اخبار ایران و جهان علوم پایه

پرونده نوبل شیمی ۲۰۱۵ با معرفی برندگان بسته شد

نوشته شده توسط هانیه گلرخ

« توماس لیندال » سوئدی از موسسه فرانسیس کریک و آزمایشگاه کلیر هال در انگلیس، « پائول مودریچ » آمریکایی از موسسه پزشکی هاوارد هیوز و دانشکده پزشکی دانشگاه دوک و « عزیز سانکار » ترکیه‌ای از دانشگاه کارولینای شمالی کاشفان مکانیزم ترمیم DNA عنوان نوبلیست‌ ۲۰۱۵ را از آن خود کردند. تحقیقات آن‌ها ارائه‌کننده‌ی دانشی بنیادی در رابطه با چگونگی عملکرد سلول زنده در ترمیم DNA  آسیب دیده در سطح دقیق مولکولی و حفظ اطلاعات ژنوم بوده است.
هر روزهDNA  انسان‌ها به دلیل تابش فرابنفش، رادیکال‌های آزاد و مواد سرطان‌زا آسیب می‌‌بینند. حتی بدون این دلایل هم DNA ذاتا ناپایدار است. در واقع می‌توان گفت روزانه هزاران تغییر خود به خودی در ژنوم سلولی اتفاق ‌می‌افتد. علاوه بر این احتمال نقصDNA  حین تقسیم سلولی (فرآیندی که چندین میلیون بار در بدن انسان اتفاق می‌افتد ) افزایش می‌یابد. دلیل اینکه این ماده ژنوم به یک آشفتگی شیمیایی تجزیه نمی‌شود این است که مجموعه‌ای از سیستم‌های مولکولی مرتبا DNA  را زیر نظر دارند و ترمیم می‌کنند. در اوایل دهه‌ی۷۰ دانشمندان معتقد بودند که DNA مولکولی بسیار ثابت است، اما نوبلیست ۲۰۱۵ توماس لیندال در آن زمان نشان داد، DNA با سرعتی تجزیه می‌شود که باید رشد حیات را در زمین غیرممکن کرده باشد. این بینش به او اجازه داد تا  یکی از سه مکانیزم  ترمیم مولکولی  با نام «ترمیم برداشت پایه» را کشف کند که بطور مداوم با فروپاشی DNA انسان مقابله می‌کند. دیگر مکانیزم ترمیم مولکولی توسط عزیز سانکار دیگر نوبلیست امسال به‌نام مکانیزم ترمیم برداشت نوکلئوتید ارائه شده بود که این ترمیم برای جایگزینی نواحی DNA  آسیب دیده در اثر اشعه فرابنفش، اشعه یونیزان، عوامل شیمی درمانی و آفلاتوکسین می‌باشد. افرادی که با نقص مادرزادی در این سیستم ترمیمی متولد می‌شوند، در صورت مواجهه با نور خورشید به سرطان پوست مبتلا خواهند شد. سلول‌ها همچنین از این مکانیزم برای اصلاح نقایص ناشی از مواد جهش‌زا استفاده می‌کنند. پائول مودریچ سومین برنده نوبل امسال نیز نشان داده بود که سلول‌ها چگونه نقص‌های ناشی از تکثیر DNA طی تقسیم سلولی را ترمیم می‌کنند. این مکانیزم که ترمیم عدم تطابق نام گرفته است بسامد نقص‌ها را طی تکثیر DNA تا هزاران برابر کاهش می‌دهد. نقص مادرزادی در ترمیم عدم تطابق برای مثال منجر به یک نوع ارثی سرطان روده بزرگ می‌شود.

درباره نویسنده

هانیه گلرخ

دیدگاه شما چیست