌ای که به صورت خار درآمده‌اند، روی دم حیوان دیده می‌شوند.

 تکامل موازی
تکامل همگرا زمانی رخ می‌دهد که دو گروه متفاوت به خاطر زندگی در شرایط مشابه یا داشتن نیازهای مشابه، ویژگی مشابهی را به صورت جداگانه پیدا کنند. تکامل همگرا ممکن است در جاندارانی بسیار متفاوت و دور از هم دیده شود و معمولاً محدود به حالتی ویژه و ظاهری میان دو موجود مختلف است، گرچه این مشابهت می‌تواند مبنای ژنتیکی و تکوینی متفاوتی داشته باشد. مثلاً خارهای حفاظتی در پستانداران از تغییر شکل موها (آن‌هم با تغییر در جایگاه‌های مختلف ژنوم در هر گروه) پیدا شده، اما در گروه‌های جانداران، پرها، پولک‌ها، استخوان‌ها یا حتی برگ‌ها به شکل خار و تیغ درآمده‌اند تا از جانداری که واجد این صفت شده، محافظت کنند.. اما صورت خاصی از تکامل همگرا وجود دارد که در آن، دو موجود با خویشاوندی نزدیک، نه تنها مشابهت‌ پیدا می‌کنند، بلکه این مشابهت ابعاد مختلفی می‌یابد و به اصطلاح مسیر تکاملی پیدایش این مشابهت هم میان دو موجود شباهت می‌یابد. معمولاً هرچه‌قدر خویشاوندی جانداران بیش‌تر باشد، احتمال این‌که تکامل همگرا در آن‌ها به صورت موازی رخ‌دهد، بیش‌تر می‌شود. مثلاً پستانداران مختلفی با تغییراتی در ژن‌های مؤثر در ریخت‌شناسی مو، واجد خارهای حفاظتی شده‌اند. در میان این پستانداران نیز، آن‌هایی که به هم نزدیک‌تر هستند، شباهت‌های همگرای بیش‌تری دارند. تشی‌های آمریکایی و اوراسیایی مثال‌های خوبی هستند که نشان می‌دهد با وجود منشاء مشترک خارهای حفاظتی در این دو خانواده، چه‌اندازه موازی‌بودن مسیر تکامل آن‌ها می‌تواند به پاسخ‌های تقریباً یکسان ظاهری بی‌انجامد. پیدایش خارهای حفاظتی در تشی‌های دو سوی اقیانوس آرام، مصداق جالبی از تکامل موازی است.

درباره نویسنده

عرفان خسروی

دیدگاه شما چیست